مائده مطهری زاده دریا سنگر به سنگر عقب نشینی میکند و با هر بار عقب نشینی بیشتر دریا، مشکلات و معضلات، جسارتِ بیشتری برای خودنمایی پیدا میکنند. معضلاتِ پسروی آب دریای خزر، یکی و دو تا نیست. مشاهدات میدانی از پسروی ۱۰ تا ۱۰۰ متری خطوط ساحلی در مازندران حکایت دارند و به عقیده صاحبنظران، […]
مائده مطهری زاده
دریا سنگر به سنگر عقب نشینی میکند و با هر بار عقب نشینی بیشتر دریا، مشکلات و معضلات، جسارتِ بیشتری برای خودنمایی پیدا میکنند.
معضلاتِ پسروی آب دریای خزر، یکی و دو تا نیست.
مشاهدات میدانی از پسروی ۱۰ تا ۱۰۰ متری خطوط ساحلی در مازندران حکایت دارند و به عقیده صاحبنظران، عقبنشینی آب دریا در سواحل شمالی کشور میتواند مخاطرات و تهدیدات تازهای را در حوزههای مختلف دامن بزند.
موضوع پسروی آب دریای کاسپین چند سالی هست که به شکل نامحسوس در حال وقوع بوده، اما منتشر شدن تصاویری از اسکله فرحآباد ساری در فضای مجازی و رسانهای کشور، بزرگترین تلنگر این اتفاق برای عموم بود. اسکلهای چوبی که چند سال قبل در عمق ۵۰ متری دریا ساخته شده بود حالا از خطوط ساحلی بیش از ۱۵ متر فاصله دارد و به سازهای بلااستفاده تبدیل شده است.
چندی پیش، سیده معصومه بنیهاشمی، مدیر مرکز ملی مطالعات و تحقیقات دریای کاسپین، در گفتگو با رسانهها از کاهش ۳۸ سانتیمتری سطح آب دریا در سه سال گذشته خبر داد و گفت: با کاهش ۱۷۰ سانتیمتری سطح آب دریای کاسپین از سال ۱۳۷۴ تاکنون، عقبنشینی قابلملاحظهای در خطوط ساحلی دریا در سواحل شمالی کشور رخ داده و عرصه ساحلی افزایش مساحت پیدا کرده است.
بنیهاشمی از کاهش حدود ۵۰ سانتیمتری سطح آب دریای کاسپین در بازه زمانی ۷ ساله اخیر، از سال ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۰ خبر داد و با اشاره به اهمیت موضوع حفاظت از حریم و بستر دریا و برنامهریزی برای مدیریت پیامدهای ناشی از کاهش سطح آب افزود: ضروری است که ابعاد مختلف تاثیرات و پیامدهای این اتفاق بررسی و راهکارهای بهینه برای مدیریت چالشهای احتمالی اندیشیده شود.
نخستین چالش در این ارتباط به ساماندهی سواحل مازندران در زمینه توسعه اقتصادی به ویژه در بخش گردشگری معطوف است. بخشی از اسکلهها و زیرساختهای تفریحی ساخته شده در سواحل مازندران حالا با پسروی خط ساحلی در خشکی قرار گرفته و کارایی و کاربری خود را از دست دادهاند که این موضوع خسارات مالی هنگفتی را به بخش گردشگری مازندران وارد کرده است.
اما ابرچالش این اتفاق به بخش محیط زیستی قضیه مرتبط است؛ فراموش نکنیم که در سواحل شمالی کشور مناطق بسیار کم شیبی مانند منطقه ساحلی مشرف به استان گلستان، مازندران و گیلان وجود دارد. مناطقی آسیبپذیر که با کاهش سطح آب و پسروی دریا در خطر جدی قرار خواهند گرفت. خشک شدن تالابهای ساحلی مانند مناطقی نظیر شبهجزیره میانکاله که از ذخایر ارزشمند جانوری و گیاهی منطقه و دنیا هستند، میتواند آسیبهای جبران ناپذیری به همراه داشته باشد.
