اشاره/ یادداشت وارده از «سعید شعبانی» فعال بخش خصوصی و تولیدکننده، دبیراجرایی خانه کشاورز مرکز استان و همچنین دبیر دو همایش مدیریت بهینه مصرف آب، خاک و تغییر اقلیم در مرکز استان مازندران است.
چندماه گذشته، شاهد بودیم فشار اقتصادی و روانی بسیاری بر باغداران و تولیدکنندگان مرکبات در استان مازندران وارد شد به این دلیل که قیمت مرکبات در باغ به رقمی حدود هر کیلو ۳ تا ۴ هزار تومان کاهش داشت و امروز بسیاری از باغداران منطقه، توان پرداخت بدهی سم و کود و سایر نهاده‌هایی که در طول زمانِ داشت، به‌صورت نسیه خریداری کردند را ندارند و بسیاری از فروشندگان سموم شیمیایی را می‌شناسم که با توجه به رابطه برادرانه و دوستانه که بین آنان و باغداران برقرار است و همچنین با توجه به این‌که از افت بی‌سابقه قیمت‌ مرکبات نیز آگاهی دارند، نتوانستند طلب خود را از باغداران وصول کنند. نکته دردناک این است که طی چند روز اخیر که میوه‌ای بر روی درخت و در دستِ باغداران نمانده‌است، قیمت مرکبات از کیلویی ۴ هزار تومان حرکت کرده و به حدود ۱۵ هزار تومان نزدیک شده و برخی دلالان، در تلاش و تکاپو هستند که مرکبات با تُناژ بالا خریداری کنند چون همه متوجه شده‌اند که قیمت مرکبات در ایام عید، افزایش چشمگیری خواهد داشت به شکلی که دستِ مصرف‌کننده نیز به آن نخواهد رسید.
اگر یک‌بار دیگر سطور پیشین را مرور کنیم متوجه خواهیم شد در این شش ماه پایان سال و در موضوع مرکبات، هم باغدار و کشاورز به‌عنوان تولیدکننده زیان سنگینی دیدند تا جایی‌که هر دو نماینده مرکز استان مازندران در راهروهای مجلس به دنبال یافتن راهی برای پرداخت خسارت به باغدارانِ زیان‌دیده هستند و هم صاحبان برخی مشاغل مانند فروشندگان سم، کود و دیگر نهاده‌ها به مشکل برخوردند، و هم حق‌العمل‌کارانی که سال‌ها در این بخش کار کردند و نان حلال به خانواده خود رساندند، با عنوان «دلال» و «واسطه» عامل اصلی گرانی معرفی و نزد مردم، کشاورزان و باغداران بدنام شدند. امروز هم با آغاز موج خزنده گرانی انواع مرکبات، می‌توان پیش‌بینی کرد طی یک‌ماه آینده و به‌ویژه در ایام نوروز، قیمت آن نجومی افزایش یابد به‌طوری‌که مصرف‌کننده عادی نیز عاجز از خرید آن برای سفره عید خانواده‌اش شود و ریشه این فاجعه، در بی‌تدبیری برخی مدیران استانی و تصمیم نادرست مدیران وزارت جهاد کشاورزی است. برای تبیین موضوع لازم است به چند اصل ساده در مدیریتِ مرکبات و تصمیم‌سازی در این حوزه بپردازیم تا روشن شود که هم مدیران حوزه کشاورزی و باغداری، از این دانش بی‌بهره هستند و هم سیاستی که در جهاد کشاورزی اتخاذ شد چه اندازه ناشیانه و از سرِ بی‌دانشی بود. استان مازندران، پایتختِ مرکبات کشور است و حجم تولید در این استان بالاست، تولیداتی که باید طی سه ماه حتماً برداشت شوند و برای جلوگیری از شکستِ قیمت، لازم است مدیران استانی، مسیر صادرات به دیگر کشورها و ارسال به سایر استان‌ها را از قبل ریل‌گزاری کنند. از دیگر سو، باغداران و تولیدکنندگان که منبع درآمد دیگری غیر از مرکبات ندارند، در طول فصلِ داشت، به بسیاری از فروشندگاه نهاده‌های باغی و حتی کارگران خود، بدهکار می‌شوند به این امید که با آغاز فصلِ برداشت، به درآمدی مطلوبی برسند و بدهکاری خود را پرداخت کنند.
همین دو نکته یعنی «عرضه در مقیاس بالا» و «شتابِ باغداران برای فروش محصولات و تأدیه بدهی خود»، سیاست‌گذاری دولت در این بخش را ضرورتی اجتناب‌ناپذیر می‌سازد چون دلالان و واسطه‌ها می‌توانند با امتناع از خرید، قیمت را به هر میزانی که خواستند، در بازار بشکنند به همین دلیل از سنوات قبل، ستاد تنظیم بازار و جهاد کشاورزی اقدام به قیمت‌گذاری بر مرکبات می‌کردند و همان قیمت، به‌عنوان کفِ قیمت بازار، امکان بازی‌گردانی را از دلالان می‌گرفت.
در پاییز گذشته، دولت از خرید با هدف تنظیم بازار مرکبات در شب عید خودداری کرد و مدیران ارشد جهاد کشاورزی استان نیز تلاشی نکردند تا مدیران وزارت جهاد کشاورزی را از حساسیت موضوع آگاه کنند و در فاجعه امروز که هم تولیدکننده، قربانی شد و هم مصرف‌کننده، نتیجه همین ترک فعل‌ها و تصمیمات ناشیانه است. مدیران جهاد کشاورزی باید متوجه این حقیقت می‌شدند که همزمان با افزایش تولید، قیمت نیز ممکن است بشکند و لازم است دولت مانند هر سال، خرید ستاد تنظیم بازار را انجام دهد اما این کار را نکردند و دولت نیز از خرید استنکاف کرد و نتیجه این سوءمدیریت، کاهش بی‌سابقه قیمت مرکبات و شکستِ کمر باغداران بود. طی یکی دو ماه آینده که به نوروز نزدیک می‌شویم تقاضا برای خرید مرکبات افزایش خواهد یافت در حالی‌که مرکباتی بر روی درخت نیست و طبیعی است اگر می‌بینیم افزایش قیمت مرکبات آغاز شده و برخی تلاش دارند آن را در کمیّت بالا خریداری و در انبار نگهداری کنند و در نیمه دوم اسفند به بعد روانه بازار کنند و اگر آن روز نرخ تامسون از کیلویی ۵۰ هزارتومان تجاوز کرد، نباید تعجب کرد. روشن است که در میانه یک ترک فعل قرار داریم، ترک فعلی که هم تولیدکننده، از آن آسیب جدی دید و هم قرار است مرکبات را نیز مانند گوشت قرمز و ماهی از سفره شبِ عید کارمندان و طبقات کمتربرخوردار حذف کند و دولت سیزدهم و مدیران دولتی در استان باید در این زمینه پاسخگو باشند.