معدنکاویها، به ویژه وقتی بی ضابطه باشند، بیشترین اثر مخرب را بر روی طبیعت میگذارند. اما سرپرست سازمان صنعت، معدن و تجارت مازندران در تازهترین اظهاراتش معتقد است که به هیچ عنوان افزایش اکتشاف و استخراج مواد معدنی در استان به معنای تخریب محیط زیست نیست بلکه با اعطای مجوزهای لازم در این حوزه ضوابط […]
معدنکاویها، به ویژه وقتی بی ضابطه باشند، بیشترین اثر مخرب را بر روی طبیعت میگذارند. اما سرپرست سازمان صنعت، معدن و تجارت مازندران در تازهترین اظهاراتش معتقد است که به هیچ عنوان افزایش اکتشاف و استخراج مواد معدنی در استان به معنای تخریب محیط زیست نیست بلکه با اعطای مجوزهای لازم در این حوزه ضوابط بسیار سختی را برای فعال اقتصادی در جهت حفظ چارچوبهای زیست محیطی در نظر خواهیم گرفت.
محمدحسن صبوری دیلمی میافزاید: مازندران دارای مزیتهای معدنی بیشماری است اما در سالهای گذشته به دلیل برخی ذهنیتهای محیط زیستی نتوانستیم از این ظرفیت برای توسعه اقتصادی استفاده کنیم. وی خاطرنشان کرد: ۱۲۸ واحد معدنی در استان به دلیل برخی موانع اداری و مطرح شدن مسایل زیست محیطی سالها غیرفعال است.
سرپرست سازمان صنعت، معدن و تجارت مازندران با بیان اینکه، اکنون در اصفهان و یزد با فعال شدن اقتصاد معدنی و واحدهای صنعتی وابسته به آن نرخ بیکاری در این استانها کاهش چشمگیری یافته است، گفت: با سرمایه گذاران خصوصی و وابسته به دولت برای اجرای اکتشاف و استخراخ معدن استان رایزنیهایی را در دست اجرا داریم.
صبوری دیلمی با اشاره به برگزاری همایش فرصتهای سرمایه گذاری در استان در ماههای اخیر، افزود: در این
همایشها هم برای جذب فعالان اقتصادی برای سرمایه گذاری در حوزه معدن با هدف ایجاد اشتغال پایدار در مازندران رایزنیهایی را در دست اجرا داریم.
سرپرست سازمان صنعت، معدن و تجارت مازندران با بیان اینکه، این استان در زمان حاضر دارای ۲۵۰ واحد معدنی دارای مجوز است، تصریح کرد: از این تعداد ۱۲۸ واحد استان به دلایل مختلف راکد و نیمه فعال است.
وی با دعوت از فعالان اقتصادی برای سرمایه گذاری در حوزه معدن مازندران اضافه کرد: مازندران دومین ذخیره مواد معدنی فلورین کشور را دارد اما در سالهای اخیر از این ظرفیت به معنای واقعی استفاده نشده است.
اکتشاف، استخراج و فراوری مواد معدنی از دیرباز مورد توجه جوامع انسانی بوده است. از انقلاب صنعتی که زغالسنگ در آن نقش ویژهای داشته است تا همین اواخر که عناصر کمیاب زمین (Rare Earth Elements) نقش مهمی در انقلاب اطلاعاتی داشتهاند، از آنچه ساخته میشود تا جان انسانها نجات یابد تا آنچه با آن مینویسیم، میخوانیم و پیشرفت میکنیم، همگی نیازمند مواد اولیه و استخراجی هستند. به اینها اضافه کنید تولید سرمایه و اشتغالزایی که این صنعت میتواند برای کشورها و جوامع به ارمغان آورد. اما همه اثرات معدنکاری به این نکات مثبت ختم نمیشود. از زمانی که اهمیت محیط زیست برای جوامع و دولتها بیشتر و بیشتر هویدا شد، نتایج فعالیتهای اقتصادی هم در بستری با بازهای طولانیتر ارزیابی و ارزشگذاری میشود. بسیاری از فعالیتهایی که تا به دیروز در مهندسی و اقتصاد بهعنوان ارزش محض تلقی میشدند، دیگر بسان گذشته نبودند، در بعضی موارد از ارزش افتادند یا با مخالفان جدی در سطوح مختلف جامعه روبهرو شدهاند. استحصال زغالسنگ برای تولید انرژی نمونه بارز آن است که امروزه مخالفان سرسختی در کشورهای مختلف دارد. معدنکاری هم از همینگونه فعالیتهاست که اگرچه میتواند باعث اشتغالزایی و تولید سرمایه شود، اما در صورت عدم توجه کافی به اثرات زیستمحیطی آن نهتنها باعث پیشرفت نمیشود، بلکه در درازمدت ارزشهای متصور از معدنکاری را به باد یغما خواهد برد. از همین جهت است که رعایت اصول توسعه پایدار در برنامهریزیهای کلان مرتبط با معدنکاریها حائز اهمیتی انکارنشدنی است. در بسیاری از کشورهای توسعهیافته نهتنها بودجههای هنگفت برای حفظ محیط زیستشان در قبال توسعه صنایعشان تخصیص داده میشود، بلکه در دانشگاههای طراز اولشان از معدن و محیط زیست بسیار سخن به میان است که خود حداقل میتواند این مهم را به تصمیمسازان، صنعتکاران و جامعه محیطزیستی ایران یادآوری کند که این همه بودجه و تحقیقات گسترده علمی برای حفظ محیط زیست در قبال فعالیتهای معدنی برای چیست؟
