با وجود مناظر منحصربهفرد، تنوع زیستی و قدمتی از ۱۵ هزار سال قبل، یکی از محبوبترین مقاصد طبیعت گردی در گیلان بهشمار میآید و سالانه مسافران بیشماری را راهی این استان میکند. ورود رسوبات و فاضلابهای صنعتی، خانگی، بیمارستانی، ضایعات کشتارگاهی، سموم کشاورزی، پسماندها و نخالهها، گیاهان مهاجم، تصرف اراضی و ساخت و سازها در حریم تالاب، آتش زدن نیزارها با هدف تصرف و انتقال آلودگی از دریا و کاهش میزان آب موجود تالاب زخمهایی است که هر بار پیکره تالابی را میخراشد. همین زخم موجب شد تا در سال ۱۹۹۳میلادی در زمره تالابهای در معرض خطر نابودی (فهرست مونترو) قرار گیرد. تالاب انزلی علاوه بر تاثیرات اقلیمی به عنوان یکی از زیست بومهای ارزشمند جهان، مهار کننده سیلهای ویرانگر، تعدیل کننده آب و هوای منطقه و زیستگاه گونههای زیادی از آبزیان، پرندگان و گیاهان سال ۱۳۵۴ در فهرست تالابهای بین المللی رامسر به ثبت رسید. نوسانات تراز آب دریای خزر، میزان آب ورودی از رودخانهها به تالاب در سالهای اخیر و تبخیر آب در کنار میزان حجم رسوبات ورودی به تالاب، ورود انواع فاضلاب، رشد بیش از اندازه گیاهان آبزی و رسوب بقایای آنها و دستکاری انسانی در همه حوزه آبخیز تالاب و حتی دریای خزر از جمله علل کم آبی و خشک شدن بخشهایی از تالاب انزلی است.
آغاز عملیات مدیریت آب تالاب انزالی
عملیات اجرایی مدیریت آب با هدف کاهش تنش آبی و ارتقای عملکرد اکولوژیکی تالاب آغاز شد.
فرهاد حسینی طایفه، مدیرکل حفاظت محیطزیست گیلان از روند اجرای طرحهای حفاظت و احیای تالاب بینالمللی انزلی، با تأکید بر ضرورت تسریع در اجرای برنامههای مدیریت آب، اظهار کرد: اجرای این طرحها با هدف بهبود شرایط هیدرولوژیک، افزایش ماندگاری آب و ارتقای عملکرد اکولوژیکی تالاب، یکی از مهمترین اولویتهای برنامههای احیای این زیستبوم ارزشمند است.
وی با اشاره به شرایط هیدرولوژیک تالاب گفت: ناترازی سطح آب دریای خزر و تالاب انزلی باعث خروج ثقلی آب تالاب به سمت دریا و کاهش ماندگاری آب در بخشهای مختلف این اکوسیستم شده است؛ از اینرو اجرای طرحهای مدیریت آب برای اصلاح این وضعیت در دستور کار قرار دارد.
به گفته مدیرکل حفاظت محیطزیست گیلان، بر اساس مصوبات زیرکارگروه حفاظت از اکوسیستم تالاب انزلی، استفاده از روشها و طرحهای همگن و سازگار با ویژگیهای طبیعی تالاب برای آبگیری هدفمند بهصورت تخصصی بررسی و ارزیابی شده و عملیات اجرایی مدیریت آب در بخشی از تالاب آغاز شده است.
حسینی طایفه با تأکید بر اینکه پیگیری مستمر طرحهای احیای تالاب انزلی از مهمترین برنامههای ادارهکل حفاظت محیطزیست استان است، افزود: اجرای دقیق و اصولی این اقدامات میتواند در کاهش تنشهای آبی، ارتقای کیفیت زیستگاهها، افزایش پایداری اکولوژیکی تالاب و حفاظت از تنوع زیستی این اکوسیستم کمنظیر نقش مؤثری ایفا کند.
وی مشارکت جوامع محلی را از ارکان اصلی موفقیت برنامههای احیایی دانست و تصریح کرد: حفاظت و احیای تالاب انزلی بدون همراهی مردم و ذینفعان امکانپذیر نیست و در اجرای این برنامهها، ارتقای معیشت جوامع بومی، بهرهبرداری خردمندانه از ظرفیتهای تالاب و حفظ منافع ذینفعان محلی بهعنوان یکی از رویکردهای اساسی دنبال میشود.
