طی چند سال اخیر، همه کشور و ازجمله منطقه سبز خزری با خشکسالی شدید و کاهش نزولات آسمانی بهویژه در پاییز و زمستان درگیر است و دامنه این ابرچالش که به بحران جهانی تغییر اقلیم و تنشهای آب و هوایی مربوط است، موجب شد روستاها و مناطق بسیاری در استانهای مرکزی، جنوبی و شرقی خالی […]
طی چند سال اخیر، همه کشور و ازجمله منطقه سبز خزری با خشکسالی شدید و کاهش نزولات آسمانی بهویژه در پاییز و زمستان درگیر است و دامنه این ابرچالش که به بحران جهانی تغییر اقلیم و تنشهای آب و هوایی مربوط است، موجب شد روستاها و مناطق بسیاری در استانهای مرکزی، جنوبی و شرقی خالی از سکنه شود و کشاورزی در این مناطق برای همیشه از بین برود و پدیدهای به نام «ریزگرد» و «بیابانزایی» مناطق مسکونی را در خود فرو ببرد.
طی دو سه سال اخیر دامنه این مشکل گسترش یافت تا جاییکه کشاورزی و حتی زیست در مازندران، گیلان و گلستان را هم بهطور جدی به زیر تهدید بُرد و لازم است زنگ خطر برای مردم و مدیران در اینخصوص به صدا در آید.
این چالش زمانی جدیتر از همیشه خود را نشان داد که طی دو پاییز و زمستان اخیر، بارش برف در ارتفاعات که منبع مهم تغذیه رودها و افزایش ذخایر منابع زیرزمینی برای فصل بهار و تابستان است، کاهش چشمگیری داشته است و در سال زراعی جدید موجب شد بخشهای زیادی از شالیزارها در مناطق مرکز و شرق مازندران به حال خود رها شوند چون آب کافی وجود نداشت و اگر بخواهیم عمق خطر را به جامعه یادآور شویم باید بگوییم تا امروز چنین وضعیتی سابقه نداشته است که در استان گلستان شاهد تودههای عظیم ریزگرد باشیم.
در چنین شرایطی میزان مصرف آب شرب مردم هم به دلیل مسافرتهای فصلی و مهاجرتها دائمی به این سه استان در مقایسه با سنوات قبل در حال افزایش است و این به آن معنا است که بخش اعظمی از همین میزانِ کم بارش سالانه که در پشت سدها، محافظت میشود به دریای خزر نمیرسد و در نتیجه شاهد پسروی آب دریای خزر هستیم.
پایین رفتن آب دریای خزر که خود نتیجه همین تغییرات است، درضمن به وخیمترشدن وضعیت در سه استان گیلان، گلستان و مازندران میانجامد و هم کشاورزی، هم صنعت گردشگری و هم زیست در این منطقه را به مخاطره جدی میاندازد.
کارشناس هواشناسی و دکترای آبوهواشناسی گیلان در همین زمینه گفت: بررسی شرایط دما در فصل زمستان طی سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۱ حاکی از افزایش ناهنجاری مثبت تا ۲ درجه بهویژه در مناطق شمال و شمالغربی دریای کاسپین است که موجب از بین رفتن تعادل اکولوژیک در حوزه دریای خزر شده است. نیما فرید مجتهدی به هشدارهای گاهو بیگاه در زمینه کاهش تراز آب دریای کاسپین (خزر) اشاره کرد و افزود: کاهش یکونیم متری تراز آب این دریا نشان میدهد که سطح آب آن به کمترین میزان در ۳۰ سال اخیر رسیده است.
وی ادامه داد: این مساله عموما بهدلیل ۲عامل است کاهش بارش بهعنوان مولفه مثبت بیلان آبی و افزایش تبخیر بهعنوان مولفه منفی آن. باتوجهبه کاهش بارش در حوضههای مختلف آبریز دریای کاسپین و افزایش تبخیر در اثر افزایش دما، تاثیر احتمالی تغییر آبوهوا بر تراز آب این دریا به طور طبیعی کاهشی است.
