مائده مطهری زاده
متخصصان با اشاره به خطرناک بودن بیتوجهی در درمان بیماری دیابت و کنترل قند خون مستمر عامل دیالیزی شدن ۵۰ درصد بیماران در مازندران را دیابت کنترل نشده میدانند.
دیابت یا بیماری قند، ناشی از اختلال متابولیسم و سوخت و ساز بدن است که به دلایل گوناگون ظاهر میشود و با درجههای مختلف کمبود انسولین و یا عدم پاسخ به انسولین در بدن بیمار همراه است.
دیابت به دو نوع است که دیابت نوع یک به دیابت دوره نوجوانی، وابسته به انسولین و دوره کودکی نیز معروف بوده و در اثر اختلال در سوخت و ساز بدن و وارد نشدن قند موجود در خون به سلولها، قند در رگها انباشته شده و موجب افزایش قند خون میشود. بر اساس تحقیقات انجام شده بین پنج تا ۱۰ درصد بیماران دیابتی در گروه نوع یک قرار دارند. دیابت نوع دوم که ۸۵ تا ۹۰ درصد بیماران دیابتی را در برمیگیرد، بیشتر زمینه ارثی دارد و عوامل محیطی موجب بروز علائم بیماری میشود. دادههای آماری، در ایران بیش از هفت و نیم میلیون نفر از افراد بالای ۲۵ سال به دیابت دچار هستند و که ۱۴ درصد جمعیت کشور در این محدوده سنی از این بیماری رنج میبرند. تغییر سبک زندگی، تغذیه ناسالم و کم تحرکی و چاقی مازندران را روی گسل و در معرض بیماری خاموش و کشندهای به نام دیابت قرار داده و شمار قابل توجهی از جمعیت استان به بیماری دیابت مبتلا هستند و تغییر سبک زندگی و افزایش شهرنشینی و کم تحرکی و تغذیه نامناسب این استان را در معرض بیماری خطرناک و خاموش قرار داده است.
کارشناسان بر این باورند، بیماران مبتلا به دیابت خود باید مدیریت بیماری را برعهده بگیرند زیرا تغییر سبک رفتار و زندگی اصل مهمی در کنترل این بیماری است.
در حال حاضر بیماریهای غیرواگیر از مهمترین معضلات نظام سلامت در بسیاری از کشورهای جهان از جمله کشور ما محسوب میشود. افزایش شیوع دیابت در سالهای اخیر، این بیماری را به بزرگترین اپیدمی تاریخ تبدیل کرده به طوری که بیش از ۵۳۷ میلیون نفر از مردم ۲۰ تا ۷۹ سال جهان را مبتلا کرده است.
پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰ تعداد بیماران بزرگسال به ۶۴۳ میلیون نفر برسد؛ بیش از یک میلیون و ۲۰۰ هزار کودک و نوجوان مبتلا به دیابت نوع یک هستند. در هر پنج ثانیه یک نفر به علت دیابت یا عوارض ناشی از آن جان خود را از دست میدهند. این رقم در سال ۲۰۲۱ در حدود ۶.۷ میلیون نفر است که به دلیل دیابت جان خود را از دست دادند و ازسوی دیگر ۵۴۱ میلیون نفر در جهان دچار «اختلال تحمل گلوکز» یا همان «پیشدیابت» هستند که در صورت عدم مداخله مؤثر اغلب آنها مبتلا به دیابت خواهند شد. در کشور ما بیش از ۷.۵ میلیون نفر از افراد بالای ۲۵ سال مبتلا به دیابت هستند و به عبارت دیگر حداقل بیشتر از ۱۴ درصد جمعیت بالای ۲۵ سال از بیماری دیابت رنج میبرند و حداقل ۷۵ درصد آنان از بیماری خود آگاه هستند.
مازندرانیها به دلیل اینکه گرفتار دیگر عوامل تاثیرگذار در ابتلا به این بیماری قرار دارند از نظر میزان شیوع ابتلا حدود ۶ درصد بالاتر از میانگین کشوری قرار دارند.
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی مازندران با اعلام وضعیت ابتلای بالای مازندرانیها به دیابت گفت که چاقی به همراه پیری جمعیت و سالمندی استان باعث شده در زمینه شیوع این بیماری رتبه اول در کشور را داشته باشیم.
عباس علیپور افزود: مازندران از نظر میزان شیوع دیابت رتبه اول کشور را دارد و ۱۹.۸ درصد جمعیت بالای ۲۵ سال به این بیماری مبتلا هستند و البته وضعیت ناخوشایند این بیماری در استان به همین جا ختم نمیشود. وی ادامه داد: همچنین مازندران به دلیل دارا بودن رتبه دوم چاقی و اضافه وزن کشور رتبه ششم شیوع پیشدیابتی کشور دارد و ۲۹ درصد جمعیت بالای ۲۵ سال استان در معرض ابتلا به این بیماری در آینده قرار دارند. معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی مازندران ادامه داد: در حال حاضر بیش از ۲۰۰ هزار بیمار دیابتی در شهرستانهای تحت پوشش این دانشگاه شناسایی شدهاند. وی اعلام کرد که از مجموع یک میلیون و ۷۷۰ هزار و ۴۰۳ شهروند زیر پوشش بالای ۳۰ سال ۲۰۰ هزار و ۳۵۲ بیمار دیابت نوع ۲ شناسایی شد که ۱۱.۳ درصد جمعیت استان را شامل میشود. علیپور اظهارداشت: در همین حال ۱۵۹ هزار و ۸۵۶ نفر معادل ۷۹.۸ درصد جمعیت استان مازندران حداقل یکبار در ۶ ماهه اول امسال مراقبت شده، و ۷۷ هزار و ۲۶۳ نفر معادل ۴۸ و سه دهم درصد افراد سطح مطلوب HbA۱C بیانگر مطلوبیت مراقبتهای ارائه شده دارند. در حال حاضر مازندران جزو ۲ استان اول کشور از حیث پیری جمعیت است که به باور صاحبنظران با تداوم افول ازدواج و فرزندآوری و افزایش اقشار سالمند چالشهای اجتماعی قابل توجهی طی چند دهه آینده گریبانگیر این دیار خواهد شد.
