کم آبی کم کم چهره دهشتناکتری از خود به تصویر میکشد! شاید تا همین ۱۰ سال گذشته اگر میگفتیم استانهای پربارانی نظیر مازندران و گیلان، در ۱۰ سال بعد (یعنی امروز) با معضل کم آبی مواجه میشوند و کشاورزی در این استانها تحت الشعاع خشکسالی قرار میگیرد، کمتر کسی باور میکرد و حتی عدهای این […]
کم آبی کم کم چهره دهشتناکتری از خود به تصویر میکشد! شاید تا همین ۱۰ سال گذشته اگر میگفتیم استانهای پربارانی نظیر مازندران و گیلان، در ۱۰ سال بعد (یعنی امروز) با معضل کم آبی مواجه میشوند و کشاورزی در این استانها تحت الشعاع خشکسالی قرار میگیرد، کمتر کسی باور میکرد و حتی عدهای این هشدار را به باد تمسخر میگرفتند، اما آنچه امروز با آن روبهرو هستیم حقیقتی است که همچون سیلی محکمی بر صورتِ کشاورزی مازندران و گیلان نواخته میشود.
تنش آبی در شرق مازندران جدی و نگرانکننده است
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مازندران در روزهای گذشته با اعلام این هشدار که «تنش شدید آبی در شرق مازندران از شهرستان نکا تا گلوگاه جدی و نگران کننده است»، خواستار تسریع در تکمیل شبکههای انتقال آب از سدگلورد به این مناطق شد.
بهزاد برارزاده در نشست خبری با اصحاب رسانه گفت: در شرق مازندران به دلیل افت شدید سطح آب زیرزمینی در دشتهای این منطقه، برای تامین آب آشامیدنی دیگر نمیتوانیم چاه حفر کنیم و اگر اقدام درست و اصولی برای رفع این چالش با انتقال آب سد گلورد صورت نگیرد، بسیاری از مناطق گلوگاه، بهشهر و نکا در آینده نه چندان دور غیرقابل سکنه خواهد شد.
سد مخزنی گلورد که بر روی رودخانه نکارود ساخته و سال ۹۶ بهره برداری شد به خاطر برخی مشکلات همچنان در حد ۲۰ درصد آبگیری میشود. این سد در صورت بهره برداری کامل آب کشاورزی بیش از ۲۵ هزار هکتار اراضی کشاورزی شرق مازندران و آب آشامیدنی ۳۶ میلیون متر مکعبی شهرهای پاییندستِ نکا، بهشهر و گلوگاه را تامین خواهد کرد.
مسوولان علت عدم بهره برداری کامل از این سد را مخزن ۱۱۵ میلیون مترمکعبی دارد و پنجمین سد با رویه بتنی کشور به شمار میرود، علاوه بر تعارضهای ملکی، نصب پل قوسی بر روی آن میدانند که راه دسترسی ۶۰ روستای منطقه در صورت آبگیری کامل سد محسوب میشود.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مازندران کم آبی در مازندران را جدی توصیف کرد و گفت: متاسفانه بسیاری از مسئولان ملی و مردم در سایر نقاط کشور باور نمیکنند که مازندران با وجود منابع آبی سرشار با مشکل کمبود آب مواجه باشد، اما باید بگوییم که این چالش یک واقعیت تلخ است.
وی افزود: ۲۰ شهر و ۲۱۳ روستا در مازندران اکنون با تنش آبی مواجه هستند و باید با یک صدای واحد مشکلات آب استان و درخواست اعتبار برای رفع آن را در سطح ملی فریاد بزنیم.
این مسوول با بیان اینکه اکنون آبرسانی به بعضی مناطق در شرق مازندران با تانکر انجام میشود، توضیح داد: منابع آبی در استان در حوزههای مختلف وجود دارد، اما باید با کلاننگری برای انتقال آب از حوزههای مختلف به نقاط شهری و روستایی استان اقدام شود.
