مائده مطهری زاده
طرح گردشگری آشوراده از جمله طرحهای پر سروصدای گردشگری استان گلستان در طولِ ۲۵ سال گذشته است.
طرحی که به دلیلِ ملاحظات متعدد محیط زیستی و با توجه به وجودِ حساسیتهای اقلیمی در تنها جزیره ایرانیِ دریای مازندران، بارها به تعویق افتاده و این روزها با عزمِ جزمِ دولت سیزدهم، میرود تا آخرین گامهای خود را برای اجرایی شدن بردارد.
اواخر دولت هشتم بود که وعده طرح گردشگری آشوراده رسانهای شد. آن زمان همه از عناوین «کیش شمال» یا «کیش خزر» برای طرح آشوراده استفاده میکردند. این وعده تا جایی پیش رفت که در همان زمان حدود ۳۸۰ هکتار از اراضی آشوراده از سوی سازمان همیاری شهرداریهای استان گلستان به یک شرکت خصوصی واگذار شد. این اقدام بسیار موردانتقاد فعالان محیطزیست قرار گرفت و اعتراضها در دولت نهم باعث توقف طرح شد تا اینکه سال ۹۳ حجتالاسلام حسن روحانی رییس جمهور دولت یازدهم در سفر خود به استان گلستان بهطور رسمی اعلام کرد طرح گردشگری آشوراده قطعاً اجرایی میشود. روحانی گفته بود: در گذشته هم این بحث مطرح بوده اما سازمان محیطزیست اشکالاتی درباره آن مطرح کرده بود که در جلساتی که برای این منظور برگزار کردیم، این اشکالات مرتفع شد. وی تأکید کرد که حتی موضوع تبدیل آشوراده به مرکز گردشگری و اینچه برون به منطقه آزاد را در جلسه سهجانبه با روسای جمهور قزاقستان و ترکمنستان مطرح کردم تا آنان نیز بتوانند از فرصت حضور در توسعه این مناطق بهرهمند شوند.
این بار هم مجدد صدای موافقان و مخالفان بلند شد اما به نظر میرسید عزم دولت جدیتر از قبل است. بااینحال عمر دولت یازدهم هم به پایان رسید و آشوراده در ایستگاه محیطزیست ماندگار شد.
اردیبهشت سال ۹۷ طرح گردشگری «آشوراده» تایید شد. به گفته معاون وقت دفتر زیستگاهها و امور مناطق سازمان حفاظت محیط زیست طرح گردشگری که استانداری گلستان برای جزیره آشوراده تهیه و ارائه کرده بود ایرادات بسیاری داشت. کارشناسان دفتر زیستگاهها طی جلسات متعدد این طرح را اصلاح و کل طرحها را در یک گوشه از جزیره آشوراده تجمیع کردند.
آذرماه همان سال نیز پروژه گردشگری جزیره آشوراده گلستان آغاز شد. اسفند سال ۹۷ برای اولینبار اجرای طرح گردشگری آشوراده با دستور مقام قضایی متوقف شد و بار دیگر در سال ۹۹ معاونت قضایی دادستان کل کشور دستور توقف این طرح را به دادستان گرگان ابلاغ کرد. فعالیت شرکتهای پرورش ماهی در قفس در میانکاله، منشاء ریزگرد شدن و از بین رفتن محیط زندگی امن پرندگان برخی از انتقاداتی بود که درباره آن مطرح شد. بر اساس اعلام سازمان حفاظت محیط زیست و با روی کار آمدن دولت سیزدهم و پس از سفر استانی رییس جمهوری به استان گلستان و بازدید از جزیره آشوراده و در جهت اجرای منویات او مبنی بر ضرورت رفع مشکلات پیش روی اجرای طرح طبیعت گردی آشوراده، بلافاصله جلسات مستمری توسط سازمان حفاظت محیط زیست و با همکاری دستگاههای مرتبط از جمله استاندار گلستان برگزار شد.