کارشناسان معتقدند عقبنشینی آب دریا در سواحل شمالی کشور میتواند چالشهای جدیدی را در حوزههای مختلفی، چون زیرساختها و کاربریهای اقتصادی، اجتماعی و فعالیت بنادر و دریانوردی، خشکشدن ذخایر آبی وابسته به دریا نظیر تالابها و خلیجها، افزایش عرصه ساحل و دخل و تصرف انسانی به حریم دریا و تاثیرات منفی بر آبخوانهای ساحلی را دامن زده و پیامدهای زیانباری به دنبال داشته باشد که ضروری است تدابیر لازم در این ارتباط در دستور کار مدیران قرار گیرد.
پسروی آب دریای خزر، نقاط حادثه خیز را افزایش داده است
پیش از آغاز سفرهای تابستانه و اجرای طرح سالمسازی دریا، پایش نقاط حادثه خیز سواحل از سوی نهادهای متولی از جمله نجات غریق در مازندران انجام میشود و آنها با استفاده از امکانات و تجهیزات موقعیت یاب نسبت به شناسایی نقاط جدید اقدام میکنند تا بتوانند برنامهریزیهای لازم نجات غریق را اجرا کنند.
ایجاد طرح دریا، نصب تابلوهای «شنا ممنوع»، استقرار ناجیان غریق به همراه امکانات و تجهیزات مورد نیاز برای این کار از جمله اقدامات و بسترها برای این منظور است.
در سالهای اخیر اخباری مبنی بر عقب نشینی دریا در مازندران گزارش شده است که علاوه بر ایجاد دل نگرانی کاهش آب این منبع آبی مازندران و استانهای همجوار تاثیر خود را در بخشهای دیگر به رخ کشیده است که تهدید آن بر سر بخش شیلات و همچنین تاسیسات گردشگری استان سایه افکنده است.
به باورِ مدیر مرکز ملی مطالعات و تحقیقات دریای خزر این مسئله در وهله اول، اهمیت موضوع حفاظت از حریم و بستر دریا و در مرحله بعد برنامهریزی برای مدیریت پیامدهای ناشی از کاهش سطح آب را ایجاب میکند و وی از اهم تاثیرهای کاهش یافتن سطح آب در مناطق ساحلی، به ایجاد چالش در زیرساختها و کاربریهای اقتصادی، اجتماعی و فعالیت بنادر و دریانوردی، خشکشدن ذخایر آبی وابسته به دریای خزر (تالابها، خلیجها)، افزایش عرصه ساحل و دخل و تصرف انسانی به حریم دریا و اثرات منفی بر آبخوانهای ساحلی اشاره می کند و معقتد است ضروری بوده که ابعاد مختلف تاثیرات موردتوجه قرار گرفتن و راهکارهای بهینه برای مدیریت چالشهای احتمالی اندیشیده شود.
از سوی دیگر کارشناسان دیگری میگویند که پسروی آب دریای خزر پدیده جدیدی نیست، دوره ساسانیان تراز آب به منهای ۳۳ متر رسید که موجب به وجود آمدن تپههای ماسهای در سواحل جنوبی شد، اما امروزه زندگی تغییر کرده بنابراین اگر خزر پسروی کند تبعات زیادی برای کشورهای اطراف آن به ویژه کشورهای با شیب کم در سواحل به همراه خواهد داشت. ۴۷۳ کیلومتر از ساحل دریای خزر در مازندران وجود دارد که برابر با ۵۵ درصد از سواحل شمال کشور است، با اقدامات صورت گرفته اکنون ۴۲۴ کیلومتر از سواحل دریای مازندران در این استان آزادسازی شده است.
طبق اعلام مسوولان مازندران، به طور تقریبی همه دستگاههای دولتی حریم ۶۰ متری دریا را آزاد کردهاند بخش اندکی که باقی مانده است یا غیرقابل عقبنشینی است مانند بنادر که تاسیساتشان باید در حریم ۶۰ متری باقی بماند و یا این که نیازمند هماهنگی و زمان بر است.
