سرویس اجتماعی یکی از انواع نمونههای برنج ایرانی پررونق در بازار، برنج پرمحصول است که تنوع بسیار بالایی دارد و ویژگیهای متفاوتی با دیگر محصولات دارد. منظور از این محصول، میزان و حجم برداشت شده برنج در هر متر یا هر هکتار است. بعضی از گونههای برنج نسبت به بقیه نمونهها در موقع برداشت […]
سرویس اجتماعی
یکی از انواع نمونههای برنج ایرانی پررونق در بازار، برنج پرمحصول است که تنوع بسیار بالایی دارد و ویژگیهای متفاوتی با دیگر محصولات دارد. منظور از این محصول، میزان و حجم برداشت شده برنج در هر متر یا هر هکتار است. بعضی از گونههای برنج نسبت به بقیه نمونهها در موقع برداشت میزان عرضه بیشتری دارند. این کار باعث میشود تا به عنوان برنج پرمحصول در بین کشاورزان و افراد فعال در حوزه برنج شناخته شوند. حجم برداشت هر کدام از انواع این برنج متفاوت است. ولی در مقایسه با برنجهای کم محصول ایرانی، دو یا سه برابر بیشتر است.
برنج پرمحصول بیشتر در استان مازندران کشت میشود. هر کدام از این برنجها ویژگیهای مخصوص خود را دارند. در بین تمام این گونهها، سه نوع برنج پرمخاطب از نوع پرمحصول وجود دارد که شامل: برنج شیرودی، برنج ندا و برنج فجر میباشد؛ هر کدام از انواع این برنج با توجه به ویژگیها و خواصی که در هنگام پخت دارند؛ مخاطبان مخصوص به خود را دارند؛ البته برنج فجر عطر و طعم بهتری نسبت به دیگر محصولات دارد. اکثر رستورانها از برنج فجر استفاده میکنند که به عنوان برنج رستورانی نیز شناخته میشود. از بین برنجهایی که در مازندران کشت میشود برنج شیرودی کیفیت کمتری نسبت به بقیه برنجها دارد و عطر و طعم آن در مقایسه با نمونههای فجر و ندا در درجه پایینتری قرار دارد. برنج ندا یکی دیگر از برنجهای پرمحصول است که دارای عطر و طعم بسیار بی نظیری است و قیمت بالایی نسبت به سایر محصولات دارد و جزء محصولات درجه یک است.
اما در مقایسه با برنجهای پرمحصول، برنج طارم از بهترین برنجهای ایرانی است که توسط کشاورزان در سطح وسیعی از مزارع کشت میشود. امروزه در شهرهای شمالی کشور مثل استانهای مازندران و گیلان به صورت گسترده برداشت میشود. برنج طارم با توجه به آب و هوای منطقه و کیفیت خاکی که در آن کشت میشود، از ویژگیها و کیفیت متفاوتی برخوردار است. ویژگیهای متفاوت برنج منجر به ایجاد نمونههای متفاوتی از برنج طارم مثل طارم عطری، طارم دم سیاه و غیره شده است.
برنج طارم جزء محصولات درجه یک برنج ایرانی محسوب میشود. سالیانه مقدار قابل توجهی از نمونههای برنج در دسته بندی پرمحصول توسط کشاورزان کاشت و برداشت میشود. در حالی که برنج طارم از نمونههای کم محصول محسوب میشود. کیفیت برنج طارم درجه یک بوده و از عطر و طعم بالایی برخوردار است. برنجهایی که از نوع پرمحصول هستند، عطر و طعم آنها متفاوت است. در حالت کلی عطر و طعم آن نسبت به نمونه طارم کمتر میباشد یکی از مهمترین تفاوتهای بین برنجهای پرمحصول و نمونههای طارم در قیمت آن است. قیمت عرضه طارم با توجه به کیفیت، عطر و طعمی که دارد نسبت به سایر محصولات بیشتر است. از نظر ویژگیهای ظاهری هم میتوانید به تفاوت بین این دو محصول پی ببرید. در نمونههای طارم، شکل ظاهری دانه برنج بلند و باریک است ولی در انواع پرمحصول این ویژگیها کاملا برعکس است.