از جمله مشکلات فنی و حقوقی پیش روی اجرای طرح طبیعتگردی جزیره آشوراده میتوان به عدم تمدید مجوز ارزیابی زیست محیطی طرح طبیعت گردی آشوراده پس از گذشت دو سال، عدم انتخاب مجری طرح از طریق ساز و کار حقوقی قابل قبول، مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری مبنی بر نبود امکان بارگذاری در قالب زون تفرج متمرکز و امضا نشدن صورتجلسه کمیته ملی طبیعت گردی جزیره آشوراده توسط سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری اشاره کرد. چندین بازدید میدانی برای رفع این مشکلات از جمله ایراد وارده از سوی شورای عالی شهرسازی و معماری برگزار شد و موضوع حذف فضاهای اقامتی شبانه و احداث فضاهای سرپوشیده ثابت از محدوده اراضی ملی جزیره طرح موضوع و مقرر شد تا با هماهنگی و توافق استاندار گلستان، تفرج متمرکز بهویژه اقامت شبانه از محدوده ۲۲ هکتاری اراضی ملی حذف و در این محدوده فعالیتهای مجاز تفرج گسترده انجام شود و اقامت در قالب اکولاژ در مستثنیات روستای آشوراده با اولویت جوامع محلی صورت پذیرد.
با برداشته شدن دو مشکل مهم اصلاح و تمدید مجوز ارزیابی زیست محیطی و رفع مغایرت پیش آمده در شورای عالی شهرسازی و معماری از پیش روی طرح طبیعت گردی آشوراده بیش از ۶۰ درصد مسایل و تنگناهای اجرای طرح برطرف شد. هرچند که برای رفع این دو مشکل، جلسات و بازدیدهای متعدد انجام و زمان نسبتا زیادی صرف شد البته اصول و ضوابط محیط زیستی در این دو موضوع لحاظ و نظر مقامات استانی هم تامین شد.
با اعلام ضربالاجل مخالفتها بالا گرفت
در ماههای پایانی سال ۱۴۰۰ با اعلام ضربالاجل برای طرح گردشگری آشوراده، مخالفت محیط زیستیها برای این طرح بالا گرفت تا جایی که به ایجاد کارزار مخالفت با طرح انجامید.
در بخشی از این نامه انتقادی که به امضای تنی چند از متخصصان و کارشناسان و فعالان محیط زیست رسیده بود، آمده است:
ما امضاکنندگان این نامه به هیچ عنوان مخالف توسعه، اشتغالزایی و واگذاری فعالیتهای اقتصادی به بخشهای خصوصی و دولتی و حتی اجرای طرح گردشگری در منطقه بندرترکمن نیستیم، بلکه از اجرای این طرح در منطقه و در مجاورت جزیرهی آشوراده، در شهر بندر ترکمن یا بندر خواجه نفس و یا هر ساحل دیگری و رونق گردشگری یا اکوتوریسم در استان گلستان حمایت هم مینماییم، اما اعتراض ما به واگذاری زمینهای درون جزیره آشوراده و شبه جزیره میانکاله به بخش خصوصی یا حتی نهادهای دولتی و شبه دولتی در حال و آینده میباشد و متوجه اصرار مقامات اجرایی و بزرگان استان گلستان نسبت به واگذاری اراضی ملی و منابع طبیعی در جزیره منحصر به فرد آشوراده به بخش خصوصی یا دولتی و ایجاد تفریحگاه و گردشگاه در جزیره آشوراده نمیباشیم.
جناب رئیس جمهور!
