آلودگی پلاستیک، تأثیرات مرگبار بحرانهای سهگانه زمین را تشدید میکند که شامل بحران تغییرات اقلیمی، بحران طبیعت و از بین رفتن زمین و تنوع زیستی و بحران آلودگی و زباله میشود. در سطح جهان تخمین زده شده که سالانه ۱۱ میلیون تن زباله پلاستیکی به اکوسیستمهای آبی نشت میکند، در حالی که میکروپلاستیکها به دلیل استفاده از پلاستیک در محصولات کشاورزی، از فاضلاب و محلهای دفن زباله در خاک جمع میشوند.
کیسههای پلاستیکی و بطریهای پلاستیکی دو نمونه از پرمصرفترین محصولات پلاستیکی هستند. کیسههای پلاستیکی علاوه بر آلودگی بصری، خسارات جبرانناپذیری به اکوسیستمهای طبیعی وارد میکند. این کیسهها بهراحتی توسط باد جابهجا و در سطح طبیعت پخش میشود. پیشتر تحقیقات نشان داده بود ۹۰ درصد پرندگان دریایی مواد پلاستیکی بلعیدهاند، بهطوری که احتمالا حداقل بخشی از آن در بدن این حیوانات باقیمانده است. این تحقیقات که در نشریه «پی ان ای اس» منتشر شده بود، اشاره میکند که احتمالا تا سال ۲۰۵۰ میتوان در هر لاشه پرنده یک قطعه پلاستیک پیدا کرد.
کیسههای پلاستیکی علاوه بر آسیب مستقیم به محیط زیست، وارد خاک و با کاهش کیفیت خاک، مانع از رشد گیاهان میشود همچنین ریزپلاستیکها که در نتیجه تجزیه پلاستیکها تولید شده، وارد زنجیره غذایی انسان و حیوانات میشوند و مشکلاتی نظیر اختلالات هورمونی و آسیبهای دیگری را ایجاد میکند.
بطری پلاستیکی نیز به دلیل سبکی، دوام بالا، دسترسی آسان و قیمت ارزان بسیار مورد استفاده قرار میگیرد. براساس گزارشها، روزانه میلیونها بطری پلاستیکی در سراسر جهان مصرف و دور ریخته میشود. این زبالهها به دلیل ساختار شیمیایی خود به سختی تجزیه میشوند و در طبیعت باقی میمانند.
آلودگی آب از تأثیر منفی پلاستیک بر محیط زیست است. پلاستیک به دلیل خاصیت زیست تخریب پذیر نبودن، به راحتی در آب شناور میماند و میتواند سالها در محیط باقی بماند. این امر باعث میشود که پلاستیک به یکی از مهمترین آلایندههای آبراهها، از جمله رودخانهها، دریاچهها و اقیانوسها تبدیل شود.
آلودگی آب ناشی از پلاستیک میتواند تأثیرات مخربی بر اکوسیستم آبی داشته باشد. پلاستیک میتواند باعث مسدود شدن مسیر جریان آب، کاهش اکسیژن محلول در آب و آسیب به گیاهان و جانوران آبزی شود. یکی از تأثیرات منفی آلودگی آب ناشی از پلاستیک، مرگ و میر آبزیان است. آبزیان میتوانند به روشهای مختلفی از پلاستیک آسیب ببینند.
برای مثال، آبزیان ممکن است پلاستیک را با غذا اشتباه بگیرند و آن را بخورند. این امر میتواند باعث خفگی، آسیب رودهای و حتی مرگ آبزیان شود. همچنین، آبزیان ممکن است با پلاستیک به دام بیفتند و نتوانند برای تنفس یا تغذیه به سطح آب بیایند. آلودگی آب ناشی از پلاستیک میتواند تأثیرات منفی بر سلامت انسان نیز داشته باشد.
طرحهای نیمه تمام
در ایران نیز سالهاست طرحهایی در خصوص حذف پلاستیک از زندگی ایرانیان کلید میخورد اما متاسفانه بعد از مدتی، به دست فراموشی سپرده میشود.
ثامنی، مدیرکل دفتر مدیریت پسماند سازمان حفاظت محیط زیست، چند روز گذشته در همین پیوند گفت: آییننامه کاهش مصرف در آبان ۱۴۰۱ ابلاغ شده است و در ماده ۳ آن، توزیع رایگان کیسههای پلاستیکی در فروشگاهها و توسط اصناف ممنوع است.
وی ادامه داد: کشور سالانه ۲۰ میلیون تن پسماند شهری تولید میکند و ۵۰۰ هزار تن آن کیسه پلاستیکی یکبارمصرف است که تنها هفت تا هشت دقیقه مصرف میشود اما صدها سال محیط زیست هزینه آن را میدهد. ثامنی گفت: ریزش مشتری دغدغه اصناف است اما در دنیا هیچجا چنین مشوقی وجود ندارد که کیسه رایگان بدهیم. بازیافت هم بهدلیل سبک بودن کیسهها صرفه اقتصادی ندارد، کیسه زیر ۲۵ میکرون طبق آییننامه باید حذف شود. رفیعی، نماینده مجلس شورای اسلامی، گفت: اگر اقدامی قرار است انجام شود، خاستگاهش اصناف است. برای جلوگیری از توقف طرح، پیشنهاد میکنم آقای سامنی محور جلسه مشترک با تعزیرات، وزارت صمت، اتاق اصناف و نمایندگان صنفی باشند.