برارزاده گفت: در کنار محرومیت و مشکلات زیرساختی در حوزه آب شرق استان، در دیگر مناطق مازندران هم بحران کم آبی در برخی از فصلهای سال وجود دارد که باید با عزم ملی برای رفع این دغدغه اقدامات لازم انجام شود.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مازندران تاکید کرد: با اعتبارات استانی به هیچ عنوان نمیتوان به جنگ تنش آبی در مازندران رفت چرا که بخش قابل توجهی از مشتریان شرکت آب و فاضلاب مازندران در برخی از فصول سال هموطنان غیربومی است و برای توسعه شبکه و خطوط انتقال آب تخصیص اعتبارات ملی
اجتناب ناپذیر است.
وی افزود: دیگر امکان بهره برداری از آب زیرزمینی به دلیل اُفت شدید سطح آن وجود ندارد و اگر این روند ادامه یابد بخش قابل توجهی از روستاهای استان همانند روستاهای کویری کشور باید با تانکر آبرسانی شود.
فرسودگی ۲۵ درصد شبکه آبرسانی استان
برارزاده با بیان اینکه از مجموع ۲۱ هزار کیلومتر شبکه و خطوط آب استان حدود پنج هزار کیلومتر فرسوده است، گفت: نوسازی شبکه و این خطوط نیازمند اعتبارات ملی است.
وی افزود: ظرفیت تامین آب آشامیدنی از سوی آب منطقهای و شرکت آب و فاضلاب مازندران برای جمعیت سه میلیون و ۳۰۰ هزار نفری استان تعریف شده، اما سالانه حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیون نفر جمعیت شناور وارد استان میشود و با زیرساختهای موجود به هیچ عنوان نمیتوان آب پایدار برای مسافران، شهروندان بومی و همچنین ساکنان غیربومی تامین کرد.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مازندران گفت: با ورود مسافران و اوج گیری مصرف در برخی از فصول سال، قحطی آب باعث گلایه شهروندان بومی استان میشود و در هر دوره ورود مسافران، هم استانیهای ما صبوری و با مهمان نوازی قحطی آب یک تا چند ساعته را در نقاط مختلف استان
تحمل میکنند.
برارزاده یکی از دلایل برخورد مازندران با مشکل کم آبی را عقب ماندگی استان در زمینه جمعآوری آبهای سطحی دانست و توضیح داد: در حالی که میانگین جمع آوری آب سطحی در کشور حدود ۵۳ درصد است، ما در مازندران تنها حدود ۱۲ درصد از این نعمت خدادادی را جمعآوری میکنیم.
وی گفت: این آمار نشانگر فقر زیرساختی در جمعآوری آبهای سطحی مازندران است و در دهههای گذشته با برداشت و تصور اشتباه بسیاری از مسئولان مبنی بر پرآب بودن مازندران، در سطح ملی و استانی نسبت بازسازی شبکههای آب و فاضلاب استان اقدامات چندانی صورت نگرفت.
سهمیه بندی آب در مزارع کشاورزی گیلان
در گیلان نیز نظیر همین مشکلات وجود دارد.
استان گیلان اکنون برای تأمین آب شالیزارهای خود به حداقل ۳ میلیارد متر مکعب آب نیاز دارد که به گفته مسوولان در این زمینه حداقل ۳۰ تا ۴۰ درصد کمبود وجود دارد و آب تحویلی به شالیکاران با جیره بندی سختگیرانه تحویل داده میشود و این مسأله به این نگرانی دامن زده که مبادا شالیکاران برای تأمین آب مورد نیاز خود از هر آبی استفاده کنند.
«صالح محمدی» رئیس سازمان جهاد کشاورزی گیلان در تصریح کرد: استان ما حدود ۲۳۸ هزار هکتار اراضی شالیکاری دارد که بزرگترین تولیدکننده ارقام بومی و با کیفیت برنج به شمار میرود. گیلان رتبه اول کشور را از لحاظ سطح زیرکشت و رتبه دوم تولید برنج را به خود اختصاص داده است.
وی افزود: هر ساله بیش از یک میلیون و ۱۰۰ هزار تُن شلتوک از اراضی شالیزاری استان گیلان برداشت میشود که از این مقدار ۷۵۰ هزار تن برنج سفید
استحصال میشود.
