مائده مطهری زاده

به آن لقب بیماری خاموش داده‌اند چراکه در مراحل اولیه علامتی ندارد. در واقع پوکی استخوان با عوارض خود مشخص می‌شود که عبارت است از: شکستگی خود به خودی یا با کمترین ضربه به استخوان به ویژه در نواحی کمر، لگن و مچ دست، درد شدید کمر در نقطه‌ای خاص که می‌تواند بر شکستگی مهره دلالت کند؛ قوز پشت که موجب انحنای پشت می‌شود؛ کوتاه شدن قد نسبت به دوران جوانی به میزان بیش از ۲/۵ سانتی متر.
این یک واقعیت است که زنان بیشتر از مردان در معرض ابتلا به پوکی استخوان قرار دارند. عوامل مختلف در ابتلا به این بیماری نقش دارد که از جمله موارد مهم آن می‌توان به عوامل باروری اشاره کرد: سن شروع قاعدگی، بارداری، شیر دادن به نوزاد، استفاده از قرص های پیشگیری از بارداری، درمان جایگزینی هورمونی، یائسگی.
بنابراین سنجش تراکم استخوان ( BMD ) برای تشخیص استئوپروز و خطر شکستگی ناشی از آن، ضروری است.
از هر ۲ زن و ۴ مرد بالای ۵۰ سال یک نفر دچار شکستگی ناشی از پوکی استخوان می شود و ۵۰ درصد از افرادی که یکبار دچار شکستگی می‌شوند در معرض شکستگی دوباره قرار دارند. استئوپروز ارتباط مستقیمی با افزایش سن، مصرف سیگار، سابقه شکستگی‌ها و بیماری‌های کبدی و کلیوی دارد. همچنین ایمن ساختن محیط خانه برای جلوگیری از افتادن سالمندان و عوارض پس از آن از اهمیت بالایی برخوردار است.

بیماری خطرناک قرن
استئوپروز از بیماری‌های بسیار خطرناک قرن محسوب می‌شود که درصورت پیشرفت آن عوارض نامطلوبی چون شکستن سریع استخوان‌ها، زمین گیر شدن فرد و در نهایت در مراحل بسیار پیشرفته و درگیر کردن دیگر اعضا و ارگان های حیاتی بدن حتی مرگ بیمار مبتلا را هم به دنبال خواهد داشت.
شدت گسترش و پیامدهای نامطلوب بیماری به حدی است که روز بیستم اکتبر میلادی را به عنوان روز جهانی پوکی استخوان نامگذاری کرده‌اند.
کارشناسان، شیوه و سبک زندگی مانند بی تحرکی و کم تحرکی، نرسیدن کلسیم و ویتامین D به اندازه کافی به بدن، افزایش استفاده مردم از موادی چون قهوه، دخانیات و مشروبات الکلی را از علل مهم بروز پوکی استخوان در انسان به عنوان ارمغان ناخوشایند زندگی پرهیاهو و پیچیده ماشینی در دنیای امروز ذکر می کنند.
دکتر مسعود شایسته آذر، متخصص ارتوپدی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی مازندران در این باره گفت: در تمام جوامع دنیا وقتی سن متوسط جامعه بالا می رود پوکی استخوان بیشتر در خانم های بالای ۵۰ تا ۶۰ سال و به ندرت در آقایان رخ می دهد.
وی ادامه داد: پوکی استخوان بیماری خاموش و بدون علامت است و زمانیکه استخوان ضعیف شده با ضربه بسیار ناچیز می شکند و دچار مشکل می شود فرد به این بیماری پی می برد.
این متخصص ارتوپدی توضیح داد: مهمترین شکستگی ها در ستون فقرات موجب قوز شدن در سنین بالاتر و شکستن ران و مچ دست می شود که تعدد شکستگی ها در افراد مسن برای سازمان های بهداشتی درمانی هزینه های هنگفتی به بار می‌آورد.
وی گفت: درمانگاه استئوپاد مرکز تحقیقات ارتوپدی مستقر در بیمارستان امام خمینی ساری وابسته به دانشگاه علوم پزشکی مازندران ضمن عقد تفاهم نامه ی همکاری با پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم از آذرماه سال ۱۴۰۱ شروع به ارائه خدمات گسترده در زمینه تشخیص پوکی استخوان و شروع درمان و نیز آموزش بیمارانی که با شکستگی ناشی از پوکی استخوان به این مرکز درمانی مراجعه کردند، ‌انجام داده است. به گفته دکتر شایسته آذر هدف از راه اندازی این مرکز شناسایی عارضه پوکی استخوان، آگاهسازی جامعه نسبت به این بیماری قبل از مستولی شدن آن و درمان بیماری و همچنین ارائه خدمات به بیماران مبتلا به پوکی استخوان و در کنار درمان شکستگی اعمال اقدامات برای جلوگیری از شکستگی مجدد است. وی اظهار کرد: بانوان بالای ۶۰ سال، افراد مصرف کننده طولانی مدت کورتون، افرادی که با ضربات کم انرژی دچار شکستگی شدند می توانند با مراجعه به درمانگاه استئوپاد مرکز آموزشی درمانی امام خمینی(ره) ساری از مرکز تخصصی بررسی و درمان پوکی استخوان استان مازندران با تعرفه دولتی خدمات دریافت کنند.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی مازندران گفت: پس از اخذ عکس تراکم استخوان باتوجه به جواب عکس های اخذ شده دارو درمانی انجام می‌شود و روند درمان ۲ ساله پیگیری می شود.

