یلدا یا شب چله یکی از آئینهای کهن ایرانیان است که درست در شب پیش از زمستان جشن گرفته میشود تا مرهمی باشد بر بلندای طولانیترین شب تاریک سال. تا دل مردمان با دل سرخ انارش گرما یابد و کامشان با شیرینی خرمالو شیرین شود. ایرانیان قرنهاست که آغاز زمستان برابر با شامگاه پایان آخرین […]
یلدا یا شب چله یکی از آئینهای کهن ایرانیان است که درست در شب پیش از زمستان جشن گرفته میشود تا مرهمی باشد بر بلندای طولانیترین شب تاریک سال. تا دل مردمان با دل سرخ انارش گرما یابد و کامشان با شیرینی خرمالو شیرین شود.
ایرانیان قرنهاست که آغاز زمستان برابر با شامگاه پایان آخرین روز پاییز تحت عنوان شب یلدا، بلندترین شب سال را با دورهمی فامیلی و چیدن سفرههای رنگین و حافظخوانی جشن میگیرند. گردهم آمدن و شبنشینی اعضای خانواده و اقوام با جمع شدن در کنار یکدیگر در آخرین شب پاییز و طولانیترین و تاریکترین شب سال و تناول آجیل مخصوص، هندوانه، انار، شیرینیها و میوههای گوناگون از جمله ویژگیهای آئین شب یلدا یا شب چله است.
اگرچه گرانیها بازار شب یلدا را کم رونق کرده اما ایرانیها این آئین کهن را که نماد روشنایی و حیات است، مانند نوروز تحت هر شرایط و با سفرههای کوچکتر گرامی میدارند.
امسال نیز به رغم وفور کالاها اما قدرت خرید کاهش یافته و مشاهدات میدانی حاکی از آن است که تنها یک هفته مانده به طولانیترین شب سال، شور و رغبت خرید در بازارها مانند سالهای قبل نیست در حالی که پیشتر شهروندان از ابتدای آذرماه در تکاپوی خرید مایحتاج و تدارک شب یلدا بودند.
حالا گرانیها چنان سایهاش بر سرِ بلندترین شب سال ایرانیان سنگینی میکند که سفره یلدا هر قدر هم کوچک، برای خانوارهای ایرانی بسیار گران آب میخورد!
به همین خاطر فارغ از اینکه میزبان این شب چه کسی باشد، میهمانان هم به قدرِ وسعشان در رونقِ سفره یلدا سهیم و شریکاند تا میزبان فشار زیادی را متحمل نشود.
البته از حق نگذریم، چشم و همچشمیها نیز ضربه بزرگی به این آیین کهن ایرانی زد و کار را به جایی رسانید که در این سالها از سادگی و زیبایی آن کاسته شده و بر حجمِ تصنّع و تکلّف آن افزوده شود و حال آنکه برگزاری آداب و رسوم گذشته هرچه سادهتر، زیباتر…
شاهرخ شکری، بزرگ خاندان است و میگوید هر سال شب یلدا بهانهای برای دورهمی و تجدید دیدار بود و همه فامیل از عصر به منزل ما میآمدند و دور هم تدارک شام بود و بعد هم شبنشینی و صرف میوه، شیرینی و آجیل و فال خوش حافظ. ولی امسال به خاطر گرانی که در بازار وجود دارد، دغدغه دارم و سعی میکنم تا حد ممکن برخی هزینهها را از سبد خرید کم کنم چون حقوق بازنشستگی دیگر کفاف میزبانی در کسوت بزرگ فامیل را نمیدهد و بعد از یک عمر کار و دوندگی، این روزها «هشتم گرو نهم شده».
شکری میگوید: برخی چشم و همچشمیها باعث شده تا شیرینی یلدا فراموش شود و البته در این میان گرانیها هم مزید بر علت است و به جای اینکه منتظر ساعات خوش دورهمی باشیم، نگران این هستیم تا کم و کسری نباشد و چرتکه به دست بگیریم تا خرجمان از دخل جلو نزند.
آیلین ملایی، مادر شاغلی است که میگوید من و همسرم هر دو درآمد داریم ولی واقعا برگزاری شب یلدا برایمان هزینه زیادی دارد بهویژه اینکه جدیدا هم مد شده برای هر مناسبت، تم ویژه میزنند و در فضای مجازی به اشتراک میگذارند و این مسئله نیز علاوه بر هزینههای برگزاری دورهمی یلدا، چالش دیگر من و فرزندانم است که باید برایشان تدارک ببینم وگرنه شب یلدا و مناسبتهای دیگر مقدمه جنگ جهانی در منزلمان میشود.
