مائده مطهری زاده
کُلزا، گیاه زرد و زیبایی است که امروزه در برخی از مناطق کشور از جمله دشتهای شرق مازندران، کشت میشود.
گل کلزا دارای ۲۵ تا ۵۵ درصد روغن، ۱۸ تا ۲۴ درصد پروتئین و ۱۲ تا ۲۰ درصد پوست است. رقم اصلاح شده کلزا، که امروزه کانولا نامیده میشود، از مقدار کمتری اروسیک اسید و گلوکوزینولات برخوردار است و به علت محتوای کمتر مواد ضد تغذیهای، برای مصرف انسان و تک معدهایها نسبت به رقم غیر اصلاح شده یا همان کلزا، مناسبتر است.
روغن کلزا به علت اینکه دارای اسیدهای چرب اشباع نشده و فاقد کلسترول است از کیفیت تغذیهای بالایی برخوردار است. بین ارقام روغن کلزا و در شرایط مختلف تنوع زیادی در ترکیب اسیدهای چرب آن مشاهده میشود. برخی از انواع کلزا که در گروه کانولا قرار دارند دارای کمتر از ۳۰ میکرومول گلوکوزینولات در هر گرم کنجاله بوده و روغن دانه آنها دارای مقدار زیادی اسیدهای چرب غیر اشباع و حدود ۲ درصد یا کمتر اسید اروسیک میباشند و روغن آنها به صورت خوراکی مصرف میشود.
زمان کاشت کلزا
زمان مناسب کاشت کُلزا زمانی است که بذر در شرایط مرطوب با قابلیت جوانه زنی قرار گیرد. انتخاب زمان مناسب کاشت در زراعت کلزا بسیار مهم است. هرچه بوتههای کلزا قویتر و رشد رویشی بیشتری در دوره رُوزت (در گیاهشناسی، روزت به ترتیب دایرهای برگها گفته میشود که در آن تمام برگها در ارتفاع مشابهی قرار دارند.) داشته باشند تحمل آنها به سرما و یخبندان بیشتر بوده و محصول بیشتری نیز تولید خواهند کرد. چنانچه قبل از شروع زمستان، بوتهها ۸ برگی، قطر طوقه ۸ میلیمتر و طول ریشه عمودی گیاه ۲۰-۱۵ سانتیمتر باشد که در چنین حالتی درجه حرارت ۱۸- تا ۲۲- درجه سانتیگراد برای بوتههای کلزا قابل تحمل است. بنابراین برای پوشش مناسب مزرعه و رشد مطلوب و افزایش تحمل به سرما، کلزا باید در تاریخ مناسب، کشت شود.
در مناطق میانبند و کوهستانی مازندران، تأخیر در کاشت، منجر به عدم بُنیه رشدیِ مناسب و حساسیت به سرما و در برخی موارد منجر به از بین رفتن کامل گیاه کلزا خواهد شد. در مناطق دشت نیز گرچه در اغلب سالها کلزاهای کشت شده در اوایل تاریخ کاشت، به صورت زودهنگام وارد فاز گلدهی میشوند و در این خصوص برخورد فاز گلدهی به تنش سرمایی دور از انتظار نیست اما به علت رفتار رشد نامحدودی کلزا و طول دوره گلدهی طولانی آن، این موارد خسارت تا حدود زیادی قابل جبران خواهد بود. چیزی که مسلم است، آن است که در همه حال کلزای دیرکاشت در قیاس با کلزای زودکاشت از عملکرد کمتری برخوردار خواهد بود.
اولین نشانههای کاهش محسوس کشت کلزا در سال ۹۹
سال ۱۳۹۹ بود که رئیس وقت نظام صنفی کشاورزی کشور از کاهش شدید سطح زیرکشت کلزا سخن گفته بود.
وی با بیان اینکه پس از سال ۱۳۹۶ تعیین نامناسب قیمتهای خرید تضمینی باعث کاهش تولید کلزا در کشور شد، گفته بود: با توجه به قیمت تمام شده بالا نرخ تضمینی این محصول حداقل باید کیلویی ۱۱ هزار تومان باشد.
محمدشفیع ملکزاده رئیس وقت نظام صنفی کشاورزی و منابع طبیعی کشور در گفتوگو با فارس، اظهار داشت: به دلیل سیاستهای نامناسب در خرید تضمینی کلزا کشت این محصول استراتژیک پس از سال ۱۳۹۶ کاهش یافت.