در همین راستا و برای حفظ امنیت مسافران در حین استفاده از سواحل دریا در مازندران طرح سالمسازی دریا با رویکرد افزایش تعداد نقاط حادثه خیز مورد توجه قرار گرفته است. رییس هیات نجات غریق مازندران با اشاره به در پیش بودن اجرای طرح سالمسازی دریا گفت: برای این منظور پایش اولیه شناسایی نقاط حادثه خیز سواحل انجام شد و با افزایش ۱۴۵ نقطه تعداد نقاط حادثه خیز به ۵۲۰ نقطه افزایش یافته است.
افزایش ۱۴۵ نقاط حادثه خیز در سواحل دریا
نقی کریمیان در همین باره میگوید: تا پیش از این و سالهای قبل تعداد نقاط حادثه خیز سواحل دریا در مازندران ۳۷۵ نقطه بود که همزمان با پسروی دریا و با انجام پایش با حضور کارشناسان شهرستانی و استانی و دستگاه موقعیت یاب نقاط جدیدتری شناسایی شده است.
وی ادامه داد: این افزایش نقاط حادثه خیز سواحل دریا در مازندران ناشی از عواملی همچون عقب نشینی دریا و آزاسازی های اخیر سواحل ایجاد شده است.
رییس هیات نجات غریق مازندران در تعریف اینکه نقاط حادثه خیز شامل چه بخشهایی میشود گفت: مناطق دارای ورودی و دسترسی افراد به ساحل و اینکه آنها میتوانند به سادگی به دریا بروند جزو نقاط حادثه خیز به شمار میروند که غالبا تحت کنترل مدیریت طرح سالمسازی دریا قرار نداشته و ناجیان غریق در آنها حضور ندارند.
وی اظهار داشت: مشاهدات و گزارشهای چند سال اخیر نشان میدهد که غالب غرق شدن افراد در مناطق ناشناخته که در طرح دریا و سالمسازی دریا قرار نداشته، رخ داد.
به گفته کریمیان در پایش جدید سعی شده تا تمامی این نقاط شناسایی و جزو مناطق حادثه خیز قرار گیرد تا ناجیان غریق در این مناطق حضور یابند، نقاط دنج و سنگچین بنادر نیز به عنوان نقاط پرخطر و امکان غرق شدن شناخته شد.
۲ برابر شدن تعداد ناجیان غریق
وی اضافه کرد: با این اوصاف و افزایش تعداد نقاط حادثه خیز در سواحل دریا در مازندران امسال تعداد ناجیان غریق در سواحل مازندران از یک هزار و ۵۰۰ نفر به بیش از سه هزار نفر افزایش مییابد.
رییس هیات نجات غریق مازندران این ناجیان غریق علاوه بر اینکه در طرحهای سالمسازی و نقاط حادثه خیز حضور دارند بخشی از آنها در محدوده اماکن بخش خصوصی همچون کلوپ و پلاژها مستقر خواهند شد.
وی گفت: با توجه به شرایط کرونایی و حضور کم مسافران در مازندران پارسال ۳۰ طرح دریا درسواحل این استان وجود داشت که این رقم اکنون به ۹۰ طرح افزایش یافته است. کریمیان تجهیزات را به عنوان ابزار مهم برای تسریع در خدمات رسانی ناجیان غریق به افراد عنوان کرد و افزود: جت اسکی و موتورهای مخصوص حرکت در ماسههای ساحل از جمله این ضروریات است که در حال حاضر ناجیان غریق استان از این امکانات محروم هستند.
وی به تلاش مدیر عامل جمعیت هلال احمر مازندران برای تامین تجهیزات مورد نیاز ناجیان غریق در طرح دریا امسال خبر داد و گفت: امیدواریم با ورود این تجهیزات بتوانیم تابستانی بدون غریق در استان شاهد باشیم.
رییس هیات نجات غریق مازندران همچنین از مسوولان مربوطه خواست تا در نقاط حادثه خیز نسبت به نصب تابلوی «شنا ممنوع» اقدام کنند و افزود: طی چهارسال اخیر این اقدام مهم در سواحل دریا استان مغفول مانده است.
