گزارشی بر احوال نهاد كتابخانههای عمومی کشور و میزان رونق طرح کتابخانه سیار؛ خیرین توسعه؛ نقطه عطف نمودار سواد مطالعاتی مردم اشاره: نخستین جلسه انجمن خیرین توسعه کتابخانهها و ترویج کتابخوانی با حضور مهدی رمضانی؛ محمد احمدوند؛ هادی آشتیانی؛ اصغر گودرزی؛ مرضیه خالویی؛ امین متولیان؛ سید افضل موسوی و حضور مجازی محمد امین دستمالچی برگزار […]
گزارشی بر احوال نهاد كتابخانههای عمومی کشور و میزان رونق طرح کتابخانه سیار؛
خیرین توسعه؛ نقطه عطف نمودار سواد مطالعاتی مردم
اشاره: نخستین جلسه انجمن خیرین توسعه کتابخانهها و ترویج کتابخوانی با حضور مهدی رمضانی؛ محمد احمدوند؛ هادی آشتیانی؛ اصغر گودرزی؛ مرضیه خالویی؛ امین متولیان؛ سید افضل موسوی و حضور مجازی محمد امین دستمالچی برگزار شد. رمضانی در این جلسه تاکید کرد که فاصله به وجود آمده در سالهای اخیر بین این نهاد و خیرین، با شکلگیری جمعی هدفمند و با جمعبندی نظام مسائل حوزه خیرین در حوزه کتابخانهسازی برطرف خواهد شد. در ادوار مختلف این نهاد، تعاملات مختلفی با خیرین برقرار شده است که بیشترشان معطوف به ساخت کتابخانه یا تامین منابع بوده است. در هر دوره و با توجه به سلایق و افکار کسی که مسئولیت دبیرکلی نهاد را برعهده داشت، تعاملات با عوامل داخلی و خارجی هم شکلها و گونههای مختلف پذیرفت و البته دارای اشتراکاتی نیز بوده است؛ همچون وظایف نهاد مورد نظر در برابر خیرین که همواره در مراسمهای مختلف همچون هفته کتاب سعی کرده تا با تقدیر از خیرین فعال، خدمات شایسته آنان را معرفی و سپاسگزاری کند. در سالهای اخیر دغدغه رمضانی در جایگاه معاونت توسعه کتابخانهها و ترویج کتابخوانی این بود که شکل و نظم جدیدی به این تعامل بدهند. چیزی شبیه تعاملی که در دستگاههای مثل آموزش و پرورش شکل گرفته است یا حتی جامعه خیرین حوزه سلام به صورت یکپارچه و منسجم کار را جلو میبرند. امروز انجمن خیرین پس از طی مسیری پرفراز و نشیب و با وجود تغییر دولتها و البته قوانین دشوار به ثبت رسیده و توانسته است شکلی مشخص و رسمی پیدا کند؛ آغازی برای عزیمتی جدید.
با بررسی مسیر پشت سر میبینیم که تشکیل انجمن خیرین توسعه کتابخانهها و ترویج کتابخوانی با ساختار قانونمند نقطه عطف جدیدی در نهاد کتابخانههای عمومی کشور است؛ چراکه هرچه در عرصه فرهنگ جلوتر میرویم، بودجه و امکانات دستگاههای دولتی محدودتر و از سوی دیگر، نیاز مخاطبان نیز فزاینده است.
مسوولان ما همدل و همصدا میگویند که مردم باید در فرهنگ حضور داشته باشند و باید در نظر بگیرند که یکی از واجبات این حضور، استفاده از ظرفیتهای مردمی است و مثالش میشود استفاده درست و بهجا و کاملا مدیریت شده از کمک خیرین. آینده نهاد کتابخانههای عمومی کشور، بهخصوص با شرایط بودجه و امکانات موجود، تاریک خواهد بود اگر خیرین این حوزه، نقشی منسجم، منظم و رو به جلو نداشته باشند.
استفاده از ظرفیت خیرین برای توسعه کتابخانهها به مثابه ضرورت ذاتی این نهاد است و انتخاب یا اجبار نیست. هرچه این تعامل جدیتر و بهتر شکل بگیرد، مردم ما بهتر و سریعتر وارد سطح بالاتری از سواد و مطالعه خواهند شد. هرچند امروز از چشم اندازها محروم ماندهایم، باید قدردان زحمات مسوولانی باشیم که بعد از سالها سر و شکلی به مشارکت خیرین در نهاد داد تا از وضعیت غیرمنسجم و نامنظم بیرون بیاید.
مهدی رمضانی ضمن ابراز خوشنودی از تشکیل این جلسه گفت: از زمان حضور در جایگاه معاونت توسعه کتابخانهها و ترویج کتابخوانی نهاد دغدغه جدی در حوزه مشارکت خیرین داشتم و به حد بضاعت و امکانات موجود تلاش کردم تا این انجمن که سالها پیش تاسیس و دچار توقف فعالیت شده بود را با کمک همکارانم در نهاد احیا کنم. این مسوول یکی از دشواریهای این راه را در کسب مجوزها میبیند. اولین مجوزی که برای تاسیس انجمن خیرین در نهاد صادر شده، مربوط به سال ۱۳۴۳ است که بعد از مدتی امکان ادامه فعالیت را پیدا نکرد. با این حال در طول سال های اخیر برخی استانها برای فعالیت انجمن مجوز فعالیت میگیرند. رمضانی میگوید: با تشکیل و تاسیس انجمن خیرین توسعه کتابخانهها و ترویج کتابخوانی به دنبال تعلیق و بر هم زدن نظم انجمنهای استانی نیستیم؛ چرا که میخواهیم این راه به شکل قانونی ادامه پیدا کند. حضور مدیران نهاد نیز در این انجمن به منظور تسهیل در راهاندازی انجمنها است. به زودی هم بنا داریم از تعداد همکاران مان که عضو هیات مدیره انجمن هستند کم شود و از فعالان این حوزه برای عضویت استفاده کنیم.
