é سرویس اجتماعی

مگس میوه مدیترانه‌ای چند سالی است که در باغاتِ میوه مازندران جولان می‌دهد.
آفتی سهمگین و خطرناک که از شیره جانِ میوه‌ها می‌مکد و همراه با آن، قلبِ باغداران را نیز به درد می‌آورد.
مگس میوه مدیترانه‌ای آفتی پُلی فاژ است و تقریبا جز کیوی به هر میوه‌ای خسارت وارد می‌کند. ﻣﮕﺲ ﻣﻴﻮه ﻣﺪﻳﺘﺮاﻧﻪای به دلیل اﻧﺘﺸﺎر وﺳﻴﻊ و سریع در ﺟﻬﺎن، ﺗﺤﻤﻞ ﺷﺮاﻳﻂ آب و ﻫﻮای ﺳﺮد ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺳﺎﻳﺮ ﮔﻮﻧﻪ‌ها و داﻣﻨﻪ ﻣﻴﺰﺑﺎﻧﻲ گسترده آن لقب ﻣﺨﺮبﺗﺮﻳﻦ آفت ﻛﺸﺎورزی در ﺟﻬﺎن را از آن خود کرده اﺳﺖ. این آفت دارای ﺑﺎﻻﺗﺮﻳﻦ ﺧﺴﺎرت اﻗﺘﺼﺎدی در ﺑﻴﻦ ﮔﻮنه‌های مگس میوه است.
این مگس از خانواده (Tephridtidae) است که به آنها مگس‌های رنگی نیز گفته می‌شود.
برخلاف مگس میوه مدیترانه‌ای، مگس خربزه و یا مگس گیلاس که از این خانواده می‌باشند پلی فاژ نیستند. حشره کامل این آفت ۴ الی ۵ میلیمتری، دارای سر زرد یا خاکستری رنگ، چشم‌های مرکب، بال‌های بی رنگ و شکم زرد رنگ است.
عمر حشره کامل بنا بر شرایط بین ۲ تا ۶ ماه است. حشرات ماده از ۲۰۰ تا حداکثر ۱۰۰۰ تخم می‌گذارند.
لاروها مانند دوک، کرمی شکل و فاقد پا هستند اما شفیره‌ها استوانه‌ای حدود ۳ میلیمتر، به رنگ قهوه‌ای تیره هستند. طول دوره شفیرگی ۸ روز، دوره جنینی ۸ روز، در شرایط خاص دوره‌ی شفیرگی تا ۸ ماه هم می‌تواند طول بکشد.
توانایی مگس مدیترانه‌ای برای تحمل آب و هوای خنک بهتر از دیگر گونه‌های مگس میوه است و می‌تواند حدود ۳۰۰ میزبان از گل‌ها، سبزیجات و میوه (مانند آووکادو، موز، انبه، فلفل، مرکبات، انجیر، خرمالو، گلابی، هلو، سیب، به، گیلاس و… ) باشد. ﺍﻳﻦ ﺁﻓﺖ ﻣﻰ‌ﺗﻮﺍﻧﺪ ﺍﻧﺘﻘﺎﻝ ﺩﻫﻨﺪﻩ ﻗﺎﺭچ‌های ﻋﺎﻣﻞ ﭘﻮﺳﻴﺪﮔﻰ ﺑﺎﺷﺪ و همچنین ﺳﻮﺭﺍخ‌هاﻯ تخم‌گذاری ﺣﺸﺮﻩ ﺩﺭ ﭘﻮﺳﺖ ﻣﻴﻮﻩ ﺍﺯ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﺤﺼﻮﻝ ﺗﺎ ﺣﺪ ﺯﻳﺎﺩﻯ ﻣﻰ‌ﻛﺎﻫﺪ. ﻛﻨﺘﺮﻝ ﺧﺴﺎﺭﺕ ﺍﻳﻦ ﺁﻓﺖ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﺯﻳﺎﺩﻯ ﺭﺍ در برمی‌دارد.
این مگس، توانایی آسیب به بیش از ۲۵۰ تا ۳۰۰ نوع میوه را دارد پارسال به کمتر باغداری در مازندران رحم کرد و می‌توان گفت بیش از ۹۰ درصد باغات میوه استان مازندران را مورد حمله قرار داد. این آفت اولین بار در سال ۵۴ در میوه هلوی مشهد دیده شد که پس از آن از سال ۶۲ وارد استان مازندران شد و در سال ۶۴ به‌طور گسترده شیوع پیدا کرد. گرم شدن کره زمین در سال‌های اخیر یکی از دلایل گسترش این آفت خسارت زاست.