او اضافه کرد: باید رفتوبرگشت کارشناسی انجام شود. کیفیت و قیمت یکسان اگر نیاز به اصلاح دارد، بررسی میشود. رویکرد تشویقی ضروری است؛ مردم در موضوعاتی مثل آب تحت فشارند و باید هوای آنها را داشت. رفیعی تأکید کرد: پیشنهاد میکنم بخش مسئولیت اجتماعی پتروشیمیها بخشی از هزینه طرح را تأمین کند. مجلس نیز بهعنوان ناظر حمایت خواهد کرد.
طرحی برای یک هفته
مدیرکل سابق حفاظت محیط زیست مازندران نیز سال گذشته در هفته گرامیداشت «زمین پاک» اعلام داشت: فرآیند حذف کیسههای پلاستیکی از فروشگاههای مازندران با اجرای پویشی به نام «امروزِ من بدون کیسه پلاستیکی» در هفته «زمین پاک» آغاز شد.
عطاالله کاویان سال گذشته با بیان اینکه طی هفته «زمین پاک» طرحهای ترویجی و برنامههای متعددی در مازندران اجرا شد، اظهار کرد: یکی از اقدامات مهمی که به مناسبت این مناسبت محیط زیستی در مازندران اجرا شد آغاز فعالیت پویش «امروزِ من بدون کیسه پلاستیکی» است که با هدف حذف عرضه کیسههای پلاستیکی از فرآیند عرضه محصولات مختلف در این استان مد نظر قرار گرفته است. وی افزود: مطابق آییننامه کاهش مصرف کیسههای پلاستکی که ۲۰ مهر ۱۴۰۱ به تصویب هیئت وزیران رسید، توزیع رایگان کیسههای پلاستیکی برای فروشگاههای زنجیرهای ممنوع است. بر همین اساس نیز سازمان حفاظت محیط زیست تلاش میکند با فرهنگسازی در این زمینه گام بردارد. مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران با بیان اینکه امسال شعار «مشارکت مردم ایران در برابر پلاستیک، نجات زمین» برای هفته «زمین پاک» در نظر گرفته شده بود، خاطرنشان کرد: به منظور تحقق این هدف پویش «امروز من بدون کیسه پلاستیکی» در مازندران به مناسبت هفته زمین پاک آغاز شد تا گامی برای اقناع افکار عمومی و فرهنگسازی در مسیر کاهش مصرف کیسههای پلاستیکی برداشته شود. وی اظهار کرد: هیئت وزیران در جلسه ۲۰ مهر ۱۴۰۱ به منظور حفظ سلامت جامعه در مقابل اثرات سوء ناشی از رهاسازی کیسههای پلاستیکی سبکوزن در محیط زیست و همچنین تولید ریزپلاستیک یا میکروپلیمرها در طبیعت و با هدف کمک به توسعه پایدار و کاهش اثرات زیست محیطی پلاستیکها بر مبنای اقتصاد چرخشی (توسعه بازیافت) و اقتصاد زیستی (توسعه پلاستیکهای زیستتخریبپذیر) آییننامه کاهش مصرف کیسههای پلاستیکی را به تصویب رساند. طرحی که به نظر میرسد تنها برای همان یک هفته در سال گذشته ترتیب داده شده بود و دیگر اثری از آن نیست!
وقتی اهالی یک روستا برای حذف پلاستیک آستین بالا میزنند
اما حالا اعضای شورای اسلامی یک روستا به همراه تعدادی از همیاران افتخاری محیط زیست، تصمیم به حذف کیسههای پلاستیکی از یک نانوایی گرفتهاند.
منصوره شعبانی کارشناس و ارائه دهنده طرح تفکیک زباله از مبدا گفت: این طرح با مشارکت مردم و بخصوص بانوان روستا با آموزش ساخت کود از زبالهتر به شیوه سنتی برای خانوارها آغاز شده است
او افزود: طرح حذف کیسههای پلاستیکی از نانوایی جهت کاهش ورود حجم زیادی از پلاستیک به طبیعت و استفاده از کیسههای پارچهای جهت سلامت مردم نیز آغاز و کیسههای پارچهای توسط شورای اسلامی و دهیاری روستای سفید تمشک تهیه و به صورت رایگان در اختیار خانوارها قرار گرفت. شعبانی ادامه داد: مجری این طرح دهیاری و شورای اسلامی سفید تمشک است و نظارت آن توسط بخشداری و شورای اسلامی بخش مرکزی شهرستان رامسر انجام میشود. ما با تایید و تحسین این اقدامِ مثبت محیط زیستی، از تمامی مردم و اعضای شوراهای اسلامی شهر و روستا در سطح استان تقاضا داریم تا با تاسی از اهالی این روستا، به پویش «نه به پلاستیک» بپیوندند تا با حذف پلاستیک از زندگیهایمان، به حفظ سلامت خود و حفاظت از محیط زیست کمک کنیم.
- نویسنده : مائده مطهری زاده