امروزه خودکفایی در تولید برنج با بکارگیری ارقام پرمحصول در حالی به عنوان رویکرد جدی وزارت جهاد کشاورزی دولتهای مختلف در استانهای شمالی دنبال میشود که امسال کشت ارقام پرمحصول برنج در مازندران به کمترین سطح در طول تاریخ کشت برنج در این خطه رسیده است.
گسترش کشت برنج پرمحصول در استانهای شمالی طبق تعریف برنامه راهبردی برای خودکفایی و معرفی دهها گونه جدید طی ۲ دهه گذشته مطرح است، اما همواره چالشهای مختلف از جمله نوع و کیفیت برنج ارقام پرمحصول، متناسب نبودن با ذائقه مردم، آب بر بودن ارقام و از همه مهمتر بازرگانی و فروش ضعیف محصول سبب شد تا آمار کشت ارقام پرمحصول به عنوان انتخاب شالیکاران در نوسان باشد.
اگرچه برنامه وزارت جهاد کشاورزی برای رسیدن به خوداتکایی برنج اختصاصی کردن کاشت برنج در کشور فقط در استانهای مازندران و گیلان از چهار سال پیش در هیات دولت به تصویب رسیده است و دلیل اجرای این سیاست نیز وجود منابع آب برای تولید برنج به عنوان محصول آببر در این دو استان شمالی کشور در مقایسه با سایر استانها عنوان شد، اما واقعیت این است که کشت و کار برنج و بازرگانی برنج با هر محصول کشاورزی دیگری فرق دارد و پایه اصلی ایجاد هرگونه تحول در کشت این محصول کشاورز است و برای وارد کردن کشاورز به میدان باید او را به صورت غیرمستقیم متقاعد کرد در غیر این صورت هرگونه سیاستگذاری با شکست مواجه میشود.
کشاورزان مازندران معتقدند محصول تولیدی کشاورزی باید با توجه به هزینه تولید وقتی وارد بازار میشود هم مشتری داشته باشد و هم قیمت مناسب بخورد. در واقع به این موضوع «به صرفه بودن» کشت و کار گفته میشود و اگر این شرایط محقق نشود، تولید محصول مورد توجه کشاورز قرار نمیگیرد.
شالیکاران که تامین نیاز خودشان به برنج مهمترین پایه استدلالشان محسوب میشود، میگویند؛ ارقام طارم هاشمی و محلی همواره با هر قیمتی به تناسب شرایط بازار مشتری دارد و به همین دلیل هم با وجود عملکرد پایین به عنوان کشت اصلی مورد توجه
قرار میگیرد.
اصولا بازار برنج با بازار محصولات کشاورزی دیگر مانند گندم یا کلزا فرق دارد. یک سر بازار برنج و به عبارتی سر اصلی این بازار را شالیکوبیها تشکیل میدهند. برنج کشاورزان در این کارخانهها جمع میشود و از آنجا هم به فروش میرسد. کشاورز گندمکار، محصولش را پس از برداشت همان سر مزرعه به بالاترین قیمت به خریداران اعم از دولتی و غیردولتی میفروشد. اگر چنین نشد نهایتا به مراکز خرید تحویل میدهد و پولش را نقد یا نسیه میگیرد و خلاص میشود. بازار برنج اما اینگونه عمل نمیکند حتی اگر خرید تضمینی داشته باشد. برنج از شلتوک به دست میآید پس ابتدا باید به شالیکوبی برود و تبدیل شود. از آنجا به مشتریهای در سراسر کشور اعم از تجاری و یا شخصی فروخته میشود. فروشنده هم میتواند کشاورز یا کارخانهدار شالیکوبی باشد.