مازندران بعد از گیلان پیرترین استان کشور به شمار میرود و از سوی دیگر دادههای آماری نهادهای متولی امر بیانگر این است که روند پیری جمعیت مازندران حدود سه دهه آینده آنچنان گریبانگیر این استان خواهد شد که در آن زمان چهرههای پیر بیشتری به نسبت چهرههای جوانان، نوجوانان و میانسال را در جامعه شاهد خواهیم بود. سرعت پیری جمعیت مازندران هم اکنون آنچنان بالاست که میانگینهای کشوری را در نوردیده است به طوری که میانگین جمعیت سالمندی کشور حدود ۱۰ درصد است و این رقم در استان ۱۵ درصد است و متاسفانه مازندران در این حوزه جزو استان عنوان دار کشور به شمار میرود و با نگاهی به آمارهای موجود این مساله دور از ذهن نیست که ناقوس پیرترین استانهای برای چند سال آینده مطمنا برای مازندران نواخته خواهد شد. معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مازندران گفت: ۷۰ درصد مردم این استان دچار اضافه وزن و چاقی هستند و این خود عاملی برای افزایش بیماریهای غیرواگیر به شمار میرود و در ارزیابیهای صورت گرفته این تعداد از افراد بالای ۱۸ سال مازندران دچار چنین وضعیتی هستند. وی همین میزان چاقی در بانوان مازندران را بیشتر از آقایان اعلام کرد و گفت: زنان به دلیل اینکه بیشتر پیرو سبک زندگی شهرنشینی قرار گرفتند شاهد چنین وضعیتی از نظر چاقی در آنها هستیم. علیپور گفت: بررسیهای اپیدمیولوژیک بیانگر این است که دلیل شیوع بالای دیابت در مازندران، پیری جمعیت، طول عمر مناسب افراد دیابتیک به علت مراقبت و درمان مطلوب، تغذیه نامناسب، چاقی و اضافه وزن و کم تحرکی است.
سه نوع دیابت وجود دارد و در فرد مبتلا به دیابت گلوگز یا قند خون نمیتواند به سلولها برسد و سطح آن در خون افزایش مییابد و با گذشت زمان آسیبهای جدی به قلب، عروق، چشمها، کلیهها و اعصاب وارد میشود.
در دیابت نوع یک که معمولا از دوران کودکی آغاز میشود، بر اثر کمبود تولید انسولین در بدن بوجود میآید و کنترل آن تنها با مدیریت روزانه انسولین میسر است. این نوع از دیابت با دانش کنونی بشر قابل پیشگیری نیست و به بیمار توصیه میشود که مدارا کند. علایم این نوع بیمارش شامل دفع بیش از حد ادرار، احساس تشنگی و گرسنگی مکرر، کاهش وزن، تغییرات بینایی و خستگی است. دیابت نوع ۲ شکلی از دیابت به دلیل شیوه نادرست زندگی بوجود میآید و معمولا ناشی از تحرک و اضافه وزن است تا سالها پیش این نوع دیابت فقط در بزرگسالان دیده میشد ولی در زمان حاضر سیل آن به کودکان نیز رسیده است و توجه به شیوه زندگی سالم تنها راه کنترل این معضل عمومی است. چاقی، چربی خون و فشار خون بالا و فرد نیز سابقه ابتلای اعضای خانواده به این بیماری به عنوان عوامل تاثیر گذار ابتلا به این نوع دیابت است و تشنگی فراوان، تکرر ادرار، بی حسی، بی حوصلگی، عصبی بودن ایجاد زخم و دیر التیام یافتن آن از جمله علائم بیماری است و در صورت درمان نکردن و انجام مراقبتهای بهداشتی لازم باعث میشود که فرد به سمت نابینایی، نارسایی کلیوی، سکته مغزی و قطع عضو پیش برود. دیابت نوع سوم که دیابت بارداری نیز به آن میگویند در سه تا پنج درصد زنان باردار به دلیل تغییرات هورمونی رخ میدهد و پس از پایان بارداری بیماری برطرف میشود و یا در بارداریهای بعدی بروز میکند. دیابت گرچه تا آخر عمر با فرد بیمار همراه است اما رعایت دستورالعملهای بهداشتی و زندگی میتواند در کیفیت زندگی فرد تاثیر گذارد و زندگی بدون درد و رنج ناشی از دست دادن اعضای حیاتی بدن همچون کلیه و دیالیز شدن را سپری کنند.
