مائده مطهری زاده
روستا در مازندران، مبداء و مرکز تولید و قلب تپنده اقتصاد کشاورزی و گردشگری است. از همین روی، استاندار مازندران طی ماهها و هفتههای اخیر با لحاظ کردنِ همین نقشِ مهمِ روستاها، بر توانمندسازی بیش از پیش این واحدهای تعیین کننده توسعه اقتصادی استان، تاکید داشته است.
همواره از روستاها به عنوان یکی از مولفهها و اهرمهای قدرتمند و اثرگذار در تسهیل و تسریع روند توسعه اقتصادی کشور و تحقق سیاستهای موسوم به اقتصاد مقاومتی یاد میشود.
امروزه با توجه به رشد بیسابقه کلان روستاها در کشورهای در حال توسعه و به دنبال آن ظهور مسائل و مشکلات فراوان، برنامهریزیهای توسعه بر اساس تأکید بر تقویت روستاها در امر توسعه معتقد هستند که با تقویت روستا میتوان توسعه را به سایر قسمتهای منطقه تزریق نمود و به نوعی تعادل و توازن را در سطح منطقه ایجاد کرد.
اکنون تعاریف زیادی درباره توسعه روستایی مطرح شده است. بنا بر تعریف، توسعه روستایی، جزئی از برنامههای توسعه هر کشور است که برای دگرگونسازی ساخت اجتماعی- اقتصادی جامعه روستایی به کار میروند. اینگونه برنامهها را که دولتها و یا عاملان آنان در مناطق روستایی پیاده میکنند، دگرگونی اجتماعی بر اساس طرح و نقشه نیز میگویند.
این امر در میان کشورهای جهان سوم که دولتها نقش اساسی در تجدید ساختار جامعه به منظور هماهنگی با اهداف سیاسی و اقتصادی خاصی به عهده دارند، مطرح است. از سوی دیگر توسعه روستایی را میتوان عاملی در بهبود شرایط زندگی افراد متعلق به قشر کمدرآمد ساکن روستا و خودکفاسازی آنان در روند توسعه کلان کشور دانست. بنا بر تعریف معاونت توسعه روستایی کشور، فرآیندی همهجانبه، مستمر، موزون، درونزا، توانمندساز، فراگیر، تحولآفرین، باورآفرین، رشددهنده و متکی بر مشارکت و خودباوری روستائیان است که در چارچوب آن ظرفیتها و تواناییهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جوامع روستایی برای رفع نیازهای اساسی مادی و معنوی و کنترل موثر بر نیروهای شکلدهنده نظام سکونت محلی (اکولوژیکی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، نهادی و سرزمینی) و توسعه سرمایه انسانی با بهرهگیری از فرصتهای درونی در روستاها رشد و تعالی مییابد.
تمامی جوامع روستایی به نوعی با معضل بیکاری دست به گریبان هستند و ابعاد این معضل، بخشهای اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی را نیز متاثر ساخته و این معضل به عنوان یکی از مهمترین مشکلات اقتصادی و اجتماعی روستاها مطرح است. در حال حاضر، ایجاد فرصتهای شغلی جدید در مناطق روستایی کشور از اهمیت دو چندانی برخوردار است.