در حال حاضر مهمترین و عمدهترین ارقام برنج مورد توجه برای کشت بین کشاورزان در مازندران طارم محلی و هاشمی و در استان گیلان نیز «دم سیاه» و «هاشمی» است که کم محصول و کیفی محسوب میشوند. ارقام پرمحصولی مانند «شیرودی» و «فجر» در این استانها بنا بر شرایط مختلف آبدهی رودخانهها، ذخیره آب پشت سدها و آب بندانها و مکانیزاسیون و آفات و از همه مهمتر بازار فروش بین ۳۰ هزار تا ۹۵ هزار هکتار در ۲ دهه اخیر در نوسان بوده است. به عبارتی سطح زیر کشت ارقام پرمحصول در این استانها همواره کمتر از ۲۰ درصد از زمینهای شالیزاری در شمال بوده است.
طبق آمار رسمی جهاد کشاورزی مازندران، امسال ۲۰۹ هزار و ۷۳ هکتار اراضی از زمینهای کشاورزی مازندران زیر کشت برنج رفته است که ۱۸۰ هزار و ۹۶۱ هکتار از آن زیر کشت ارقام محلی طارم و طارم هاشمی و ۲۸ هزار و ۱۱۲ هکتار نیز به کشت ارقام پرمحصول اختصاص یافت.
نگاهی به آمار کشت ارقام پرمحصول در مازندران طی سالهای اخیر نشان میدهد که امسال پایینترین سطح کشت ارقام پرمحصول در طول تاریخ از زمانِ ورود ارقام پرمحصول به زمینهای کشاورزی استان به ثبت رسید، این آمار یعنی آب رفتن برنج ارقام پرمحصول در شالیزارهای مازندران.
کشت این ارقام همواره در زمینهای شالیزاری مازندران بین ۳۰ هزار تا حدود ۹۳ هزار هکتار در نوسان بوده است. بر اساس آمار رسمی اداره برنج جهاد کشاورزی مازندران بیشترین سطح زیر کشت ارقام پر محصول در سال ۱۳۹۰ با ثبت ۹۲ هزار و ۵۰۴ هکتار بوده است که در سال ۹۱ به ۷۶هزار و ۹۸۴ هکتار کاهش یافت و سال ۹۲ هم به ۷۶ هزار و
۸۱۴ هکتار رسید.
همچنین در سال ۹۳ هم سطح زیر کشت ارقام پرمحصول در مازندران به ۴۹هزار و ۸۶۵ هکتار، سال ۹۴ به ۴۷ هزار و ۶۴۹هکتار و سال ۹۵ و ۹۶ به ۵۰ هزار هکتار کاهش یافت. سال ۱۳۹۷ در مازندران بدترین سال برای کشت ارقام پرمحصول بود چون در این سال سطح زیر کشت به کمترین میزان خود یعنی ۳۴ هزار و ۵۹۶ هکتار رسید.
اگر چه سال ۹۸ به یُمن بارندگیهای بهاری و آب فراوان سطح زیر کشت دوباره به ۵۸ هزار و ۳۸۸ هکتار افزایش یافت ولی در سال ۹۹ بار دیگر با ادامه روند کاهشی به ۴۶ هزار و ۷۰۲هکتار کاسته شده است.
طبق اعلام رسمی جهاد کشاورزی سال ۱۴۰۰ از ۲۱۵ هزار هکتار اراضی شالیزاری مازندران ۶۴ هزار هکتار زیر کشت ارقام پرمحصول رفت که این رقم حدود ۱۸ هزار هکتار از سال ۱۳۹۹ بیشتر بود.
پارسال سطح زیر کشت برنج ارقام پرمحصول در استان مازندران به حدود ۶۰ هزار هکتار رسید که این رقم امسال در استان به حدود ۲۹هزار هکتار برابر با نصف سال گذشته رسیده است.
بر اساس طرح خوداتکایی برنج، سطح زیر کشت ارقام پر محصول در ۲ استان مازندران و گیلان باید به ۲۵۵ هزار هکتار افزایش یابد در حالی که امسال در کمتر از ۵۰ هزار هکتار از اراضی شالیزاری برنج رقم پر محصول کشت شد.
خود اتکایی برنج همچنین با اجرای طرح آبیاری تناوبی و تجهیز و نوسازی ۲۷۵ هزار هکتار از شالیزارهای شمال نیز مورد تاکید است، اما این طرحها همچنان با کندی در این ۲ استان برنج خیز کشور درحال
انجام است.