وی با بیان اینکه سطح زیر کشت در سال ۹۹ نسبت به سال ماقبل (۹۸) ۳۰ درصد اُفت کرده گفت: تا سال ۹۶ تشویق و ترغیب برای خودکفایی دانه روغنی باعث شد سطح کشت این محصول افزایش یابد. اما پس از آن با تعیین قیمتهای ناعادلانه خرید تضمینی سطح کشت این محصول به شدت افت کرد.
ملک زاده گفت: تولید این محصول در قبل از سال ۹۶ تا ۸۰۰ هزار تُن هم بود اما اکنون به ۲۰۰ هزار تُن رسیده است.
این در حالی است که ایران تا ۹۷ درصد در تامین دانههای روغنی وابسته بود. برنامههای کشت کلزا در سالهای ابتدایی تا اواسط دهه نود، باعث شده بود نرخ وابستگی حدود ۱۰ درصد کاهش یابد، اما پس از سال ۹۶ این روند دوباره نزولی شده است. ملک زاده با بیان اینکه کشور نیاز مبرم به کشت دانههای روغنی برای تامین روغن کشور و استفاده از کنجاله آن برای خوراک دام و طیور دارد، گفت: دولت باید با تعیین قیمت خرید مناسب برای کلزا، کشاورزان را به کشت این محصول تشویق کند، اما متاسفانه در سالهای گذشته قیمتهای تعیین شده برای کلزا آنقدر پایین بود که سال به سال سطح زیر کشت این محصول کاهش یافت.
متهم اصلی، تغییرات اقلیمی؟!
با وجود اینکه کاهش شدیدِ سطحِ زیرکشتِ کلزا، به گفته ملک زاده رییس وقت نظام صنفی کشاورزی کشور، ریشه در نرخ پایین قیمت تضمینی کلزا توسط دولت داشته است، اما ایرنا در سال بعد (۱۴۰۰)، با گزارشی تحت عنوانِ «کاهش مداوم سطح زیر کشت کلزا در مازندران با تغییرات اقلیمی»، همه تقصیرها را به گردنِ آب و هوا انداخته است!
در بخشی از این گزارش آمده است:« روند کاهشی سطح زیر کشت دانه روغنی کلزا در مازندران به دلیل تاخیر در بارندگی پاییزی به سومین سال متوالی رسید؛ روندی که زنگ خطر حذف کشت این محصول راهبردی را در استان به صدا در آورده است. کاهشی شدن سطح زیر کشت دانه روغنی کلزا در مازندران در حالی امسال (۱۴۰۰) نیز رخ داده است که اگر بارندگیهای سیل آسا و بی سابقه هفتههای پایانی آبان ماه در مهر ماه رخ میداد، طبق اظهارات کارشناسان زراعت تعهد ۲۴ هزار هکتاری کلزاکاری در استان قابل تحقق بود. البته در جایی از گزارش هم اشاره بسیار گذرایی به مساله عدم رغبتِ کشت کلزا توسط کشاورزان شده است.»
آنچنانکه:« اگر چه کاهش تمایل شالیکاران به کشت کلزا به عنوان محصول دوم شالیزارها در کاهش سطح زیر کشت این محصول به ویژه در مناطق جلگهای بیتاثیر نبوده است، ولی کارشناسان زراعت جهاد کشاورزی مازندران دلیل اصلی نرسیدن به آمار تعهدات کشت کلزا در استان تنها عدم بارندگی به موقع در ماه مهر و زمان پیک کشت این محصول در مناطق میانبند و جلگه میدانند.»
تکرار روایت به گونهای دیگر
ایرنا در آذرماه سال بعد (۱۴۰۱) هم، همین روایت را به گونهای دیگر تکرار کرده و نوشته است:« اگرچه کشت محصول استراتژیک کلزا در مازندران به دلیل تغییرات اقلیمی و نباریدن باران طی مهر تا نیمه اول آبان ماه به چهارمین سال متوالی رسید و سطح زیر کشت آن کاهش یافت اما جایگزینی کشت از این محصول دانه روغنی به کشت گندم، جو ،علوفه و سبزی و صیفی مورد تاکید سازمان جهاد کشاورزی استان است. بررسیها از آمارهای معاونت زراعت جهاد کشاورزی مازندران نشان میدهد تعهد امسال (۱۴۰۱) برای کشت کلزا در استان ۲۵ هزار هکتار بود که با توجه به پایان فصل کاشت این محصول تنها کمتر از یک سوم آن محقق شده است. سال ۱۴۰۱ تنها هشت هزار و ۸۰۰ هکتار از زمینهای کشاورزی استان زیر کشت کلزا رفت که حدود۳۰۰ هکتار کمتر از سال ۱۴۰۰ بوده است.»