فاصله به وجود آمده در سالهای اخیر بین نهاد و خیرین با شکل گیری انجمن هدفمند و با جمعبندی نظام مسائل حوزه خیرین در حوزه کتابخانهسازی جمع دغدغههای موجود نیز برطرف خواهد شد.
یکی از دغدغههای خیرین در حوزه موقعیتیابی است که در ۴ سال اخیر مسوولان این نهاد با جدیت بر رعایت دغدغهها و قوانین ایستادند؛ چه در رعایت آمایش سرزمینی که در معاونت برنامهریزی، پژوهش و فناوری اطلاعات تهیه شد و چه کتابخانه خارج از بافت و حریم مسکونی.
کسب اعتماد خیرین از وظایف هر نهاد منتفع و حتی از اهداف لازم آنان است که افراد ایمان داشته باشند هزینههای صرف شده در این زمینه به هدر نمیرود.
در حوزه کتاب الکترونیک مطالبات زیادی برای نهاد وجود دارد که تقاضای کاذبی است، چرا که کتاب الکترونیک در دنیا هیچ وقت دغدغه نبوده است. نسبت تیراژ کتاب الکترونیک امروز ۴ درصد در مقابل ۹۶ درصد است. یک زمانی تیراژ کتاب الکترونیک نیم درصد بوده است که امروز به ۴ درصد رسیده است که نشان از فضای روانی و کاذب در این موضوع است.
سید افضل موسوی، واقف بزرگترین کتابخانه خیرساز در کشور است که در این نشست با اشاره به ارتباط قدیمی با نهاد کتابخانه های عمومی کشور بر ضرورت پرداختن به حوزه کودک و نوجوان تاکید کرد و گفت: چیزی که آینده کشور را می سازد، کتابخوان کردن کودکان است. این موضوع دست کمی از قرار دادن کتاب خوب در دسترس کودکان ندارد. اگر کودک کتاب خوان شود، در آینده خود مسیر درست را پیدا خواهد کرد. وی در ادامه بر ضرورت ایجاد تعامل با سایر انجمن های خیرین به خصوص خیرین مدرسه ساز تاکید کرد.
محمد امین دستمالچی نیز پیشنهاداتی در خصوص راه اندازی انجمنها و موانع قانونی در خصوص تعلیق یا ادامه فعالیت آنها ارائه و راه حلهایی را در این خصوص پیشنهاد داد.
طراحی کتابخانهها، همکاری مدیران کل استانها برای تسهیل فرایند راه اندازی و پیگیری مصوبات انجمن، تدوین بخشنامهای در خصوص ساخت کتابخانه بر اساس قوانین استاندارد، اعمال ماده ۱۷۲ امور مالیاتی بر اقدامات خیرین و… از جمله موارد مطرح شده در این نشست بود.
é درباره اهمیت کتابخانه سیار
امروزه بیشترین کتابخانههایی که توسط نهاد کتابخانههای عمومی کشور مدیریت میشود، توسط خیرین ساخته و اهدا شده است و یکی از سیاستهای اصلی نهاد گسترش کتابخانههای سیار است. کتابخانه سیار با توجه به عملکردی که از خود نشان دادند، بعد از کتابخانههای مرکزی کارآمدترین و پرکاربردترین کتابخانهها هستند. کتابخانه سیار میتواند به بیش از ۱۲ روستا و منطقه عشایری را پوشش دهد.
۳۴ کتابخانه سیار در نهاد کتابخانههای عمومی کشور فعال است و حدود ۱۲ کتابخانه سیار دیگر تا پایان سال به بهره برداری خواهند رسید تا در مناطق محروم از امکانات فرهنگی به خدمت بپردازند. یکی از ویژگیهای کتابخانههای سیار پایین آمدن هزینههای اداره، افزایش خدمات و پوششدهی مناسب است. طبیعی است که ورود خیرین به این حوزه تسهیل کننده امور خواهد بود. میتوان نقش تشکیل انجمن را گامی مهم در توسعه کتابخانههای عمومی در سراسر کشور دانست چراکه در بسیاری از استانها، شهرستانها و شهرها شورا و انجمن خیرین را داریم اما به دلیل عدم انسجام و تمرکز فعالیتها، خروجی این انجمنها برای نهاد تاثیرگذار نبوده است.
متاسفانه در حوزه کتابخانهسازی آنگونه که در حوزه مدرسهسازی و سلامت مدیریت شده، تبلیغ و ترویج مناسب انجام نشده است. بسیاری از خیرین ایرانی هنوز ضرورت کتابخانهسازی را نمیدانند که شاید دلیل مهم آن فقدان حس ضرورت پرداختن به حوزه فرهنگ و کتاب و کتابخوانی است. ما امروز تعداد زیادی کتابخانه نیمهکاره در کشور داریم که زیرساختهای آن فراهم شده اما برای بهرهبرداری نیازمند هزینه اندکی هستند که با مشارکت خیرین میتوان آنها را تکمیل و به بهرهبرداری رساند. یکی از کارهای مهم و اما بر زمین مانده نهاد، ایجاد سازوکار قانونی برای انجمن خیرین توسعه کتابخانهها و ترویج کتابخوانی بود که خوشبختانه به نتیجه رسیده است. در اردیبهشت ماه جلسهای برای نظاممند شدن کارها برگزار شده است و کافی است این رویکرد با همکاری حداکثری همکاران استانی مواجه شود تا هرچه زودتر انجمنهای استانی تاسیس و راهاندازی شوند.