طبق آمار جهاد کشاورزی مازندران طرح تسطیح، یکپارچه سازی و نوسازی در ۶۰ هزار هکتار از زمین های شالیزاری استان مازندران انجام شده است. رییس سازمان جهاد کشاورزی مازندران تثبیت و ماندگاری خودکفایی برنج با تولید داخل را منوط به اجرای طرحهای مهم تسطیح، یکپارچه سازی و نوسازی زمینهای شالیزاری، ساخت سد و افزایش مهار آبهای سطحی، زهکشی، تامین بذر گواهی شده، تولید رقم کیفی پر محصول، افزایش سطح زیر کشت ارقام پر محصول و ایجاد زنجیره مکانیزاسیون تولید برنج در ۲ استان مازندران و گیلان برشمرد و گفت: برای نجات کشاورزی استان نیازمند توجه به هسته اولیه تولید یعنی بذر هستیم.
حسن عنایتی کلیجی با بیان اینکه در حوزه کشاورزی یعنی صنعت طیور، زراعت، باغبانی و شیلات باید به دنبال حلقه اول زنجیره تولید باشیم، افزود: چون حلقه اول ما درست نیست در تولید محصولات کشاورزی با مشکلاتی مواجه میشویم.
رییس سازمان جهاد کشاورزی مازندران گفت: مازندران در حوزه تولید بذر توانمند نیست و اگر به همین روال ادامه دهیم آینده درخشانی در این زمینه متصور نیست و اگر قرار است تولید مازندران را نجات دهیم باید به تولید بذر توجه ویژه داشته باشیم.
وی ادامه داد: امسال برای تهیه بذر به چالش برخوردیم که نشان میدهد توجه مناسبی به حلقه اول تولید نداشتیم.
وی تصریح کرد: مرکز تحقیقات کشاورزی باید ورود جدی تر و بیشتری به حوزه تولید بذر و نهال داشه باشد و ارقام مناسب با شرایط اقلیمی و
تنشهای محیطی تولید و معرفی کند.
عنایتی با اشاره به اثرات مثبت مدیریت تغذیه در تولید بذر و محصول مرغوب و باکیفیت، اظهار داشت: با ورود تکنولوژیهای جدید نظیر پهپادها، اوضاع کشاورزی ما بهتر شد اما همچنان نیازمند دقت بیشتر در کشاورزی هستیم تا بتوانیم کشاورزی دقیق را به طور کامل در استان پیاده کنیم.
رییس سازمان جهاد کشاورزی مازندران به اهمیت ساخت سد هراز در حوزه آبریز ۱۱۰ هزار هکتاری اشاره کرد و گفت: با توجه به اینکه نیمی از زمینهای شالیزاری استان مازندران در حوزه آبریز هراز قرار دارد باید برای تامین آب شالیکاری، ساخت سد هراز که بر روی رودخانه پر آبی که از ذوب شدن برفهای ارتفاعات البرز و قله دماوند سرازیر میشود، تسریع شود.
وی اظهار داشت: در حال حاضر با وجود هشت سد بزرگ و کوچک استان کمتر از ۱۱ درصد از آبهای سطحی مازندران مهار میشود، این درحالی ست که سد هراز به تنهایی بیش از ۱۴ درصد آبهای سطحی مازندران را مهار خواهد کرد.
بررسی و اظهارات شالیکاران نشان میدهد که تا زمانی که آنها از وضعیت تقاضا برای خرید محصولش به نتیجه دلخواه نرسد، به هیچ عنوان دست به انتخاب رقم جدید نمیزند. تبلیغات در باره میزان محصول و کیفیت هم کمترین تاثیر را بر آنها دارد چون هم تجربه گذشته را دارند و هم طی کردن مسیر آزمون و خطا برایشان طولانی و پرهزینه است چون در نهایت باید بر اساس بازخوردی که از مشتری می گیرند ، تصمیم نهایی را اتخاذ کنند.