به نظر شما گردشگر محیط زیستی درون جزیره آشوراده برای اسکان در هتل لاکچری و چای خوردن و قلیان کشیدن، شنا، جت اسکی و … مراجعه می کند؟ یا دیدن مناظر بکر طبیعی و گونههای گیاهی و جانوری بینظیر آن؟ بیشک گردشگران محیط زیستی مخالف صد در صد اینگونه دست اندازی به طبیعت به عنوان اجرای طرح گردشگری میباشند. گردشگر و توریست غیر محیط زیستی هم در سفر به دنبال هتل و اقامتگاه چند ستاره و تفریحگاه و گردشگاه مناسب و برخورداری از امکاناتی از قبیل سواحل دریا جهت شنا و بازیها و تفریحات دریایی، مجموعههای سوارکاری و رستوران و این قبیل موارد میباشد که ساخت و ساز چنین مواردی با توجه به ضوابط و معیارهای محیط زیستی در جزیرهی آشوراده امکان پذیر نمیباشد. با توجه به موارد اشاره شده و مخالفت قبلی سازمان بازرسی کل کشور با اجرای این طرح و ظن تلاش جهت واگذاری عرصهها و داراییهای عمومی و انفال ملت ایران جهت شخصیسازی و سوءاستفادههای موقعیتی و مالی اشخاص یا نهادهای خاص، تحت پوشش اشتغالزایی و حمایت از سرمایهگذاری بخش خصوصی و موارد مشابه، از شما استدعا دارد به عنوان رئیس جمهور دولت انقلابی و حافظ منافع ملی و حقوق مردم، مانع از تجاوز به منابع طبیعی و اموال عمومی و ملی مردم ایران باشید و نام خود را به عنوان دست اندرکار نابودی جزیره زیبای آشوراده در تاریخ ایران به یادگار نگذارید.
سلاجقه: مخالف هرگونه ساخت وساز جدید در جزیره آشوراده هستیم
در تیرماه ۱۴۰۱، سلاجقه رییس سازمان حفاظت محیط زیست، اعلام کرد: مخالف هرگونه ساختوساز جدید در جزیره آشوراده هستیم. وی در جلسه شورای عالی معماری و شهرسازی با تاکید بر رویکرد طبیعتگردی در جزیره آشوراده، گفت: محور موافقتهای قبلی سازمان در جزیره آشوراده همین موضوع و گردشگری گسترده بوده و آنچه که به عنوان گردشگری متمرکز در صورتجلسه کمیته ارزیابی سال ۹۶ عنوان شد در بند ۵ همین صورتجلسه به صراحت به احداث سازههای سبک و قابل حمل اشاره دارد، از این رو در جهت حفاظت از ارزشهای بی نظیر اکولوژیکی و گردشگری جزیره و جلوگیری از تکرار وقایع تلخ ساختوساز در روستای زیارت گرگان، سازمان با هر گونه ساخت و ساز جدید در جزیره آشوراده مخالف است.
عزم جزم دولت برای اجرایی شدن طرح
بالاخره بعد از ۲۵ سال، دولت سیزدهم، نشان داد بیش از سایر دولتها بر اجرای طرح گردشگری آشوراده مٌصِر است و رییس جمهور تمام قامت از طرح گردشگری آشوراده حمایت کرد.
آبان و آذر ۱۴۰۲، طرح گردشگری آشوراده در صدر اخبار استان گلستان قرار گرفت.
استاندار گلستان بارها و بارها در نشستهای خبریِ مرتبط و غیرمرتبط، از عزمِ جزمِ استانداری برای اجرای طرح گردشگری آشوراده سخن به میان آورد و به طور مثال، در همین روزهای گذشته و در آیین آغاز اجرای طرح مردمی کاشت یک میلیارد درخت، با یادآوری تاکید رییس جمهور در احیای خلیج گرگان و اجرای طرح گردشگری در جزیره آشوراده گفت: اجازه نمیدهیم جلوی دستور رییس جمهور در اجرای این طرحها به عنوان آرزوی دیرینه مردم استان گرفته شود.
مشاجره لفظی مدیرکل میراث فرهنگی گلستان با محیط بانان میانکاله
طی روزهای گذشته انتشار گسترده فیلم کوتاهی از مشاجره لفظی مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان گلستان با محیط بانان منطقه آشوراده در فضای مجازی و رسانههای داخلی و خارجی خبرساز شد. در این فیلم مدیرکل میراث فرهنگی گلستان با مسئول پناهگاه حیات وحش میانکاله که ماموریت حفاظت از منطقه آشوراده را نیز بر عهده دارد، با فریاد و عصبانیت، مشاجره میکند.