مدیرکل حفاظت محیطزیست گیلان تاکید کرد که استمرار پایشهای میدانی، مدیریت علمی منابع آب و اجرای هماهنگ طرحهای مدیریتی، لازمه موفقیت برنامههای حفاظت و احیای تالاب انزلی است و این سیاست با جدیت در حال پیگیری است.
حسینی طایفه همچنین از اختصاص اعتبارات سال جاری برای توسعه زیرساختهای حفاظتی تالاب خبر داد و بیان کرد: تقویت ناوگان حملونقل آبی، تأمین تجهیزات تخصصی و ارتقای امکانات پشتیبانی پاسگاههای محیطبانی با استفاده از این اعتبارات در دستور کار قرار گرفته که نقش مهمی در تسهیل عملیات حفاظتی و رفع بخشی از مشکلات موجود خواهد داشت. وی با اشاره به پیشبینی اعتبارات سال آینده نیز خاطرنشان کرد: تأمین منابع مالی پایدار، روند اجرای طرحهای مدیریت آب را شتاب میبخشد، اثربخشی برنامههای حفاظتی و احیایی را افزایش میدهد و زمینه تحقق اهداف بلندمدت حفاظت از تالاب بینالمللی انزلی را فراهم میکند.
تداوم هماهنگی میان دستگاههای اجرایی، تسریع در اجرای طرحهای مدیریت آب، پیگیری مستمر پروژههای در حال اجرا و پایش مداوم وضعیت تالاب بینالمللی انزلی بهعنوان مهمترین اولویتهای حفاظت و احیای این زیستبوم ارزشمند تأکید شد.
دخالتهای انسانی در منابع آب نقش موثری در خشکی تالاب دارند
سرپرست معاونت پژوهشی و آموزشی پژوهشکده محیط زیست جهاد دانشگاهی، بهره برداری بی رویه از رودخانه ها به منظور رفع نیازهای کشاورزی، تغییر کاربری اراضی جنگلی به شالیزار و دفع مواد زاید شامل فاضلاب ها را موجب کاهش حق آبه زیست محیطی تالاب انزلی دانست.
دکتر هادی مدبری ﺑﺮداﺷﺖ آب ﺑﺮای ﻣﻘﺎﺻﺪ ﻣﺨﺘﻠﻒ، از ﻣﺼﺎرف ﻛﺸﺎورزی ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ ﺻﻨﻌﺖ و ﺗاﻣﻴﻦ آب ﺷﺮب را موجب کاهش دبی ﺟﺮﻳﺎن رودﺧﺎﻧﻪ دانست و اظهار کرد: این اتفاق علاوه بر اینکه زﻳﺴﺘﮕﺎه درون رودﺧﺎﻧﻪ را ﺗﻐﻴﻴﺮ می دﻫﺪ، می تواند در اکوسیستم هایی مانند تالابها که عموما در پایین دست حوضه آبریز قرار دارند، صدمات جبران ناپذیری را وارد آورد.
وی با بیان اینکه می توان تالاب انزلی را یک مخزن ذخیره در نظر گرفت، افزود: این تالاب علاوه بر مولفه های تبخیر، بارش و جریان آب زیرزمینی دارای ۹ ورودی و یک خروجی در بندرانزلی است.
مدبری، با بیان اینکه تالاب بین المللی انزلی به عنوان یک ناحیه زیست محیطی از ارزش فراوانی برخوردار است، تاکید کرد: این تالاب در ایجاد رطوبت و بهبود شرایط آب و هوایی ناحیه پیرامون خود و همچنین کنترل سیلاب نقش مهمی داشته و محلی مناسب برای پژوهش های گیاه شناسی، جانورشناسی و سایر علوم زیستی است. وی خواستار توجه به نقش آب در اکوسیستم تالاب شد و ادامه داد: به منظور حفظ اکوسیستم های حساسی چون تالاب انزلی و حفظ ارزش های زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی، تعیین مقدار آب مورد نیاز برای این اکوسیستم ها ضروری است. مدبری متذکر شد: طی دهه های اخیر دخالت های انسانی در مدیریت منابع آب حوضه های رودخانه ای دریای خزر به ویژه ولگا با بیشترین میزان آبدهی به خزر نیز، نقش موثری در روند و همچنین نوسانات تراز آب خزر ایفا کرده است.