اصل ۵۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
«در جمهوری اسلامی، حفاظت محیط زیست که نسل امروز و نسلهای بعد باید در آن حیات اجتماعی رو به رشدی داشته باشند، وظیفه عمومی تلقی میشود. از اینرو فعالیتهای اقتصادی و غیر آن که با آلودگی محیط زیست یا تخریب غیرقابلجبران آن ملازمه پیدا کند، ممنوع است.» این اصل در قانون اساسی نقطهای امیدوارکننده است که نهتنها به حیات اجتماعی رو به رشد اشاره دارد، بلکه حفظ محیط زیست را بستر لازم برای این رشد میداند و آن را به رسمیت میشناسد. مهمتر آنکه نیازهای نسلهای آتی را هم در نظر گرفته است و به حفظ محیط زیست و عدالت بیننسلی اشاره دارد که این خود به نوعی تعریف توسعه پایدار است. با این حال، کیفیت اجرای قوانین و پایبندی به این اصل مترقی و اولویتدادن به محیط زیست است که میتواند نتیجه مثبت به همراه آورد.
سال ۱۳۹۰، مجلس قانونی را تصویب کرد که بر اساس آن به جز در مناطق حفاظت شده، در بقیه مناطق کشور استخراج و استحصال معادن از بررسیهای محیطزیستی معاف شدند و اکنون سازمان محیطزیست درصدد کمک گرفتن از بندهای قانون حفاظت از خاک برای سامان دادن به نتایج این قانون مخرب است.
آثار تخریبی معدنکاوی
براساس اکتشافات معدنی انجام شده در کشور، ایران هفت درصد ذخایر معادن جهان را در اختیار دارد که می تواند منبع اشتغال و درآمد بالایی باشد اما باید در مقابل به تخریبهایی که از این راه نصیب طبیعت می شود نیز توجه شود، معادن با آنکه به عنوان منبعی مهم و حیاتی تلقی میشوند اما بخش مهمی از اکوسیستم و محیطزیست بینظیر مناطق مختلف را به نابودی میکشانند، یعنی ضمن از بین بردن پوششهای گیاهی باعث کوچ و یا انقراض برخی از حیوانات و موجودات نیز میشود به عبارت دیگر استفاده از منابع طبیعی بدون تخریب، امری غیرممکن است.
از اینرو پروژههای معدنی باید با ملاحظات زیست محیطی همراه باشند به این معنا که در استخراج فرآوردههای معدنی، باید به استانداردهای زیست محیطی توجه کرد و بر این اساس هر معدنی قبل از فعالیت باید گزارش ارزیابی زیست محیطی را از سازمان حفاظت محیط زیست دریافت کند تا کمترین آسیب به محیط زیست آن منطقه
وارد شود.
برخی محیط زیست را مقابل توسعه پایدار میدانند در حالی که اصلا اینطور نیست، سازمان حفاظت محیط زیست به عنوان متولی حفاظت از طبیعت ایران معتقد است که نباید مانع توسعه شد اما این توسعه هم نباید به قیمت نابودی محیط زیست تمام شود بنابراین باید توسعه و محیط زیست در کنار هم حرکت کنند و برای همین هم تمام پروژه ها باید قبل از اجرا، ارزیابی زیست محیطی داشته باشند که فعالیت های معدنی هم جزو این پروژه ها محسوب می شود.
آثار تخریبی معادن بر محیط زیست همواره محل مناقشه کارشناسان و دوستدارن علوم زمین و محیط زیست بوده است. تولید زهاب اسیدی، فرسایش و تخریب ساختار خاکمنطقه، نشست در سطح زمین، از دست رفتن تنوع زیستی محل، آلودگی آبهای سطحی و زیرزمینی توسط مواد شیمیایی، آلودگی هواو نظایر آن، انتشار فلزات سنگین در آب، خاک تنها نمونههایی از اثرات تخریبی معادن بر محیط زیست است. این در حالی است که فعالین حوزه معدن در ایران بر اقتصادی بودن این صنعت و اشتغالزایی از این راه تاکید دارند.