در این پیوند مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران در دیدار با محمود تقی پور، محیط بان و مسئول پناهگاه حیات وحش میانکاله و مسعود راهدار محیط بان پناهگاه حیات وحش میانکاله، ضمن حمایت قاطع و دلجویی از این ۲ محیط بان وظیفه شناس، به تشریح اتفاقات روز گذشته در منطقه آشوراده پرداخت و گفت: ساعت ۱۰ و ۳۰ دقیقه روز جمعه ۱۰ آذرماه سال جاری، مسئول پناهگاه حیات وحش میانکاله به همراه محیط بانان این پناهگاه، به هنگام گشت و کنترل منطقه مشاهده کردند که نمایندگان ادارات بنیاد مسکن، راه و شهرسازی و میراث فرهنگی و گردشگری استان گلستان بدون هماهنگی با اداره کل حفاظت محیط زیست مازندران به عنوان مدیریت یکپارچه پناهگاه حیلت وحش میانکاله، با وارد کردن ادوات و تجهیزات راهسازی به جزیره آشوراده، قصد آغاز عملیات عمرانی را دارند.
محیطبانان آشوراده در مواجهه با مدیرکل میراث فرهنگی گلستان به وظیفه قانونی عمل کردند
عطاالله کاویان اداد: ماموران محیط زیست نیز ضمن رعایت ادب، متانت و شئونات اداری و با معرفی خود از آنان در خواست کردند تا قبل از ورود به منطقه و عملیات عمرانی مجوزهای لازم را ارائه کنند که این درخواست قانونی محیط بانان منطقه، مورد پذیرش مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری استان گلستان قرار نگرفت و نامبرده با تعرض به ۲ نفر از مامورین و گرفتن لباس آنان، با داد و فریاد و توهین به محیط بانان، جو پرتنش و ملتهبی را ایجاد کرد. وی، ضمن محکوم کردن این رفتار از سوی مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگردی استان گلستان، افزود: در شرایط کنونی، که کشور بیش از پیش نیاز به همدلی و همراهی تمامی ارکان خود، اعم از دولت و مردم دارد، انجام چنین واکنش های منفی آنهم از سوی یک مقام رسمی دولتی، یقینا به جایگاه نظام لطمه و موجب ایجاد تفرقه میان ۲ استان همجوار و همسایه میشود. مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران در پایان تصریح کرد: قطعا اداره کل حفاظت محیط زیست مازندران با جدیت، پیگیری های لازم از مبادی ذیربط را برای حمایت از شأن، جایگاه و حقوق محیطبانان در دستور کار قرار داد. مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران در گفتوگو با خبرنگار ایرنا گفت: با توجه به اینکه مدیریت میانکاله با حفاظت محیط زیست مازندران است و از طرفی منطقه آشوراده و اطراف آن در حوزه جغرافیایی گلستان قرار دارد، برخی مدیران گلستان و مردم عادی ممکن است به این قاعده قانونی مشرف نباشند. عطالله کاویان افزود: ما و همکارانمان در اداره کل حفاظت محیط زیست مازندران و اداره کل حفاظت محیط زیست گلستان از سازمان حفاظت محیط زیست دستور میگیریم و میدانیم مدیریت این قبیل مجموعهها به این شکل است. برای نمونه پارک ملی گلستان از نظر مرزهای سرزمینی بین استانهای گلستان و سمنان و خراسان شمالی مشترک است، اما توسط حفاظت محیط زیست گلستان مدیریت میشود. این نوع مدیریت را سازمان تعیین کرده و تشخیص داده شده که روش مدیریتی بهتری است. به ما هم تکلیف شده و همه پیگیریهای مربوط به بخشهای میانکاله که در مرزهای گلستان قرار دارد با هماهنگی حفاظت محیط زیست ۲ استان انجام میشود.