شفاف سازی باشگاه خبرنگاران جوان
اما باشگاه خبرنگاران جوان، در دو روز گذشته، طی گزارش کوتاهی در این باره به شفافسازی پرداخته و اعلام کرد: به دلیل عدم پرداخت به موقع مطالبات کشاورزان، تولید کلزا در دو سال گذشته ۵۰ درصد کاهش داشته است.
گسترش تولید کلزا تا حدود نیمی از نیاز کشور به روغن را تامین میکند و همچنین باعث کاهش واردات نهادههای دامی میشود.
سال گذشته قیمت خرید تضمینی کلزا ابتدا ۱۵هزار تومان تعیین شد، اما در فصل برداشت و باتوجه به افزایش هزینههای تولید به ۲۲۵۰۰تومان افزایش یافت. اما این مابهالتفاوت با چندماه تاخیر پرداخت شد. همین موضوع کافی بود تا بر تصمیم کشاورزان برای سال آینده و کشت مجدد کلزا تاثیر خود را بگذارد.
تاکنون ۱۰۹ هزار و ۴۶۰ تن کلزا به ارزش ۳ هزار و ۱۴۵ میلیارد تومان از کشاورزان خریداری شده، اما با توجه به آغاز فصل جدید کشت کلزا، هنوز مطالبات سال گذشته به طور کامل پرداخت نشده است. اتفاقی که در سالهای گذشته هم تکرار شده بود! سطح زیر کشت کلزا در سال ۱۴۰۱، ۱۳۰هکتار و برداشت ۲۴۰هزار تن محصول بود. هرچند این مقدار نسبت به سال ۱۴۰۰، ۵۵هزار تن کاهش داشت، در سال ۱۴۰۲ نیز به ۱۵۰هزار تن تقلیل پیدا کرد! به عبارتی کاهش ۹۰هزار تنی نسبت به سال ۱۴۰۱ و کاهش ۱۴۵هزار تنی نسبت به سال ۱۴۰۰.
البته ناگفته نماند که مهرماه امسال، مجری طرح دانههای روغنی وزارت جهاد کشاورزی از هدفگذاری برای افزایش سطح زیر کشت کلزا به ۲۰۰ هزار هکتار خبر داده و اظهار داشت: براساس آمار هماکنون کشت کلزا نسبت به مدت مشابه سال گذشته، از دو برابر عبور کرده است.
به گزارش پایگاه اطلاعرسانی دولت به نقل از وزارت جهاد کشاورزی، سعدالله منصوری در برنامه میز اقتصادی با عنوان «از پیگیری مطالبات کشاورزان تا تامین نهادههای تولید در سال زراعی جدید»، از خرید ۱۰۹ هزار تن کلزا در کشور خبر داد و گفت: تولید کلزا در کشور ۱۴۰ هزار تن بود که ۱۰۹ هزار تن به صورت تضمینی خریداری شد و مابقی توسط بخش خصوصی خریداری شده است.
وی قیمت هر کیلو کلزا را ۳۰ هزار تومان اعلام کرد و افزود: ۳.۱۴ همت بهای کلزای تولیدی است که ۲.۳ همت یعنی ۷۳ درصد مطالبات کلزاکاران پرداخت شده است.
پیدا کنید پرتقال فروش را !
تا همین جایِ گزارش هم مخاطبان عزیز، متوجه فراز و نشیبِ بسیارِ کشت کلزا در کشور شدهاند. از سالهای ابتدایی دهه ۹۰ که دوران طلایی کاشت کلزا در کشور به ویژه مازندران به شمار میرفت، تا سالهای بعد که نرخِ پایینِ خرید تضمینی کلزا از سوی دولت بخوانید (تغییرات اقلیمی)، لگد به بختِ کشتِ کلزا در کشور و بالطبع در مازندران زد و امروز در حالی که گزارشِ باشگاه خبرنگاران جوان، از کاهشِ ۵۰ درصدی تولید کلزا به نسبت دو سال گذشته حکایت دارد، مجری طرح دانههای روغنی وزارت جهاد کشاورزی، از دو برابر شدنِ کاشت کلزا به نسبت سال ۱۴۰۱ خبر میدهد! حالا پیدا کنید پرتقال فروش را !
