مائده مطهری زاده

روزی که با فیلمی جذاب و هیجان انگیز از گشت زنی خرس قهوه‌ای مادر به همراه توله‌اش شروع شده بود، متاسفانه با دو خبرِ تلخ از کشته شدنِ دو قلاده خرس قهوه‌ای در مازندران به پایان رسید!
امیر گوهردهی یکی از محیط بانان و عکاسان خوش ذوق حیات وحش در مازندران است که بسیاری از دوستداران و فعالان حیات وحش، او را به ثبت تصاویر زیبا و منحصربفردش از زیستِ حیوانات بومی در جنگل‌ها و ارتفاعات مازندران می‌شناسند.
گوهردهی، روز یکشنبه، فیلم کوتاهِ شیرین و دلچسبی از زندگی آرام و شاد یک خرس مادر با توله‌اش در دلِ زیبایی‌های بکرِ مازندران به ثبت رسانده و در صفحه اینستاگرام خود با مخاطبانش به اشتراک گذاشت که مثل همیشه با استقبالِ خوب مردم و طرفداران حیات وحش روبرو شد.
در این فیلم کوتاه، ابتدا، خرس قهو‌ه‌ای مادر که در میان علفزارها پنهان بود، قامت راست کرده و متوجه دوربین می‌شود و درست وقتی خیالش از بابتِ امن بودنِ پیرامونش راحت می‌شود و راه خود را می‌گیرد تا برود، توله خرس بازیگوش‌اش به ناگاه سری می‌جنباند و زیبایی این قابِ طبیعی را دوچندان می‌کند.
از نظراتِ مردم پیدا بود که این تصاویر کوتاه تا چه اندازه مورد توجه قرار گرفته است.
اما خب، این تصویر کوتاه، به معنایِ زندگیِ رضایت‌بخش و امن و آرام خرس قهوه‌ای در مازندران نبوده و سالی نیست که چندین قلاده خرس قهوه‌ای به دلیلِ بدرفتاری و کج رفتاری ما انسانها کشته نشوند.

دو فیلم کوتاهِ تلخ و رقت انگیز!
بعدازظهر روز یکشنبه سوم تیرماه ۱۴۰۳ رییس اداره حفاظت محیط زیست نوشهر طی گفت‌وگویی اعلام می‌دارد که عامل انتشار فیلم یک قلاده خرس شکار شده در فضای مجازی در حوالی روستای «نیتل» بخش کجور شناسایی و به دادگاه احضار شد.
فردی در بیستم خردادماه در اقدامی ناشایست فیلم یک قلاده خرس شکار شده حوالی روستای «نیتل» که از ارتفاع به سمت پایین در حال غلتیدن بود در صفحه شخصی‌اش بارگذاری می‌کند که انتشار این فیلم سبب نگرانی عمومی و حامیان محیط زیست شد.
کامبیز محسن سلطانی افزود: پس از انتشار این فیلم موضوع مورد بررسی قرار گرفته و شکایتی علیه این فرد در دادگاه کجور انجام گرفت.
وی اظهار کرد: سرانجام با پی گیری رییس دادگاه این بخش، عامل انتشار این فیلم به دادگاه احضار شده و افزون بر آن یک سلاح غیرمجاز هم ضبط می‌شود.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست نوشهر گفت: در زمان حاضر حکم جلب فردی که اقدام به شکار خرس کرده صادر شده و با دستور رئیس دادگاه این فیلم منتشر شده هم از صفحه شخصی شکارچی حذف شد.
سلطانی از مردم و دوستداران محیط زیست خواست تا در صورت مشاهده هرگونه تخریب زیست محیطی، شکار حیوانات وحشی و انتشار تصاویر حیات وحش شکار شده در شبکه‌های اجتماعی مراتب را به مسوولان و حامیان محیط زیست در سطح این شهرستان اطلاع دهند.
خبرگزاری مهر مازندران نیز حوالی ساعت ده شبِ یکشنبه فیلمی از جان کندنِ یک خرس قهوه‌ای به دلیل مسمومیت را بر روی خروجی سایت خود می‌گذارد که تماشای این فیلم کوتاه و رقت انگیز، قطعا از عهده‌‌ی هیچ وجدان بیدار و قلب سلیم و مهربانی برنمی‌آید.
به راستی چه می‌شود که انسان، در قامتِ اشرف مخلوقات به جایِ رحم آوردن و عطوفت بر سایر مخلوقات خداوند، این چنین شنیع و فجیع به قتلِ آنان روی‌ می‌آورد؟
آیا این انسان، همان انسانی است که خدا وقتی آفرینش آن را تمام کرد به خود آفرین گفت؟
قطعا نه! این انسان، به رغمِ فطرتی الهی و پاک، خویِ وحشی گری و ددمنشانه را در خود پرورانده و در زمینِ شیطان بازی می‌کند! همان شیطانی که به دلیلِ سجده نکردن بر انسان خاکی، از درگاه الهی رانده شد!
همین باد نخوت و غرور و تکبر و خودبرتر بینی است که باعث می‌شود انسانی از مسمومیت و فروافتادنِ یک خرس قهوه‌ای بی نوا، لذت برده و حتی فیلم آن را نیز با دیگران به اشتراک بگذارد!
چه تفاوت آشکاری است میانِ آنکس که از زیستِ شاد و آزاد یکی از مخلوقات خدا عکس و فیلم می‌گیرد با آنکه لنز دوربین‌اش را به خونِ گرمِ همان مخلوقِ خداوند آغشته می‌کند!
فاصله میانِ انسانیت تا شیطان صفتی همین قدر کوتاه و واضح و روشن است.

