مائده مطهری زاده همه ساله با آغاز فصل چرای دام نگرانی دوستداران محیطزیست نسبت به ازدیاد چرای دام و آسیب به مراتع و پوششهای گیاهی قوت میگیرد، چراکه به گفته کارشناسان و دوستداران محیط زیست سه موضوع ورود و خروج دام، ظرفیت دام و مدت زمان استفاده دام از مراتع در زمان فصل چرای دام […]
مائده مطهری زاده
همه ساله با آغاز فصل چرای دام نگرانی دوستداران محیطزیست نسبت به ازدیاد چرای دام و آسیب به مراتع و پوششهای گیاهی قوت میگیرد، چراکه به گفته کارشناسان و دوستداران محیط زیست سه موضوع ورود و خروج دام، ظرفیت دام و مدت زمان استفاده دام از مراتع در زمان فصل چرای دام از اهمیت ویژهای برخوردار است که اگر بیش از اندازه مورد استفاده قرار گیرد به مراتع آسیب میزند.
همچنین در شرایطی که چرای طبیعی میتواند ابزار ارزشمندی برای مدیریت پوشش گیاهی باشد، چرای بیرویه دامهای اهلی میتواند به افزایش جمعیت گونههای گیاهی مهاجم منجر شود؛ چراکه بیشتر ساختار فیزیکی جوامع گیاهی به واسطه چرای دام تغییر میکند. در حقیقت چرای گیاهخواران میتواند موجب تغییر ارتفاع و تاج پوششی و تغییر ترکیب گونههای موجود به گونههای گیاهی دیگر شود.
اول اردیبهشتماه امسال بود که رییس اداره مرتع اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مازندران – نوشهر طی یک گزارش خبری گفت: یگان حفاظت منابع طبیعی با تمام توان با چرای زودهنگام دام در عرصههای این منطقه برخورد میکند. مسعود جعفرزاده اضافه کرد: فصل چرای دام در پروانه چرا تعیین شده و با چرای زودرس و خارج از فصل برخورد میشود. وی اظهارداشت: چرای زودرس و قبل از موعد مقرر در اوایل بهار به دلیل وجود رطوبت قابل توجه در خاک موجب سفت و فشرده شدن خاک از طریق لگدکوب شدن آن میشود و بیشترین خسارت و صدمات را به پوشش گیاهی و خاک مرتع وارد میکند. وی تصریح کرد: چرای زودرس علاوه بر نابودی پوشش گیاهی با کاهش ظرفیت نفوذ آب در خاک و افزایش جریانهای سطحی منجر به وقوع سیلابهای ویرانگر میشود. جعفرزاده تاکید کرد: در همین راستا به منظور جلوگیری از چرای زودرس و فرسایش خاک مطابق با طرح ممیزی مراتع، فصل چرای دام تعیین شده است. رییس اداره مرتع اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مازندران نوشهر تصریح کرد: چرای زودرس و خارج از فصل چرا، به کلی ممنوع است و در صورت مشاهده دام در مرتع پیش از موعد مقرر و بیش از ظرفیت مرتع و رعایت نکردن فصل چرا از سوی بهره برداران با متخلفان برابر مقررات برخورد قانونی صورت میگیرد. به گفته وی در صورت مشاهده تخلف و تکرار، پروانه ممیزی و چرای متخلفان نیز باطل خواهد شد.
چرای امروز، دو و نیم برابرِ ظرفیتِ مراتع
این در حالی است که ترحم بهزاد، مدیرکل امور مراتع سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور با اشاره به تعلیف و چرای ۸۰ میلیون واحد دامی در مراتع آن را ۲.۵ برابر ظرفیت اعلام کرد که این امر، برای حیاتِ مراتع بسیار فاجعه بار است. ترحم بهزاد، روز گذشته در گفتگو با خبرنگاران سطح عرصههای طبیعی کشور ۱۳۴ را میلیون هکتار بیان کرد و گفت: از این میزان ۱۷ میلیون هکتار جنگل، ۳۲ میلیون هکتار بیابان و ۸۴ میلیون هکتار مراتع است. بهزاد با بیان اینکه ۷.۲ میلیون هکتار از مراتع جزو مراتع متراکم به شمار میرود، افزود: ۲۱ میلیون هکتار از مراتع نیمه متراکم و ۵۶ میلیون هکتار از مراتع
فقیر است. وی سطح عرصههای طبیعی مازندران در حوزه مناطقی غرب مازندران را ۶۵۶ هزار هکتار بیان کرد و گفت ۱۹۷ هزار هکتار مرتع بوده که ۷۷۵ هکتار آن جزو مراتع متراکم است. مدیرکل امور مراتب سازمان جنگلها مناطقی و آبخیزداری کشور به وجود ۳۱۲ هزار هکتار عرصههای طبیعی در غرب استان مازندران اشاره کرد و یادآور شد: ۱۹۷ هزار هکتار مرتع در این منطقه وجود دارد که ۷۷۵ هکتار حالت بیابانی دارد. بهزاد ادامه داد: از مجموع مراتع غرب مازندران میزان ۱۰۱ هزار هکتار خوب، ۸۱ هزار نیمه متراکم و هفت هزار هکتار جزو مراتع فقیر است. وی با بیان اینکه هرگونه بهرهبرداری از عرصههای منابع طبیعی باید در قالب طرح صورت گیرد، اظهار داشت: شناسایی بهرهبرداران ذی صلاح و صدور پروانه چرا از جمله اقدامات است. مدیرکل امور مراتع سازمان جنگلها از ممیزی ۸۲ میلیون هکتار از مراتع کشور خبر داد و گفت: بیش از ۴۲ هزار سامانه عرفی نیز شناسایی شده و ۳۸۲ هزار فقره پروانه چرا واگذار شده است و ۶.۵ برابر جوامع انسانی در مراتع حضور دارند. بهزاد با بیان اینکه ۹۳۷ هزار خانوار از مراتع کشور بهرهبرداری میکنند، گفت ۳۸ هزار واحد دامی به مدت ۷ ماه از مراتع میتواند استفاده کنند درحالی که اکنون ۸۰ میلیون واحد دامی در عرصههای مرتعی حضور دارند که ۲.۵ برابر ظرفیت مراتع است.
