ورود شبانه‌روزی صدها هزار مترمکعب فاضلاب تصفیه‌نشده به حوضه‌های آبریز استان، تنها یک چالش محلی نیست؛ جنایتی زیست‌محیطی است که مستقیماً سلامت عمومی و اقتصاد منطقه را گروگان گرفته است. از زهکشی شیرابه‌های مخرب تا تخلیه مستقیم پسماندهای عفونی و پساب شهرک‌های صنعتی، همگی دست‌به‌دست هم داده‌اند تا حیات آبزیان را نابود کرده و این جریان‌های مسموم را راهی تالاب بین‌المللی انزلی و در نهایت دریای کاسپین کنند. این چرخه شوم یعنی نفوذ سموم فلزات سنگین و باکتری‌های خطرناک به خاک مزارع برنج، دام‌ها، سفره‌های مردم و تهدید اکوسیستم طبیعی و صدها گونه جانوری؛ بمب ساعتی خاموشی که نرخ ابتلا به بیماری‌های گوارشی و سرطانی را در استان به اوج رسانده است.
سال‌هاست کلنگ‌زنی تصفیه‌خانه‌ها و وعده‌های ساماندهی، لقلقه زبان مسئولان و مدیران دستگاه‌های اجرایی است؛ اما در میدان عمل، جز طرح‌های فرسایشی، ترک‌فعل‌های مکرر و پاس‌کاری مسئولیت میان آب و فاضلاب، شهرداری‌ها و محیط‌زیست چیز دیگری دیده نمی‌شود. بودجه‌هایی که گم می‌شوند و پروژه‌هایی که با پیشرفت‌های لاک‌پشتی دهه‌ها خاک می‌خورند، گواه روشنی بر فقدان اراده واقعی برای نجات این اکوسیستم روبه‌احتضار است.
امروز دیگر زمان بیانیه‌خوانی و تشکیل کارگروه‌های فرمایشی گذشته است. نجات رودخانه‌های گیلان نیازمند اقدام انقلابی، تکمیل ضرب‌الاجلی تصفیه‌خانه‌های شهری و برخورد قاطع قضایی با صنایعی است که محیط‌زیست را حیاط خلوت خود پنداشته‌اند. اگر امروز چرخ‌دنده‌های دستگاه‌های نظارتی و اجرایی برای نجات زرجوب، گوهررود و دیگر شریان‌های استان نچرخند، فردا باید در سرزمینی بیابانی و آلوده به سوگ شمال بنشینیم؛ جایی که آب، دیگر مایه حیات نیست، بلکه ابزار مرگ خاموش یک تمدن است.
تولید روزانه ۳۹۰ هزار مترمکعب فاضلاب
رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گیلان گفت: روزانه حدود ۳۹۰ هزار مترمکعب پساب و فاضلاب خانگی، صنعتی و کشاورزی در استان تولید می‌شود که تنها ۲۵ درصد آن تصفیه و مابقی بدون تصفیه وارد رودخانه‌ها و محیط‌زیست می‌شود.
علیرضا نورانی با اشاره به ابعاد بحران پسماند و فاضلاب استان اظهار کرد: شاخص برخورداری گیلان از تصفیه بهداشتی فاضلاب حدود نصف میانگین کشوری است و این وضعیت پیامدهای زیست‌محیطی گسترده‌ای به همراه دارد.
وی با بیان اینکه روزانه حدود ۲ هزار تن زباله در گیلان تولید می‌شود، افزود: این میزان در زمان ورود مسافران به استان گاهی به ۲ هزار و ۵۰۰ تا سه هزار تن در روز افزایش می‌یابد.
رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گیلان با اشاره به پیامدهای آلودگی محیط‌زیست استان بیان کرد: طی ۲ دهه اخیر تبعات اجتماعی و بهداشتی قابل توجهی مشاهده شده و رشد سرطان‌های گوارشی از جمله موضوعاتی است که باید با توجه به افزایش آلودگی منابع آب و خاک مورد بررسی قرار گیرد.