خوب است بدانید
محیط زیست مازندران جمعیت خرس‌های قهوه‌ای را که از غرب تا شرق استان پراکنده است را «خوب» توصیف می‌کند اما تعداد این گونه جانوری که در مازندران زیست می‌کند، مشخص نیست. خرس‌های قهوه‌ای را حیوان همه چیز خوار می‌نامند و غذای آن‌ها شامل طیف وسیعی از گیاهان و حیوانات است که به وفور در ارتفاعات مازندران به چشم می‌خورد.
در این پیوند رییس اداره حیات وحش محیط زیست مازندران گفت: بهار فصل زایش حیوانات از جمله خرس قهوه ای است و توجه به نکات محیط زیستی از سوی جوامع انسانی حائز اهمیت است.
کوروس ربیعی افزود: محیط زیست مازندران، بیش از ۳۵۵ گونه پرنده، ۱۷ گونه خزنده، ۹ گونه دوزیست، ‌ ۲۷ گونه مار، سه گونه لاک پشت، ‌۶۳ گونه پستاندار و ۷۰ گونه ابزیان آبهای داخلی تنوع جانوری دارد.
خرس قهوه ای یکی از گوشتخوارانی است که تلاش های حفاظتی و پژوهشی گسترده ای در در سرتاسر حوزه انتشار این گونه در اروپا، آسیا و آمریکای شمالی اروپا، آسیا و آمریکای شمالی به آن اختصاص یافته است. با این حال، این گونه در محدوده قفقاز و خاورمیانه به شدت کمتر از سایر بخش های محدوده پراکنش خود مورد بررسی قرار گرفته است.
همچنین به گزارش انجمن یوزپلنگ ایرانی، اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت IUCN در برنامه عمل حفاظت از خرس ها در سال ۱۹۹۹، به گفتن عبارت “جمعیت کوچک” درباره خرس های ایران بسنده کرده و حتی برخی وب سایت ها، خرس های خاورمیانه را تقریبا منقرض شده پنداشته اند.
از سال ۱۳۸۵ خرس قهوه ای به عنوان یکی از گونه های گوشتخواران بزرگ جثه ایران در برنامه های مطالعاتی انجمن یوزپلنگ ایرانی بوده و برنامه های متعددی برای حفظ آن در مناطق مختلف ایران، بخصوص منطقه حفاظت شده البرز مرکزی شمالی و استان لرستان به عنوان ۲ نماینده البرز و زاگرس درحال اجرا می باشد. تیم مستندسازی انجمن نیز طی سال های اخیر درحال تولید مستندی درباره زندگی این زیرگونه کمتر شناخته شده کشورمان می باشد.
نقشه های موجود در اتحادیه جهانی حفاظت نیز به صورت نادرستی بیان نموده که خرس ها در بخش های عظیمی از ایران منقرض شده اند، درحالیکه خرس های ایران هنوز در بخش های گسترده ای پراکنش تاریخی خود را همچنان حفظ کرده اند.
از سوی دیگر، طی یک قرن اخیر، تنها حدودا ۱۰ مقاله علمی در مجامع علمی درباره خرس های قهوه ای خاورمیانه و قفقاز منتشر شده است که نشان از ضعف دانش موجود دارد. درعین حال، سه مقاله تابحال درباره خرس قهوه ای در ایران به چاپ رسیده است.
درخصوص جمعیت خرس قهوه ای در ایران نیز آمار قابل اتکایی وجود ندارد، بطوریکه کارشناسان قدیمی جمعیت خرس قهوه ای را ۵۰۰ تا ۲۰۰۰ عدد برای کل کشور می دانند، هرچند که بعید است این آمار منطقی باشد.
نخستین پژوهش دانشگاهی خرس قهوه ای در سطح تحصیلات تکمیلی نیز در ایران مربوط به سال های اخیر می باشد که درسال ۱۳۸۶ صورت گرفت. با این حال، خرس قهوه ای موفق به جلب توجه محققان ایرانی در سال های اخیر شده و درحال حاضر، حدود پنج پایان نامه تحصیلات تکمیلی در این مورد توسط محققان جوان ایرانی درحال اجرا می باشد.
جریمه شکار خرس قهوه ای این اواخر به صورت قابل توجهی افزایش یافته و به ۵۰۰ میلیون ریال رسیده است که شاید بتواند گامی در جهت اعمال بازدارندگی مناسب برای شکار غیرمجاز آن در زیستگاه ها باشد. برخلاف بسیاری از کشورها که نمایش خرس های قهوه ای در سطح خیابان ها و رقص و نمایش آنها مشکلی جدی است، این پدیده در ایران بسیار کمتر دیده می شود و امروزه به احتمال کمتر از ۴۰ خرس در ایران در اسارت هستند، هرچند که بیشتر آنها نیاز به ارتقای شرایط نگهداری و بهداشتی دارند.