در بسیاری از زیستگاهها شاهد گلههای دام به صورت مازاد هستیم
حسن اکبری؛ معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیطزیست، نیز در همین راستا یکی از معضلات زیستمحیطی مهم کشور را چرای بیرویه دام دانست و اظهار کرد: در بسیاری از زیستگاهها شاهد گلههای دام به صورت مازاد هستیم و از همین رو رایزنیهایی با سازمان منابع طبیعی و وزارت جهاد کشاورزی در حال انجام است تا برنامههایی جدی برای جلوگیری از ورود دام مازاد به مراتع اجرا شود. به منظور جلوگیری از ورود دام مازاد به زیستگاهها، در سامانه جامع محیطزیست، بخش وضعیت مراتع موجود در مناطق حفاظتشده و ظرفیت چرای دام در هر مرتع اضافه شده است. وی افزود: ادارات کل استانی محیطزیست موظف شدهاند افرادی که حقوق عرفی دارند را مشخص و تعداد دامهای مجاز و نقشه مربوط به هر سامانه عرفی را در این بخش از سامانه جامع محیطزیست ثبت کنند و در فصل چرا نیز وضعیت حضور گلههای دام در سامانههای عرفی را پایش و نتایج آن را به ثبت کنند. معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیطزیست گفت: همچنین ادارات کل استانی موظف شدهاند که در فصل چرای دام، وضعیت مراتع را مورد پایش قرار دهند تا اگر چرای مازادی صورت میگیرد، به متخلفان اخطار دهند و در صورت نیاز به دادگاه معرفی کنند؛ البته این موضوع تنها مربوط به مناطق چهارگانه تحت حفاظت محیطزیست است و در خارج از این مناطق که حدود ۸۹ درصد از مناطق کشور است، برای جلوگیری از چرای دام مازاد، میتوان موضوعات را از وزارت جهاد کشاورزی مطالبه کرد تا به وظایف قانونی در حوزه دام و مرتع عمل کند.
انقراض پوشش گیاهی مراتع با افزایش ۴ برابری چرای دام
اسماعیل کهرم؛ کارشناس محیط زیست و بومشناس نیز، با اشاره به نابودی مراتع در پی ازدیاد سه تا چهار برابری چرای دام در کشور، گفت: این میزان دام موجود سبب نابودی پوشش گیاهی در مراتع، رشد بیابانزایی و افزایش ریزگردهای داخلی میشود. وی با بیان اینکه پوشش گیاهی موجود در مراتع میتواند غذای مناسبی برای دام باشد، اظهار کرد: با بایر شدن زمینها و بیحاصلی خاک از گیاهان، باد و طوفان ریزگردها را به سمت شهرها سوق خواهد داد و سلامتی مردم به دلیل هجوم ریزگردها و آلایندهها در معرض خطر قرار میگیرد. این کارشناس محیط زیست و بومشناس با اشاره به اینکه لازم است پوشش گیاهی خاک در ایران افزایش یابد، خاطرنشان کرد: اگر پوشش گیاهی مناسب باشد، فرسایش خاک صورت نمیگیرد. درحالحاضر علوفهای که توسط باران و برف رشد میکند توسط چهارپایان خورده میشود، این چهارپایان خاک را خالی از پوشش گیاهی میکنند و زمینهساز فرسایش میشوند. تنها راه کوتاهمدت برای کاهش فرسایش خاک این است که باید به خاک زمان استراحت داد تا تقویت شود. چرای بیرویه دام در دشتهای ایران، موجب نابودی پوششگیاهی شده و به کمآبی و خشکسالی دامن زده است. با شدت گرفتن پیامدهای تغییر اقلیم در ایران و جهان و همچنین بهرهکشیهای بیحد و حصر از منابع آب و خاک کشور، بیدلیل نیست که با سیلهای ویرانگر با دامنه خسارات بالا مواجه میشویم. سیلهایی که از شمال تا جنوب ایران را دربر میگیرند و اینها فقط بخشی از خساراتی است که به واسطه چرای بی رویه دام، دامانِ مراتع کشور را گرفته است و رها نمیکند.