به گفته وی، گیلان دارای ۳۱۴هزار هکتار اراضی کشاورزی است و ۳۱۷ هزار نفر از مردم استان در بخش کشاورزی مشغول فعالیت هستند؛ برنج، چای، زیتون، پیله ابریشم، بادام زمینی، زیتون، فندق و مرکبات عمدهترین محصولات کشاورزی گیلان است. گیلان همچنین یکی از تولیدکنندگان مهم طیور در
کشور است.
از سوی دیگر شایعه آلودگی احتمالی برخی اراضی شالیکاری گیلان که با آب فاضلاب آبیاری میشود واکنشهایی بهدنبال داشت و موجب نگرانی مردم شد. ماجرا از این قرار بود که هفته گذشته فیلمی از سوی خبرگزاری جمهوری اسلامی منتشر شد که نشان میدهد برخی اراضی شالیکاری گیلان با آب آلوده به فاضلاب آبیاری میشود.
صالح محمدی در واکنش به انتشار فیلم آبیاری اراضی شالیکاری با فاضلاب تأکید کرد: متولی آب وزارت نیرو و آب منطقهای است و جهاد کشاورزی در واقع مصرفکننده آب است و اگر گزارشی مبنی بر ورود آبهای آلوده در شالیزارها داده شود حتماً جهاد کشاورزی ورود کرده و با دستگاههای مرتبط هماهنگیهای لازم را انجام میدهد.
وی خاطرنشان کرد: شالیکاران برای آبیاری از منابع مختلف از جمله آب رودخانه، باران، چشمه و ایستگاههای پمپاژ استفاده میکنند و در مناظقی که رودخانهها آلودهاند متولی ما نیستیم و محیط زیست و آب منطقهای در این بخش وظیفه دارند و بهتر است آنها پاسخگو باشند.
وی با بیان اینکه ۱۷۰ ایستگاه پمپاژ آب در گیلان از چاهها و رودخانهها آب پمپاژ کنند، اظهار داشت: آب آلودهای از ایستگاههای پمپاژ وارد شالیزارهای استان نمیشود.
محمدی اظهار داشت: در استانداری گیلان جلساتی در حوزه آب برگزار میشود که یکی از مباحث آن همین موضوع است و در این ارتباط دستگاهها باید پاسخ دهند و تمام تلاش این است که منبع آلودگی آبها حذف شود تا شاهد این چنین مواردی نباشیم.
برخورد قضایی با آلوده کنندگان منابع آبی
در همین حال «رامینحسینزاده» رییس اداره محیط زیست شهرستان آستانه اشرفیه که گفته میشود این فیلم مربوط به آن منطقه است در واکنش به این فیلم میگوید: در مورد فیلم نمیتوانم تأیید کنم که واقعاً مربوط به آستانه است یا خیر، ولی در مجموع بار دیگر تأکید میکنیم، علیه آلوده کنندگان منابع آبی خصوصاً سفیدرود و انهار توسط محیط زیست اقدام حقوقی و کیفری انجام
شده است.
وی افزود: اینکه سراسر کشور دچار خشکسالی و کم آبی است موضوع کاملاً درستی است ولی باید توجه داشته باشید که جنس کم آبی در استان گیلان و مازندران با استانهایی مثل زنجان و قزوین و حتی تهران خیلی متفاوت است.
در واقع خشکسالی استان گیلان آنقدر شدید نیست که از فاضلاب برای آبیاری مزارع استفاده بشود، البته ممکن است بهصورت موردی در برخی جاها بهدلیل نزدیکی به منابع فاضلاب این اتفاق افتاده باشد. وی خاطرنشان کرد: اگر موردی مشاهده شود با اینکه موضوع مدیریت آبیاری کشاورزی جزو وظایف امور آب و جهاد کشاورزی است حتماً پیگیری لازم از سوی محیط زیست معمول و گزارشهای آن به مراجع قضایی ارسال میشود.همچنین در برخی موارد صنایع ممکن است باعث آلودگی منابع شده باشند که در هر دو حالت محیطزیست حسب وظیفه نظارتی پیگیری و اقدام کرده و نیز درمحاکم قضایی در دست پیگیری است.