مجتهدی با بیان اینکه در ۲۶ سال اخیر دریای کاسپین شاهد افت ۱.۵ متری تراز بودهاست، گفت: اگرچه دریای کاسپین در تاریخ خود کاهشها و افزایشهای متعددی را به خود دیده و این تغییر اخیر نیز بنا به نظر بسیاری از محققین بهصورت یک تغییر عادی در نظر گرفته شده ولی برداشت آب از رودخانههای منتهی به این دریا هیچگاه به این میزان نبوده، بنابراین، کاهش فعلی تراز باتوجهبه تغییرات آبوهوایی میتواند بهعنوان یک «کاهش بیبازگشت» تلقی شود که بزرگترین دریای آب شیرین دنیا را تهدید میکند. نکتهای که درحاشیه اظهارات کارشناسانه سرکار خانم مجتهدی لازم است به آن اشاره کنیم این است که مدیران ارشد و نمایندگاه سه استان مازندران، گیلان و گلستان این خطر را جدی نمیگیرند و هیچ طرحی برای آن ندارند بهویژه اینکه افزون بر کاهش ورودی آب و افزایش تبخیر، شاهد ریزش انواع آلودگی به این پهنه زیستی هستیم و در صورت استمرار این وضعیت، مرگ خزر، کابوسی است که در آستانه تحقق است و کسی به این جمله فکر نمیکند که اگر خزر بمیرد و نظم اکولوژیکی منطقه سبز خزری برهم بریزد، همه میمیریم. نکته آخر اینکه هرگونه برنامهریزی و اقدام و عمل در این موضوع، لازم است با آگاهی و مشارکت آحاد مردم انجام شود و بدون درنظر گرفتن مردم، هر طرحی در این زمینه محکوم به شکست و ناکامی است.
شهرستانهای گردشگری غرب مازندران سالهاست با چالش کمبود آب آشامیدنی مواجه است که علاوه بر لزوم نهادینه شدن فرهنگ صرفه جویی، برای طولانی مدت یافتن راهکار اساسی برای رفع این نیاز اساسی منطقه ضرورتی است اجتناب ناپذیر.
کافی نبودن منابع آبی و گردشگری بودن غرب مازندران با توجه به کاهش بارندگی سالانه و اُفت روان آبهای رودخانهها، این منطقه را با خطر جدی کمآبی مواجه کرده است به طوری که برای عبور از این معضل جدی بهویژه در تابستان همه بخشها و اهالی و گردشگران نیز باید نهایت صرفهجویی را در اولویت امور قرار دهند.
نور، نوشهر، چالوس، کلاردشت، عباس آباد، تنکابن و رامسر با افزون بر یک میلیون نفر جمعیت در غرب مازندران واقع است که به خاطر قرار گرفتن در موقعیت خاص جنگلی، کوهستانی و ساحلی سالانه میلیونها مسافر را با زیر ساختهای موجود که برای جمعیت ساکن بومی تعریف شده است، خدمات میدهد.
طبق آمار شرکت آب و فاضلاب استان مازندران تعداد مشترکان آب استان یک میلیون و ۹۲هزار نفر است که یک سوم این مشترکان از غرب مازندران هستند و همچنین متوسط الگوی مصرف در شهرهای استان ۲۰ متر مکعب و در روستاها ۱۸ متر مکعب اعلام شد. مسوولان ذیربط میگویند تا ۹۰ درصد آب آشامیدنی استان مازندران از چاههای زیر زمینی تامین میشود اما لزوم رعایت الگوی مصرف در غرب مازندران همواره به لحاظ زیست محیطی نیز مورد تاکید است.
برخی از کارشناسان معتقدند با احداث سد و مهار آبهای سطحی مشکل آب اهالی غرب مازندران برطرف خواهد شد که تحقق این مهم نیازمند برنامه ریزی علمی و تامین اعتبارات لازم برای انجام طرحهای مطالعاتی است تا ظرفیتهای هر شهرستان شناسایی و آنگاه برای هر کدام نقشه راه اصولی تهیه شود.
چالش کمبود آب آشامیدنی در زمان حاضر با توجه به آغاز ورود میلیونی مسافران و گردشگران تابستانی به غرب مازندران به گفته مسوولان امر دوچندان شده است و این دغدغه نیز روز به روز بیشتر خواهد شد. شهروندان غرب مازندران با اشاره به جدیتر شدن کمبود آب آشامیدنی در ایام تابستان میگویند برای تامین این نیاز اساسی این منطقه گردشگری که جمعیت میلیونی شناور را خدمات میدهد باید راه حل اساسی و پایدار یافت.
با همه اینها باید از مسوولان امر پرسید که کارِ برنامههای سازگاری با کمآبی مازندران که در سال ۹۹ در نشست کارگروه ملی با حضور ویدئو کنفرانسی وزیر نیرو در ساری برگزار و مصوب شده، به کجا رسید؟
یا از طرحِ جامعِ آب که در نشست شورای حفاظت از آب مازندران در سال ۱۴۰۱ به تصویب رسید چه خبر؟
مشخص است که منابع آبی ما در مازندران علیرغمِ بارشها، بشدت محدود است و برای جلوگیری از دامنهدار شدن قحطی و خشکسالی، باید اقدامات عاجلی صورت داد.