علاوه بر آمار بالای بیکاری در روستاها که طبق اعلام مرکز آمار، سالانه بالغ بر ۵۵۰ هزار نفر نیروی کار جدید به بازار کار روستاها عرضه میشود، کشور با معضل مهاجرت روستاییان به شهرها، به خصوص به شهرهای بزرگ مواجه است که این امر خود پیامدهای منفی زیادی در زمینههای مختلف اقتصادی، اجتماعی، زیستمحیطی و امنیتی دارد. همچنین جوانگزین و نخبهگزین بودن مهاجرتهای روستایی از جمله عواملی است که فرآیند توسعه درونزا و روند بهبود شرایط زندگی در روستاها را مختل می سازد. از جمله اهداف برنامه توسعه اقتصادی و اشتغالزایی روستایی در کشور، شناخت علمی و تحلیل راهبردی مزیتها، توانمندیها و تنگناهای اساسی توسعه اقتصادی و اشتغالزایی در روستاهای هدف، بسترسازی جهت رفع تنگناها و بهرهگیری از توانمندیهای توسعه اقتصادی و اشتغالزایی در روستاهای هدف، یکپارچهسازی، هدفمند کردن و تعیین اولویتهای سرمایهگذاریهای اقتصادی اشتغالزا در روستاهای هدف، تقویت ظرفیتهای موجود و ایجاد ظرفیتهای جدید تولیدی با تاکید بر تکمیل زنجیره ارزش و زنجیره تولید با مشارکت بخش غیردولتی در روستاهای هدف و تقویت و نهادینهسازی مشارکت بخش عمومی، خصوصی، تعاونی و مردمی (ساکنان و ذینفعان روستاهای هدف) در توسعه اقتصادی و اشتغالزایی در روستاهای هدف است. ایجاد اشتغال پایدار و رونق کسب و کار در روستاهای هدف، کاهش شکاف توسعه اقتصادی و تعادلبخشی روستایی– شهری، تقویت اقتصاد محلی صادراتمحور در پیوند با اقتصاد منطقهای در روستاهای هدف، افزایش مشارکت اقتصادی روستاهای هدف، توانمندسازی اقتصادی روستاییان و ظرفیتسازی مشارکت تحصیلکردههای محلی در طرحهای توسعه اقتصادی، تنوعبخشی به اقتصاد و معیشت روستاییان، سهمبری عادلانه عوامل در زنجیره ارزش فعالیتهای اقتصادی روستاهای هدف، افزایش سطح درآمد و ارتقاء سطح بهرهوری در روستاهای هدف، تقویت تمرکززدایی در انجام مطالعات توسعه اقتصادی و اشتغالزایی روستایی و تثبیت جمعیت روستایی و ایجاد انگیزه برای بازگشت مهاجران روستایی از جمله دستاوردهای مورد انتظار این برنامه است.
هر روستای استان دارای ظرفیتهای فراوان گردشگری است
استاندار مازندران طی روزهای اخیر گفت: طرح توانمندسازی اقتصاد روستاهای این استان را باید خیلی جدی گرفت تا هرکدام از آنها به مرکز تولید اقتصادی تبدیل شوند. سیدمحمود حسینی پور در جلسه اخیر شورای اداری شهرستان نور افزود: برای تحقق این مهم مسوولان جهاد کشاورزی استان برای ایجاد شهرکهای صنعتی کشاورزی و دامپروری به روستاییان آموزش بدهند. وی اظهارداشت: با تحقق این راهبرد به طور قطع هر روستای این استان دارای ظرفیتهای فراوان به مقصد گردشگری تبدیل خواهد شد.
استاندار مازندران تصریح کرد: مجموعه اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان هم در توسعه بوم گردی در مناطق روستایی کمک کند تا همه روستاهای مازندران آباد شود. مقام عالی دولت در مازندران در بخش دیگری با تاکید بر ضرورت حضور مدیران در میدان برای حل مشکلات مردم، اضافه کرد: مسوولان نهادهای استانی برای حل مشکلات مردم به شهرستان ها بیایند تا مشکلات مردم را برطرف کنند چرا که امروز به عمل نیاز داریم. وی خاطرنشان کرد : برخی از مدیران کلی که نسبت به سفرهای شهرستانی و مصوبات َآن بی تفاوت هستند با مدیرانی که احساس مسوولیت می کنند باید تفاوت داشته باشند و اگر ما به این نتیجه برسیم یک مدیری انگیزه برای کار ندارد آن را جابجا می کنیم. حسینی پور تصریح کرد : مدیران ستادی باید بدانند مدیران شهرستانی شان باید صددرصد با فرماندار شهرستان ها هماهنگ باشند و این یکی از مهمترین شاخصه های مدیریتی است. استاندار مازندران گفت : برای رشد اقتصادی شهرستان های مازندران باید باید برنامه ریزی کنیم و در این ارتباط نیز گزارش کار ارایه بشود.