مواظب استخوان‌هایتان باشید
استخوان‌ها از بافت‌های زنده و در حال رشد ساخته شده‌اند. به نوعی می‌توان داخل استخوان‌های سالم را به یک اسفنج تشبیه کرد. به این ناحیه استخوان ترابکولار می‌گویند؛ یک پوسته بیرونی از استخوان متراکم که در اطراف استخوان اسفنجی پیچیده می‌شود. به پوسته سخت استخوان قشر مغز گفته می‌شود. هنگامی که پوکی استخوان رخ می‌دهد، تعداد “سوراخ‌ها” در “اسفنج” بزرگتر و بیشتر شده که باعث ضعیف شدن داخل استخوان می‌شود. این موضوع باعث آسیب دیدن سایز اندام‌های بدن می شود، زیرا استخوان‌ها وظیفه حمایت و محافظت از این اندام‌ها را دارند. استخوان‌ها منبع اصلی برای ذخیره کلسیم و سایر مواد معدنی هستند. زمانی که بدن به کلسیم نیاز داشته باشد، تجزیه شده و استخوان‌ها بازسازی می شود. این فرآیند که بازسازی استخوان نامیده می شود، کلسیم مورد نیاز بدن را تامین می کند و در عین حال استخوان ها را قوی نگه می دارد. تا حدود ۳۰ سالگی، به طور معمول بیشتر از آنچه که از دست می دهید، استخوان ساخته می شود. پس از ۳۵ سالگی، تجزیه سریعتر از تشکیل استخوان اتفاق می افتد، که باعث از بین رفتن تدریجی توده استخوانی می شود. بنابراین اگر پوکی استخوان دارید، توده استخوانی را با سرعت بیشتری از دست می دهید. به عنوان مثال پس از یائسگی، سرعت تجزیه استخوان با سرعت بیشتری اتفاق می افتد. اگر سن تان بین ۱۰ تا ۲۰ سال است؛ باید استخوان هایتان را سرشار از کلسیم کنید. در این دوره سنی، شما روزانه به دست کم ۱۲۰۰ میلی گرم کلسیم نیاز دارید که در این زمینه نوشیدن ۳ لیوان شیر در روز، استفاده از ماست پنیر و سبزی هایی با برگ تیره، به دریافت کلسیم کمک می کند. همچنین توصیه می‌شود از نوشیدن نوشابه خودداری کنید.
اگر سن شما بین ۲۰ تا ۳۵ سال است؛ باید بدانید که در این سنین استخوان ها به راحتی ساخته نمی شود، اما در همین سنین به بیشترین میزان قدرت خود می‌رسد. ورزش و دریافت کلسیم در این سال ها بسیار مهم است. اگر سن شما بین ۳۵ تا ۵۰ سالگی است‌؛ ممکن است روند کاهش تراکم استخوان هایتان آغاز شده باشد. اغلب زنان در سنین ۴۵ تا ۵۵ سالگی یائسه می‌شوند. اگر قبل از ۴۵ سالگی یائسه شده اید، توصیه می‌شود به پزشک مراجعه کنید.