نورانی با تشریح وضعیت ورود فاضلاب به منابع آبی استان گفت: روزانه به طور میانگین ۳۹۰ هزار مترمکعب انواع پساب خانگی، صنعتی و فاضلاب کشاورزی در گیلان تولید می‌شود که حدود ۲۰۰ هزار مترمکعب آن در حوزه تالاب انزلی و رودخانه‌های منتهی به این تالاب قرار دارد.
وی اضافه کرد: تنها حدود یک‌چهارم این حجم تصفیه می‌شود و بخش عمده آن بدون تصفیه وارد محیط‌زیست می‌شود؛ موضوعی که ضرورت توسعه زیرساخت‌های جمع‌آوری و تصفیه فاضلاب را دوچندان می‌کند.
این مقام مسئول احداث تصفیه‌خانه‌های شیرابه را از ضرورت‌های اصلی مدیریت پسماند در گیلان دانست و ابراز امیدواری کرد با استفاده از ظرفیت‌های سفر رئیس‌جمهور، این موضوع در مراحل بعدی پیگیری شود.
نورانی با اشاره به برنامه‌های استان برای توسعه شبکه فاضلاب گفت: هدف‌گذاری ما دستیابی به حدود ۵۰ درصد پوشش شبکه جمع‌آوری و دفع بهداشتی فاضلاب است و برنامه‌ریزی شده طی سه سال آینده ۲۸۰ تا ۲۹۰ هزار نفر از جمعیت شهرهای واقع در مسیر طرح‌ها تحت پوشش قرار گیرند. وی با تاکید بر ضرورت اجرای برنامه‌های همزمان در حوزه پسماند، فاضلاب، آبخیزداری و آموزش جوامع محلی افزود: بخشی از برنامه‌های پیش‌بینی‌شده در این حوزه‌ها به تصویب رسیده و پیگیری اجرای آنها در دستور کار قرار دارد.
وی ابراز امیدواری کرد با اجرای برنامه‌های مدیریت پسماند، توسعه شبکه فاضلاب، تصفیه شیرابه و اقدامات آبخیزداری، روند آلودگی منابع طبیعی کاهش یابد و زمینه احیای تالاب انزلی فراهم شود.
ورود ۸۲ درصد از فاضلاب به رودخانه
مدیرکل محیط زیست گیلان با اشاره به اینکه یکی از متنوع‌ترین استان‌های دارای تنوع زیستی هستیم، افزود: ۳۵۲ گونه پرنده در گیلان زیست دارند و در مجموع صدها گونه پرنده در حال انقراض در کشور هستند.
وی با بیان اینکه گیلان جز بزرگترین تولیدکننده‌های زباله است و روزانه حدود دو هزار و ۵۰۰ تن زباله در استان تولید می‌شود، ادامه داد: ۸۲ درصد از آب فاضلاب‌های استان وارد رودخانه و طبیعت می‌شود و بسیاری از مناطق به ویژه رودخانه‌های گیلان آلوده هستند.
زمانی با اشاره به اینکه گلایه مردم سراوان درباره آلودگی‌های این منطقه به حق است اما این مشکل چندین ساله یک شبه قابل حل نیست، بیان کرد: سیستم تصفیه شیرابه سراوان تا چند روز آینده راه اندازی می‌شود.
وی با بیان اینکه حلقه نخست مدیریت پسماند تفکیک از مبدا است، تصریح کرد: یکی از پیشنهادها برای حل معضل پسماند راه اندازی زباله سوز کوچک است.
زمانی با اشاره به آلودگی رودخانه‌های زرجوب و گوهر رود، گفت: فاضلاب‌های خانگی شهر رشت عامل اصلی آلودگی این دو رودخانه است و تا زمانی که تصفیه خانه مرکزی احداث نشود احیای این دو رودخانه ممکن نیست.