توجه به گردشگری روستایی در مازندران
اما روستاهای مازندران همانطور که بدرستی در سخنان استاندار نیز موردتاکید قرار گرفت؛ علاوه بر کشاورزی، در گردشگری نیز پتانسیلهای فراوانی دارند که با عطف توجه به آن، میتوان افقهای روشنی در برابرِ توسعه روستاهای استان ترسیم و تصویر کرد. مازندران همه ساله میزبان گردشگران زیادی از اقصی نقاط کشور است و این گردشگرپذیر بودن استان تنها به فصول خاص همچون بهار و تابستان و یا تعطیلات آخر هفته خلاصه نمی شود به طوریکه مسافران در فصول سرد و برفی زمستان نیز قدم در مسیر جاده های مازندران می گذراند تا بتوانند از طبیعت جذاب و دیدنی آن بهره ببرند.
سواحل خزر در شمال کشور یکی از نقاط زیبا و شورانگیز برای مردم بومی، مسافران و گردشگران دریا دوست است و از طول حدود ۸۰۰ کیلومتری این سرزمین آبی، نزدیک به ۴۰۰ کیلومتر آن در مازندران، ۲۸۶ کیلومتر گیلان و بقیه هم در گلستان است. استان مازندران حدود ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار هکتار مساحت دارد که از این مقدار حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار هکتار آن عرصه های طبیعی شامل جنگل و مرتع است. این استان در مجموع حدود ۵۴ درصد از عرصه های جنگلی شمال کشور را در اختیار دارد و همچنین نیمی از جنگل های هیرکانی ثبت شده در سازمان جهانی یونسکو در جغرافیای مازندران واقع است. جنگل های انبوه از درختان که ساعاتی حضور در این مناطق آرامش و آسایش خیال را برای هر کسی که در این محل اتراق کند به ارمغان می آورد.
۲ هزار و ۸۰۰ اثر تاریخی که با دیدن آنها هر انسانی را به عبور از دالال تاریخ استان مازندران می برد تا ببیند اجداد طبری این خطه از شمال کشور چه سرگذشتی و چه تاریخی داشته اند. جدا از این داشته های طبیعی و تاریخی، وجود سه هزار و ۶۷۱ روستا در دل طبیعت جنگلی و یا در نزدیکی سواحل دریا به زیبایی و جذابیت این استان افزوده است به طوریکه پایِ خیل عظیمی از مسافرانی که این استان می آیند به روستاها باز شده است و اقامت در شب در آن را تجربه کرده اند.
آنچه از گردشگری روستایی به ذهن می آید، غلبه عناصر طبیعی بر دیگر عناصر در مقوله گردشگری است و می توان گفت گردشگری روستایی، تاریخ و تمدن، فرهنگ و هنر و طبیعت را در معرض دید گردشگران قرار می دهند. امروزه گردشگری در دنیا یکی از صنایع مهم و موثر در تبادلات اجتماعی و فرهنگی بین کشورهاست و ابعاد مختلفی دارد که امروزه به دلیل صنعتی شدن و شهر نشینی جوامع، بسیاری از مردم دنیا به دنبال مناطق با اصالتی هستند که هویت تاریخی، فرهنگی و مردمی خود را حفظ کرده اند بنابراین گردشگری روستایی امروز یکی از انواع گردشگری است که مود توجه بسیاری از گردشگران داخلی و خارجی قراردارد.
گردشگری روستایی شامل تمام فعالیت های گردشگری در محیط روستایی با توجه به بافت سنتی و فرهنگی روستایی، هنرهای سنتی و صنایع دستی، آداب و رسوم سنتی و غذاها است که روز به روز بر طرفداران این نوع گردشگری افزوده می شود. در چند سال اخیر وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری با هدف توسعه گردشگری روستایی، روستاهایی در کشورمان که قابلیت های ویژه ای برای جذب گردشگر و معرفی فرهنگ بومی داشته اند انتخاب و به عنوان روستاهای هدف گردشگری معرفی کرده است که در این میان مازندران با برخورداری از روستاهای بکر و ویژه با آب و هوا های مختلف از استان های بالقوه و مستعد در این زمینه است