نمیگذاریم حقی از استان ضایع شود
اما استاندار گلستان نیز در واکنش به این اتفاق، ساکت نماند و طی مصاحبهای اعلام کرد: اینکه مرزهای سیاسی با مرزهای محیط زیستی استان گلستان با استانهای همجوار دچار ناهماهنگی و عدم تطابق است، نباید منجر به سوء استفاده سیاسی و سنگ اندازی آنها در مقابلِ دستور قاطع رییس جمهور شود و ما این امر را از طُرُق قانونی پیگیر بوده و نخواهیم گذاشت حقی از استان ضایع شود.
هیچ شخص حقیقی و حقوقی حق برخورد خارج از عرف اداری و انسانی با محیطبانان را هنگام انجام وظیفه ندارد
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست نیز طی روز گذشته با تاکید بر اینکه پیگیر جدی دستور رییسجمهور برای آشوراده هستیم گفت: محیطبانان ضابطان قضایی هستند و هیچ شخص حقیقی و حقوقی حق برخورد خارج از عرف اداری و انسانی با محیطبانان را هنگام انجام وظیفه ندارد.
حسن اکبری روز یکشنبه درباره فیلم منتشر شده در فضای مجازی مبنی بر درگیری مدیرکل میراث فرهنگی استان گلستان با محیط بانان جزیره آشوراده اظهار داشت: در روزهای گذشته فیلمی از برخورد نامناسب مدیر کل میراث فرهنگی استان گلستان با ضابطان قضایی حفاظت محیط زیست جزیره آشوراده در فضای مجازی منتشر شد که موجب رنجش خاطر مردم شریف ایران شد.
وی ادامه داد: در این فیلم محیط بانان بر اساس قانون برای ساخت یک پیاده راه به عرض یک و نیم متر از ماموران بنیاد مسکن که مسئول ساخت آن بودند، درخواست ارائه مجوز میکنند. در این میان مدیر کل میراث فرهنگی در اعتراض به درخواست قانونی محیط بانان برای ارائه مجوز در حالی که کوچکترین نقش اجرایی ندارد، تنها برای ایجاد فشار افکار عمومی با کلیدواژههایی همچون دستور رئیس جمهور درگیری لفظی با ضابط قضایی (محیط بانان) ایجاد میکند که جای تاسف دارد.
وی افزود: با توجه به اینکه جزیره آشوراده پناهگاه حیات وحش و تحت مدیریت استان مازندران است، باید تمام افراد حقیقی و حقوقی که قصد ورود به این منطقه را دارند مورد بررسی قرار گیرند. اشخاص حقیقی و حقوقی به هیچ وجه حق ندارند که فراتر از قوانین و مقررات، برخوردهای دور از شأن اداری و انسانی با افرادی که انجام وظیفه میکنند داشته باشند.
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی تاکید کرد: محیط بانان وظایف بسیار سنگینی دارند و به عنوان ضابطان قضایی مکلف به صیانت از مناطق حفاظت شده بوده و در راستای وظایف خود از فعالیتهای عمرانی که بدون مجوز و هماهنگی قبلی اتفاق افتد جلوگیری خواهند کرد. اکبری درباره طرح گردشگری آشوراده تصریح کرد: طی سفری که رییس جمهور به جزیره آشوراده داشت، دستور داده شد از ظرفیتهای طبیعت گردی این جزیره استفاده شود؛این در حالیست که برای طرح طبیعت گردی آشوراده در محدوده ۲۲ هکتاری مجوزی از سنوات گذشته صادر شده بود و با دستور رئیس جمهور بحث اصلاح مجوز طبیعت گردی مطرح شد و در دستور کار سازمان قرار گرفت.
در پایان لازم به ذکر است که اجرای طرح گردشگری آشوراده، نباید به قیمتِ نابودیِ جزیره منحصر بفرد و ارزشمند آشوراده (تنها جزیره ایرانی دریای خزر) تمام شود، زیرا تجربه نشان داده، در اغلب طرحهای گردشگری از این دست، که در قلبِ یک محیط طبیعی شکننده اجرا میشود، به دلیلِ بیملاحظگیها و عدمِ پایبندیِ درست و دقیقِ سرمایه گذار به حساسیتهای اکولوژیکِ منطقهی واگذار شده، گوشتِ قربانی محیط زیست بوده است.