یک خبرِ شوکهکننده
مهرماه امسال بود که اظهارات وزیر صنعت، معدن و تجارت درباره برگزاری مزایده واگذاری ۵ هزار معدن دولتی به مردم، موجی از نگرانیها را در بین کارشناسان و فعالان حوزه محیط زیست ایجاد کرد.
سیدرضا فاطمیامین، وزیر صمت گفته بود که ۵ هزار معدن دولتی با هدف استفاده بهینه از این ظرفیتها در راستای تولید و اشتغال برای نخستینبار به صورت مزایده در اختیار مردم قرار میگیرد. ادبیاتی مشابه که در زمینه مصرف آب و در سند هفتم توسعه نیز به چشم میخورد؛ خودکفایی در بخش کشاورزی به بهانه تولید و اشتغال! وزیر صمت این اقدام را فعالیتی بینظیر اعلام کرد که به رونق معادن کمک میکند و معتقد بود متاسفانه در سالهای گذشته به اندازه کافی اکتشاف انجام ندادهایم!
یکی از مهمترین نگرانیهای کارشناسان پایبند نبودن فعالین حوزه معدن به ضوابط محیط زیستی بوده است به ویژه که تعداد زیادی از معادن غیرفعال مدنظر وزارت صمت در جنگلهای زاگرس و
هیرکانی هستند.
علی بناگر، رئیس انجمن علمی جنگلبانی ایران در همان اثنا طی گفتوگویی معتقد بود که با توجه به پایبند نبودن بسیاری از بهره برداران معادن به ضوابط محیط زیستی در سالهای گذشته و تداوم روند تخریب سرزمین، قطع درختان جنگلی و فرسایش خاک در معادن فعال در جنگلهای هیرکانی، طرح جدید وزارت صمت باعث شکل گیری بزرگترین تخریب محیط زیست و منابع طبیعی کشور خواهد شد.
نسیم طواف زاده، کارشناس محیط زیست نیز در همین راستا طی درباره آسیب فعالسازی این معادن بر محیط زیست و به ویژه جنگلهای ایران گفت: معدنکاوی، خود عامل تخریب سرزمین است و طبیعتا وقتی این معادن در دل جنگل قرار میگیرند، برای دسترسی نیاز به راه و جاده دارند، محیط پیرامونی تخریب میشود، به گیاهان آسیب وارد میشود، پوشش جنگلی منطقه از بین میرود و مهمتر از همه، راه دسترسی برای این مناطق ایجاد میشود. وقتی به یک منطقه راه دسترسی میدهید، همین اقدام که در پی خود توسعه به همراه دارد، تخریب بیشتری را در محیط پیرامونی ایجاد خواهد کرد.
او ادامه داد: ارائه دهندگان این مزایده باید توجیه اقتصادی این کار را بیان کنند چرا که بسیاری از این معادن علاوه بر مشکلات محیط زیستی به دلیل عدم توجیهپذیری اقتصادی تعطیل شده بودند.
معدنکاوی بهطور مستقیم به تخریب پوشش گیاهی و خاک منجر میشود، در حقیقت خود به خود اثرات مخرب معدنسازی بر زیستگاهها بالا است و متاسفانه بازسازی مناسبی هم پس از اتمام کار معدن انجام نمیشود، گاهی جادههای متعددی برای دسترسی به معادن ایجاد میشود که خود آسیبزاست و در حال حاضر بهطور همزمان در بسیاری از نقاط کشور توسعه معدنی در حال
رخ دادن است.
شاید در مدت کوتاه متوجه آسیبهایی که فعالیتهای انسانی به محیط زیست وارد میکند، نباشیم و یا خلاهایی که با نبود نظم در اکوسیستم و طبیعت ایجاد میشود را احساس نکنیم، به همین دلیل بدون توجه به تاثیراتی که فعالیتهای ما میتواند بر نظم طبیعت ایجاد کند، با ایجاد معادن، تخریب زیستگاه، تخریب پوشش گیاهی و… آسیبهایی را به طبیعت وارد میکنیم که در بلند مدت نتیجه این فعالیتها خود را در قالب سیل، طوفان گرد و غبار، گرمایش زمین، تغییرات اقلیمی و کمبود آب نشان میدهد.
از طرفی بسیاری از گونههای جانوری به حضور انسان حساس هستند و با دستکاری زیستگاهها از طرق مختلف بهویژه از طریق معدنکاری، از زیستگاه خارج و با خطرهایی مواجه میشوند که تجربه مقابله با آن را ندارند.