تحقیقات انجام شده، نبود قرنطینه محصولات کشاورزی را دلیل اصلی ورود آفات و بیماری‌های گیاهی به کشور دانست و اعلام کرد: محصول وارداتی باید ابتدا وارد قرنطینه شده و دقیق مورد بررسی قرار گیرد و سپس در مرحله بعدی وارد بازار شود اما متاسفانه نبود قرنطینه موجب ورود آفات به کشور است.
این حشره در مرحله اول از گوشت میوه مرکبات تغذیه کرده و با ایجاد زخم در سطح پوست میوه موجب نفوذ قارچ عامل کپک آبی و باکتری‌ها می‌شوند که باعث پوسیدگی و لهیدگی میوه می‌شود.
میوه‌ها به محض آلودگی با این آفت شروع به ریزش از درخت کرده که این آسیب در پرتقال و نارنگی بیشتر مشاهده می‌شود. علاوه بر کاهش تعداد محصول در اثر ریزش، کاهش کیفیت محصول نیز به دلیل وجود لکه بر روی میوه باعث شد تا بازار پسندی محصول از بین رفته و فروش محصولات با مشکل مواجه شود.
با تخم‌گذاری مگس در داخل میوه، لارو یا کرم مگس با تغذیه از داخل میوه، رشد کرده و سپس شفیرۀ مگس میوه پس از آخرین سنِّ لاروی از درخت پائین آمده و وارد خاک می‌شود و مراحل زمستان‌گذرانی این آفت با حالت شفیرگی در داخل خاک انجام می‌گیرد، به همین دلیل سمپاشی به تنهایی راه مقابله نیست. اولین گام در جهت مبارزه با آفت مگس میوه را جمع‌آوری میوه‌های آلوده از سطح باغ است. اکنون نیز جمعیت مگس میوه مدیترانه‌ای و شرایط آب و هوایی امسال زنگ خطر را برای باغ‌های مازندران به صدا درآورده است.
سعید معین مدیرکل دفتر مبارزه با آفات عمومی و همگانی سازمان حفظ نباتات کشور در جلسه ستاد گیاهپزشکی کنترل مگس میوه مدیترانه‌ای در مازندران گفت: جمعیت مگس میوه مدیترانه‌ای و شرایط آب و هوایی امسال زنگ خطری برای باغات استان است و برنامه ریزی برای ادامه عملیات مدیریت آفت در طول فصل ضروری است.
او می‌گوید: تحلیل کارشناسی دقیق کارشناسان پیش آگاهی و شبکه مراقبت شهرستان‌ها با توجه به پیش بینی تداوم گرما در طول فصل تابستان می‌تواند ما را به سمت مدیریت مطلوب آفت سوق دهد تا امکانات محدود را در باغ‌هایی که تراکم آفت مسأله ساز است بکار بگیریم و از خسارت اقتصادی به محصول جلوگیری کنیم. معین به استفاده از ظرفیت‌های بخش خصوصی نظیر اتحادیه تعاونی باغداران و کلینیک‌های گیاهپزشکی، مدیریت هماهنگی ترویج، کمک و همیاری شورا و دهیاری‌های روستا‌ها برای اطلاع رسانی و مدیریت آفت مگس میوه مدیترانه‌ای تاکید کرد. عبدالرحمن زاغی مدیر حفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی مازندران هم اطلاع رسانی بموقع برای اطلاعیه‌های پیش آگاهی به باغداران و بهره برداران، تعریف پروژه تحقیقاتی برای بررسی دوره کارنس آفتکش‌های مورد استفاده در روش کاور اسپری و بررسی تاثیر آفتکش‌های کم خطر برای کنترل و مدیریت آفت را مورد تاکید قرار داده بود.
او همچنین خواستار همایش پدافند غیرعامل و کارگاه‌های آموزشی برای انتقال توصیه‌های فنی به باغداران و استفاده از روش‌های موثر اطلاع رسانی نظیر نصب بنر در معرض دید باغداران و بهره برداران شد و گفت: تسریع در برداشت میوه‌های رسیده، جمع آوری میوه‌های ریخته شده پای درختان و دفن بهداشتی آن در عمق ۵۰ سانتیمتری خاک ضروری است.
مگس مدیترانه‌ای کوچکتر از مگس خانگی یکی از مخرب‌ترین آفات جهان و آفت اصلی مرکبات است اما آفت جدی برای برخی از میوه‌ها مانند هلو، گلابی و سیب و بیش از ۲۶۰ گونه میوه، سبزیجات و گل‌ها است.
لارو مگس مدیترانه‌ای از مغز میوه‌های میزبان تغذیه و در نهایت کل میوه را به یک توده آبدار و غیرقابل خوردن تبدیل می‌کنند. بهمن ماه سال گذشته بود که در خبرها آمد: مبارزه با مگس میوه مدیترانه‌ای در مازندران با رهاسازی مگس نر عقیم شده در یکصد هکتار از باغ‌های میوه شهرستان گلوگاه وارد مرحله جدیدی شده است؛ روشی که به گفته مدیر حفظ نباتات جهاد کشاورزی استان در مرحله آزمایشی است و اثربخشی زیادی در کنترل این آفت غیربومی خواهد داشت.
