حالا صدها هزار سال دورتر از زیستِ سخت و پرچالشِ انسانهای اولیه در دلِ طبیعت، ما انسانها، در عصر ارتباطات و تکنولوژی، با تجاوز به قلمرو زیستی حیوانات وحشی در ارتفاعات و برهم زدنِ ساختارِ اکولوژیک مناطق طبیعی، باعث شدیم آن جانورانِ بخت برگشته، از سرِ گرسنگی و به دلیلِ کمبود غذا (شکار) طبیعی، به دامهای ما حمله کنند و حتی واردِ خانههای روستایی ما در ارتفاعات شوند و در این میانه، یا به وسیله تلهها و تفنگ، شکار و کشته میشوند و یا در خوشبینانهترین حالت، توسط محیطبانان نجات مییابند و به زندگیِ سخت و طاقتفرسای خود ادامه میدهند. انتشار اخباری مبنی بر ورود خرس و تولههایش به خانههای روستایی و دستبرد به غذاهای موجود در این خانهها و همچنین دریده شدن تعدادی از دامها توسط پلنگ، در ارتفاعات، همگی گواهی است بر این مدعا که ما به حریم و قلمرو حیوانات تجاوز کردهایم و حیات آنها را در معرض نابودی قرار دادهایم.
همین چند روز پیش بود که دهیار روستای نیتل بخش کجور نوشهر، اعلام کرد که یک قلاده پلنگ با حملهور شدن به گله دامهای یک روستایی، به رغمِ حضور سگ گله و پارس کردنهای مداوم آن، تعدادی از دامها را درید.
مهدی تیر نیتل افزود: حمله پلنگ به دامهای این روستا، سابقه دیرینه دارد چرا که امسال چندین بار این حیوان وحشی به دامهای سبک و سنگین دامداران این منطقه هجوم آورده و سبب تلفات دامی سنگین و سبک شده است.
وی بیان داشت: این موضوع به اطلاع مسوولان مرتبط در شهرستان رسانده شد منتهی تا این لحظه اقدام اساسی برای پیشگیری از تهدید دامها و حتی اهالی ناشی از حمله ور شدن پلنگ در این روستا صورت نگرفته است. دهیار روستای نیتل اظهار کرد: به نظر میرسد این حیوان وحشی در نزدیکی این روستا پرسه میزند و منطقه را به طور کامل زیر نظر دارد و احتمال آنکه همین روزها و یا فصل زمستان در فضای خلوتی وارد این سکونتگاه و سبب بیم و وحشت اهالی شود دور از انتظار نیست. این اتفاق و اتفاقاتی از این دست، حکایت از کمبود غذا در بالادست دارد که حیوان در جستوجوی غذا به دامنههای پایینتر میآید و در این میان، یا موفق میشود دلی از عزا درآورد یا زمینگیر و کشته میشود. کارشناسان معتقدند که عامل انسانی زمینه ساز بروز چنین حوادثی بوده و به خاطر دخالت بیش از حد در طبیعت و تغییر بی رویه کاربری ها در زیستگاه وحوش نظیر پلنگ، خرس و گرگ زمینه حمله آنان را به روستاهای حاشیه جنگل ها فراهم کرده است.
به گفته این کارشناسان، این حیوانات برای یافتن غذای خود نیاز به عرصه زیستگاهی وسیعی دارند و متاسفانه با ساخت جاده ها و زیاد شدن سکونتگاه های انسانی در مناطق جنگل روز به روز زیستگاه آنان کاهش یافته و در نتیجه این حیوانات یا در معرض انقراض قرار گرفته و یا به روستاهای حاشیه جنگل حمله ور می شوند. حمله حیوانات وحشی به انسانها یا دامها و دیگر حیوانات اهلی، یک رفتار طبیعی است که معمولاً از عدم توازن در سیکل زندگی یا تداخل در زیستبوم ناشی میشود. این حملات ممکن است به دلیل کاهش میزان غذا، از دست دادن محل زندگی، یا ناهماهنگی در ارتباطات حیوانات باشد. عواملی مانند تغییرات آب و هوا، از بین رفتن محیط طبیعی، و تخریب زیستگاههای حیوانات نقش مهمی در افزایش این نوع حملات دارند. به منظور حفظ تعادل در طبیعت، لازم است که تدابیر حفاظتی جدی برای حفظ محیط زیست و تعامل مسئولانه با حیوانات وحشی انجام شود. کارشناسان حیات وحش مازندران به ویژه در فصل زمستان همواره به روستاییان و دامداران در ارتفاعات استان هشدار میدهند که به دلیلِ سرمای هوا کمبود غذا، هر لحظه احتمالِ حملهور شدن حیوانات وحشی به سمتِ دامها وجود دارد و آنها باید خود را برای هرگونه مقابله غیرتهاجمی آماده کنند و از رها کردنِ دامها بعد از چرا در محیطهای باز خودداری کنند. همچنین گفتنی ست که سال گذشته، تفاهمنامه سهجانبه بیمه جبران خسارات حیاتوحش با هدف حمایت از تنوع زیستی و کاهش تعارضات میان انسان و حیاتوحش، بین سازمان حفاظت محیط زیست، صندوق ملی محیط زیست و صندوق بیمه کشاورزی امضا شد. تفاهمنامه سهجانبه بیمه جبران خسارات حیاتوحش با هدف حمایت از تنوع زیستی و کاهش تعارضات میان انسان و حیاتوحش، میان معاونت محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست، صندوق ملی محیط زیست و صندوق بیمه کشاورزی امضا شد.
این مراسم با حضور شینا انصاری معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، حمید ظهرابی معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی، امیرارسلان مهاجری تهرانی رئیس صندوق ملی محیط زیست، و علیرضا آل امین قائممقام صندوق بیمه کشاورزی برگزار شد. یکی از مهمترین ابعاد این تفاهمنامه، نقش صندوق بیمه کشاورزی در ایجاد یک سازوکار کارآمد برای جبران خسارات ناشی از برخورد حیاتوحش با جوامع محلی است. این صندوق که سالها در حوزه حمایت از کشاورزان و دامداران در برابر خسارات طبیعی فعالیت داشته، اکنون با ورود به حوزه بیمه حیات وحش، میتواند ضمن تأمین امنیت اقتصادی روستاییان، در کاهش تعارضات محیط زیستی نیز مؤثر باشد. بر اساس این تفاهمنامه، کشاورزان و دامداران آسیبدیده از حملات حیوانات وحشی، همچون پلنگ، خرس و گرگ، میتوانند از حمایتهای بیمهای برخوردار شوند. این امر نهتنها به کاهش فشار اقتصادی بر ساکنان مناطق حاشیه زیستگاههای حیات وحش کمک میکند، بلکه مانع از افزایش تعارضات و شکار انتقامی گونههای در خطر انقراض میشود.
- نویسنده : مائده مطهری زاده
