کارگران معدن در ایران، هر روز جانشان را در کفِ دست میگذارند و با توکل بر خدا و دعای خیرِ مادر یا همسر، راهیِ معادنی میشوند که ورودشان با خودشان و خروجشان با خداست و هر صبح که با اهل و عیال خداحافظی میکنند معلوم نیست، این خداحافظی، سلامی در پی داشته باشد یا نه.
در کشورهای پیشرفته، دهههاست که قـــوانــین سخــتگیرانه و فناوریهای پیشرفته برای کاهش خطرات و افزایش ایمنی در معادن بهکار گرفته میشوند، اما در ایران بهنظر میرسد که هنوز راه درازی تا رسیدن به استانداردهای جهانی در پیش است. حادثه معدن طبس تنها یکی از چندین حادثه مشابه در سالهای اخیر بودهاست. در سال۱۳۹۶، انفجار در معدن زغالسنگ یورت استان گلستان جان ۴۳ معدنچی را گرفت. این حوادث نشان میدهد که مشکلات ایمنی در معادن ایران ساختاری و عمیق است و نیاز به اقدامات اساسی و فراگیر دارد.
کامران وکیل، کارشناس معدن و نایبرئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان محصولات معدنی ایران، در گفتوگویی با مقایسه وضعیت ایمنی در معادن و صنعت خودروسازی ایران، به چالشهای موجود در این حوزه اشاره کرد و گفت: بحث ایمنی در معادن مانند ایمنی در صنعت خودرو است. ما چقدر تلفات جادهای داریم؟ به همان میزان هم تلفات در بخش معدن بالاست.
وکیل تاکید کرد: استانداردهای تعریفشده برای معادن روباز و زیرزمینی پیچیدگی چندانی ندارند، اما متاسفانه در کشور رعایت نمیشوند. به عقیده او، بحث طراحی معدن و بررسی ایستایش پلههای معادن مهم است، ولی متاسفانه هیچکدام از اینها در کشور رعایت نمیشود.
او افزود: در معادن سنگ تزئینی و سرب و روی ریزش داریم و معادن زیرزمینی نیز که تکلیفش مشخص است.
طبق آمارهای نظام مهندسی معدن، از حدود ۲۵۰ معدن ثبت شده در مازندران نزدیک به ۱۰۰ معدن فعالند که بیشتر آنها معادن روباز شن و ماسه هستند و سهم معادن زغالسنگ ۲۰ معدن است. با این حساب اگر سهم بالای مصدومان و قربانیان حوادث معدنی مربوط به معادن زغالسنگ مازندران طی پنج سال اخیر را در مقابل پایینتر بودن این معادن نسبت به معادن روباز قرار دهیم، ناایمن بودن این معادن بیشتر به چشم میآید، چرا که ۱۲ حادثه از ۲۲ حادثه معدنی در مازندران و ۲۴ کشته و مصدوم از ۳۷ قربانی و مجروح حوادث معدنی مازندران طی بازه زمانی یاد شده، مربوط به ۲۰ معدن از ۱۰۰ معدن فعال استان است.
حوادث معدنی در مازندران طی پنج سال اخیر دستکم ۳۷ کشته و مصدوم بر جای گذاشت و بیشترین سهم در این حوادث نیز مربوط به معادن زغالسنگ این استان است که پایین بودن ضریب ایمنی این معادن را نشان میدهد.
بر اساس آمارهای ثبت شده در نظام مهندسی معدن مازندران، از سال ۱۳۹۵ تا پایان سال ۱۳۹۹ در این استان دستکم ۲۲ حادثه در معادن این استان رخ داد که حاصل آنها جان باختن ۱۲ کارگر معدن و مصدوم شدن ۲۵ نفر بود. به استناد این آمارها، سال ۱۳۹۵ فقط یک حادثه در معادن این استان رخ داد که منجر به فوت یک کارگر معدن شد. سال ۱۳۹۶ هم دو حادثه اتفاق افتاد که دو فوتی و یک مصدوم داشت. سهم سال ۱۳۹۷ چهار حادثه با دو فوتی و چهار مصدوم بود، اما بیشترین تعداد حوادث معدنی مازندران طی سالهای اخیر مربوط به سال ۱۳۹۸ است که ۱۱ حادثه رخ داد که هفت قربانی و ۱۶ مصدوم در پی داشت. پارسال نیز چهار حادثه در معادن مازندران رخ داد که چهار مصدوم بر جای گذاشت.
نگاهی به جزئیات این حوادث معدنی مازندران طی پنج سال اخیر نشان میدهد که عمده حوادث مربوط به معادن زغالسنگ بودند. از ۲۲ حادثه معدنی در مازندران که طی سال های ۱۳۹۵ تا پایان ۱۳۹۹ رخ داد ۱۲ حادثه مربوط به معادن زغالسنگ بود که ۱۶ مصدوم و هشت قربانی بر جای گذاشت.
کارشناسان حوزه معدن معتقدند کمبود تجهیزات ایمنی و کمتوجهی به پروتکلهای حرفهای ایمنی معادن در کنار ضعف آموزش کارگران و بهرهبرداران برای فعالیت در معدن و همچنین استفاده از کارگران ناآشنا به کار معدن و فعالیت برخی معادن به صورت غیرمجاز از عوامل اصلی بروز حوادث معدنی در مازندران هستند و به همین دلیل از نگاه آنها وضعیت ایمنی معادن مازندران چندان مناسب و مورد تایید نیست.
رئیس نظام مهندسی معدن مازندران ضمن تأیید پایین بودن ضریب ایمنی معادن این استان میگوید: هر چند که پارسال تعداد حوادث، مصدومان و قربانیان حوادث معدنی مازندران کمتر از سال ۱۳۹۸ بود، اما این به معنای بالا رفتن ضریب ایمنی معادن مازندران نیست
- نویسنده : مائده مطهری زاده