در ضمن با توجه به اینکه محیط زیست در این خصوص اقدام کرده، لازم است ادارات آبیاری و جهاد کشاورزی هم بهعنوان متولیان اصلی کشاورزی و آبرسانی مستقیماً ورود کنند.وی تصریح کرد: راهکار حل معضل، ایجاد تصفیه خانههای فاضلاب شهری است که متولی آن آب و فاضلاب(آبفا) است. پروندههای شکایت در این خصوص در مراجع قضایی باز است.
در همین حال «وحید خرمی» مدیر عامل آب منطقهای گیلان هم در این راستا توضیح داد:« ما در استان گیلان ۲۳۸ هزار هکتار اراضی شالیکاری داریم که سالانه نیاز به ۳ میلیارد متر مکعب آب دارد. حال اگر در موارد نادری یک کشاورز از روی سهلانگاری یا کم توجهی فاضلاب را وارد مزرعه خود کند این درست نیست ما مسأله را به همه نسبت دهیم یا بگوییم آب کشاورزی آلوده است. ما در دو نقطه نزدیک شهر رشت با چنین مشکلی روبهرو هستیم که در حال حل مشکل از طریق نصب پمپاژ جهت تصفیه آب هستیم که برای سال آینده حل میشود .همچنین در حال رایزنی با جهاد کشاورزی برای کشت جایگزین غیر خوراکی در این نقاط هستیم. البته رئیس جمهور در جریان پانزدهمین سفر استانی خود به گیلان از وضعیت ۲ رودخانه شهر گذر گوهررود و زرجوب رشت بازدید کرد و با اشاره به مشکلات ناشی از آلودگی این ۲ رودخانه بر ساماندهی و رفع منشأ آلودگی آنها تأکید کردند.
وی خاطرنشان کرد: ما در گیلان برای آبیاری اراضی شالیکاری حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد کمبود داریم، لذا امسال سهمیه بندی سختگیرانه و البته علمی را به کار گرفتهایم. این برنامه حاصل ۱۰ سال مطالعه علمی و کارشناسی است و در دو سال گذشته در یک تا نهایتاً دوماه گرم سال اجرایی میشد، اما امسال بهدلیل کمبود آب مجبور شدهایم در همه ماهها آن را اجرایی کنیم، هر چند ممکن است در برخی نقاط بهصورت نقطهای محصول شالیکاری را بهدلیل محدودیت آب از دست داده باشیم، ولی خوشبختانه در مجموع خسارتی بابت این سهمیه بندی به محصول برنج استان وارد نشده و
نخواهد شد.»
وی تصریح کرد: ما برای تأمین آبِ باغهای میوه از جمله کیوی با هیچ مشکلی مواجه نیستیم و کمبودی نداریم و آب مورد نیاز آنها سهمیه بندی نشده است. مدیر عامل آب منطقهای گیلان تاکید کرد: ما در استان گیلان ۲۳۸ هزار هکتار اراضی شالیکاری داریم که سالانه نیاز به ۳میلیارد متر مکعب آب دارد.
در موارد نادری اگر یک کشاورز از روی سهل انگاری یا کمتوجهی فاضلاب را وارد مزرعه خود کند این درست نیست که ما مسأله را به همه نسبت دهیم یا بگوییم آب کشاورزی آلوده است، البته ما در دو نقطه نزدیک شهر رشت با چنین مشکلی روبهرو هستیم که در حال حل مشکل از طریق نصب پمپاژ جهت تصفیه آب هستیم که برای سال آینده تکمیل میشود.
آنچه که روشن و مبرهن است این است که کم آبی، دیگر به مرحله غیرقابل انکار و سختی رسیده و اگر نتوانیم به سرعت با مدیریت بهینهی همین میزان اندک آبهای سطحی و زیرزمینی موجود، بر آن فائق بیاییم، نه تنها کشاورزی بلکه زندگی در ایران بحرانی میشود.
