حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد محصولات کشاورزی کشور دچار ضایعات می‌شوند و این هدررفت از مرحله انتخاب بذر و کود تا کاشت، برداشت، بسته‌بندی و صنایع تبدیلی رخ می‌دهد و نیازمند یک برنامه‌ریزی هدفمند و نوین برای پیشگیری از این هدر رفت هستیم. خرد بودن اراضی، ضعف در آبیاری و زهکشی، کمبود مکانیزاسیون، انتخاب نادرست ارقام، مصرف غیرعلمی کود و کمبود ظرفیت خشک‌کن‌ها در شالیکوبی‌ها از مهمترین دلایل افزایش ضایعات در شالیزارها به‌ویژه در مازندران و گیلان است.
سالانه ۱۸ میلیون مترمکعب آب در بخش ضایعات برنج هدر می‌رود
معاون وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به ضایعات روزانه هشت تنی برنج در کشور هشدار داد: سالانه ۱۸ میلیون مترمکعب آب در بخش ضایعات برنج هدر می‌رود. غلامرضا گل محمدی، رئیس سازمان تات با تقدیر از بخش کشاورزی جهت تداوم تولید گفت: توجه دولت به بخش کشاورزی یک فرصت ویژه است و باید با همدلی و انسجام همه بخشها، این روند را ادامه دهیم تا مقاومت ملت در مقابل دشمن، منجر به پیروزی کامل ایران شود.
وی برنامه‌های سازمان تات را مبتنی بر مدیریت چالش‌های اقلیمی از جمله ابرچالش آب دانست و تأکید کرد: به‌دنبال جبران خلاء عملکرد کشاورزان پیشرو و سنتی هستیم و در این راه از آخرین فناوری‌های نوین داخلی و خارجی شامل هوشمندسازی، هوش مصنوعی و روش‌های نوین آبیاری استفاده می‌کنیم.
رئیس سازمان تات با تأکید بر لزوم بهره مندی از ظرفیت علمی همه دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی دولتی و بخش خصوصی در توسعه کشاورزی، ادامه داد: ۱۷ درصد اعضای هیئت علمی بخش کشاورزی و منابع طبیعی در سازمان تات حضور دارند و برای استفاده از ۸۳ درصد دیگر، باید به سراغ دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی برویم تا زنجیره ارزش تولید محصولات کشاورزی را رقم بزنیم.
گل محمدی کشاورزی را در استان گیلان اقتصادی دانست و تصریح کرد: ۱۰ درصد ارزش اقتصادی محصولات کشاورزی کشور، سهم گیلان است، زیرا محصولات اقتصادی مانند برنج، کیوی، زیتون و انواع محصولات شیلاتی در گیلان کشت می‌شود.
رئیس سازمان تات، برنج را یک محصول استراتژیک ملی دانست که در سفره ایرانی ها نقش دارد و بیان کرد: هم وزارت جهاد کشاورزی و هم سازمان تات، توجه ویژه ای به برنج دارند، لذا به دنبال حل چالش های تولید برنج از طریق زنجیره ارزش هستیم.
گل محمدی از معرفی ارقام متناسب با اقلیم و دارای عملکرد بالاتر و حفظ کیفیت پخت و کاهش مصرف آب توسط موسسه تحقیقات برنج کشور خبر داد و بیان کرد: دو سال پیش رقم «هستی» معرفی شد که سطح زیر کشت آن به ۲۰۰۰ هکتار رسیده است. عدم استفاده از بذر گواهی‌شده، یکی از چالش های تولید بوده که در حوزه برنج، کمتر از ۱۰ درصد است.
وی در ادامه با اشاره به معرفی دو رقم جدید برنج با نامهای «تی تی» و «کویر»، این ارقام را ترکیبی از ارقام پرمحصول و کیفی دانست که دارای عملکرد بالاتر هستند و افزود: استفاده از ارقام پرمحصول، نیاز به واردات را کاهش می‌دهد و می‌توانیم با خرید تضمینی، زمینه خوداتکایی مد نظر برنامه هفتم را فراهم کنیم.
رئیس سازمان تات رویکرد این سازمان در سال «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت و امنیت ملی» را «توسعه دانش و فناوری» دانست و بیان کرد: جهش تولید در شالیزارها در دستور کار بوده و در حال حاضر، ۴۰ هزار هکتار سطح زیر کشت داریم. همچنین ۶۵ مزرعه الگویی برای ۶ محصول گندم، برنج، جو، ذرت، کلزا و پنبه فعال شده است.
وی از ارائه بسته های مدیریتی برنج به شالیکاران خبر داد و گفت: به دنبال کاهش ضایعات برنج هستیم که با استفاده از کمباین تا پنج درصد از ریزش برداشت جلوگیری می‌شود و با سرمایه‌گذاری در بخش کارخانجات شالیکوبی جهت بازسازی و نوسازی نیز تا ۱۰ درصد شاهد کاهش ضایعات خواهیم بود.
گل محمدی با بیان اینکه هر دانه برنج، ۹۹ سیسی آب مصرف می کند، متذکر شد: با ضایعات روزانه هشت تنی برنج مواجه هستیم که غذای ۵۶ هزار نفر است، یعنی سالانه ۱۸ میلیون مترمکعب آب را هدر میدهیم که باید از طریق فرهنگ سازی، مدیریت مصرف داشته باشیم.
رئیس سازمان تات در ادامه به فعالیت های بین المللی این سازمان در بخش تحقیق و توسعه اشاره کرد و افزود: ۱۵ رقم برنج وارداتی داریم که هم با ذائقه مردم سازگاری دارد و هم زمینه خوداتکایی، اشتغالزایی، جلوگیری از خروج ارز و کاهش وابستگی به واردات را فراهم میکند.
کاهش ۱۰ درصدی ضایعات، افزایش ۱۰۰ هزار تنی را به‌همراه دارد
امنیت غذایی زمانی محقق می‌شود که در کنار فراهم نمودن بهترین شرایط برای تولید و حذف برخی عوامل، دسترسی مصرف کننده و قدرت خرید را افزایش دهیم.
اصلاح ارقام متناسب با ذائقه مردم، پایداری تولید، کاهش وابستگی، کاهش مصرف آب، توسعه دانش و فناوری، کاهش ضایعات و یکپارچه سازی اراضی مهمترین چالش کم بازدهی برنج در زمین‌های کشاورزی است. کوچک شدن شالیزارها، عدم توسعه دانش در اراضی را موجب می‌شود و لذا باید از خرد شدن شالیزارها در قالب ارث جلوگیری کنیم تا زمینه حمایت آموزشی و ترویجی از شالیکاران فراهم شود.
آموزش کشاورزان، نظارت تخصصی، استفاده از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان و هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی می‌تواند نقش مهمی در کاهش ضایعات و افزایش بهره‌وری ایفا کند. کاهش حتی ۱۰ درصد از ضایعات برنج می‌تواند حدود ۱۰۰ هزار تن به ظرفیت تولید کشور اضافه کند و در کاهش واردات و خروج ارز مؤثر باشد.