همسو با این دغدغه در یک اقدام آزمایش عملی پس از انجام تکنیک عقیم سازی از طریق اشعه ایکس روی مگس‌های نر، امسال رهاسازی مگس‌های نر عقیم شده در ۱۰۰ هکتار از باغ های گلوگاه به اجرا گذاشته شده است که به گفته مسوولان جهاد کشاورزی نتیجه آن کاهش خسارت این آفت در این باغ‌ها بوده است.
بنا بر اظهارات کارشناسان حفظ نباتات مازندران، هر مگس ماده روزانه یک تا ۳۰ عدد تخم رها می‌کند و در شرایط مناسب این توان را دارد که در یک دوره زندگی تعدادش را به میانگین ۳۰۰ و حداکثر یکهزار عدد برساند.
عبدالرحمان زاغی مدیر حفظ نباتات جهاد کشاورزی مازندران درباره روش جدید مقابله با مگس مدیترانه‌ای توضیح داد: تکنیک عقیم سازی مگس‌های نر با استفاده از اشعه ایکس روشی جدید برای مقابله با این آفت اصلی باغ‌های استان است. در این روش پرتودهی با اشعه ایکس تغییراتی را در قابلیت توارثی مگس نر به وجود می‌آورد. اگر تعداد کافی از نرهای عقیم در میان جمعیت وحشی این گونه رها شوند، جمعیت مگس میوه مدیترانه‌ای ضرورتا حذف شده و به مرور به سمت خاموشی پیش می‌رود.
وی با اظهار اینکه در اجرای این طرح یک کارشناس انرژی هسته‌ای به عنوان مشاور اصلی اجرای مشارکت داشته است، گفت: اگر تعداد مگس‌های نر عقیم سازی شده در سطح وسیع‌تری تولید و رهاسازی شود به طوری که تعداد نرهای عقیم شده به نسبت تعداد نرهای وحشی بیشتر شوند، به طور یقین به رغم جفت‌گیری‌ها، تکثیر تخم ریزی متوقف خواهد شد.
آفت مگس میوه مدیترانه‌ای سابقه حدود چهار دهه‌ای در مازندران دارد و تقریبا بومی استان شده است، اما به هیچ عنوان موجب نگرانی جدی برای باغداران و مسئولان نیست، اما اگر همین روش ساده که ۷۰ درصد روش موثر پیشگیری و مقابله با مگس میوه مدیترانه‌ای را شامل می‌شود، کوتاهی شود، تبدیل به یک معضل اصلی می‌شود و در نتیجه تمامی باغداری استان را تحت الشعاع قرار دهد.
مهم‌ترین میوه باغ‌های مازندران را انواع نارنگی و پرتقال تشکیل می‌دهد و بسته به گونه درخت به صورت زودرس و یا دیررس برداشت شده و روانه بازار می‌شود.
بر اساس آمار جهاد کشاورزی مازندران؛ ۳۰ هزار هکتار از باغ مرکبات مازندران را انواع نارنگی شامل انشو، یافا و یا نارنگی رقم پیش رس «ایواساکی» تشکیل می‌دهد که برداشت آن هفته گذشته شروع شد.
مگس میوه مدیترانه‌ای از آفات مخرب جهانی است که نسبت به سایر گونه‌های مگس میوه دارای دامنه میزبانی وسیعی است و می‌تواند بیشترین خسارت را به بار بیاورد. هلو، خرمالو، انجیر، سیب زرد، آلو و گلابی و مرکبات از جمله میزبان‌های این آفت هستند. حشره مگس میوه به طور معمول تا ۲ ماه زنده می‌مانند، اما اگر شرایط مساعد باشد تا ۶ ماه هم امکان زنده بودن آنها وجود دارد. وجود میزبان از جمله میوه رسیده در سر درخت یا پوسیده در پای درخت و سرمای هوا بهترین شرایط مساعد برای فعال باقی ماندن آفت مگس میوه است. نصب تله‌های جلب کننده حاوی مایع سراتراپ، فرمون و سراتینکس برای شکار انبوه، طعمه پاشی باغات آلوده با استفاده از پروتئین هیدرولیزات و حشره کش مالاتیون بر اساس دستورالعمل، ۲۰ تا ۲۵ روز قبل از رسیدن میوه، رعایت مسائل قرنطینه ای شامل عدم جابه جایی و نقل و انتقال میوه‌های آلوده از باغ آلوده به دیگر نقاط استان و کشور از نکات قابل توجه برای مقابله و جلوگیری از گسترش این آفات است.