ملایی اضافه می کند: بچهها چون در جریان هزینهها نیستند از والدین انتظار دارند تا خواستههایشان در اسرع وقت و به بهترین شکل ممکن برآورده شود و همین مسئله ممکن است زمینه شرمندگی برخی از والدین و سرخوردگی فرزندان شود در حالی که یلدا در افسانهها و اسطورههای ایرانی حدیث میلاد عشق و تولد خورشید است و تا همین چند سال قبل بهانه دورهمیهای صمیمی و پر از محبت بود، کاش همانقدر که انتظار داریم قیمتها کمتر شود، در بیشتر شدن محبتهای خالصانهای که کمرنگ شده، قدم برداریم.
این بانو ادامه می دهد: یادم میآید در زمان کودکی به خانه مادربزرگم میرفتیم و همه بچهها مشغول بازی بودیم و بزرگترها دور کرسی میخندیدند. سینیهای خوراکی بود که خودنمایی میکرد، نه خبری از تم مخصوص بود، نه گوشی، نه فضای مجازی و همه خوشحالیها از ته دل بود. امسال با وضعیتی که در بازار میبینم باید از اقلام مورد نظرم فقط در حد رفع نیاز بگیرم.
کیان عالیزاده که مشغول خرید است در پاسخ به این سوال که «آیا برای خرید یلدا به بازار آمده؟» گفت: تا همین چند سال قبل با لیست بلند بالایی که همسرم نوشته بود به بازار میآمدم و خرید یلدا را انجام میدادم.وی افزود: امسال تصمیم گرفتیم تقسیم کار کنیم و هر کدام از خواهر و برادرها بخشی از خوراکیها را تهیه و شب یلدا به منزل پدریمان برویم چون هزینهها زیاد است و نمیخواهیم در بلندترین شب سال، پدر و مادرمان سنگینی هزینهها را به دوش بگیرند. یک خواروبار فروش نیز در این رابطه اظهار کرد: متاسفانه شاهد سیر صعودی قیمت انواع آجیل در بازار هستیم و این مسئله نه تنها قدرت خرید مصرفکنندگان را کمتر کرده بلکه باعث شده فروش همکاران ما کم شود و علاوه بر درآمد کم، وقتی میخواهیم جنس جدید بخریم باید هزینه اضافی هم روی درآمد ماهانه بگذاریم تا قفسهها را پر کنیم و در واقع نه تنها درآمد این شغل کفاف زندگی را نمیدهد بلکه خرج هم برای خرید جنس جدید زیاد شده است.
وی با اشاره به اینکه ماهانه شاهد ابطال چهار تا پنج پروانه صنفی از سوی فعالان خواروبار و آجیلفروشی هستیم، گفت: کسادی بازار آجیل نه فقط در شب یلدا بلکه در طول سال بر بازار این صنف حاکم است مردم یا خرید نمیکنند و انواع آجیل را از سبد مصرف خود حذف کردهاند و یا موقع خرید بسیار کم میخرند و همین باعث شده تا بسیاری از واحدها به دلیل ضرردهی پروانه کسب خود را ابطال کنند.
در همین پیوند یکی دیگر از آجیلفروشهای سطح شهر با بیان اینکه آجیل مخلوط به دلیل میزان و کیفیت آن قیمت ثابتی ندارد، میگوید: با توجه به بالابودن قیمت انواع مغز، اکنون نوسانات قیمتی آجیل مخلوط در بازار از ۲۵۰ هزار تومان تا حدود ۵۵۰ هزار تومان است.
وی میافزاید: قیمتگذاری آجیل مخلوط با توجه به تنوع و کیفیت آن متفاوت است و یک فروشگاه ممکن است یک نوع مغز برای مثال پسته مرغوب را بیشتر در آجیل مخلوط کند و فروشگاه دیگری در آجیل مخلوط نخودچی و کشمش استفاده کند؛ اینها تفاوت قیمت ایجاد میکند و بسته به نوع، میزان و مرغوبیت جنس آجیل هر فروشگاه برای خود قیمتی در نظر میگیرد و از این رو نرخ ثابتی ندارد و سلیقهای است.
وی با بیان اینکه امسال قیمت هر کیلوگرم پسته بین ۳۰۰ هزار تا ۷۰۰ هزار تومان است، اضافه میکند: انواع آجیل در ماههای اخیر حدود ۱۰ درصد افزایش قیمت داشته است، پسته نیز به دلیل صادراتی بودن براساس نرخ دلار قیمتگذاری میشود که قیمت داخلی آن متأثر از این شرایط از ابتدای سال افزایش یافته است.
وی میافزاید: امسال تاکنون مردم هیچ اقبالی برای خرید آجیل شب یلدا نداشتند و ۹ روز مانده به طولانیترین شب سال، هیچ رغبت و استقبالی بین مردم برای خرید آجیل نمیبینیم، شاید در روزهای آتی شرایط تغییر کند.
وی با بیان اینکه امسال انواع آجیل گران شده، خاطرنشان میکند: شماری از همکاران ما نیز در این شرایط متضرر شدند زیرا آجیل و خشکبار خرابی دارد و اگر در محل مناسب نگهداری نشود چون خوراکی و چرب است، فاسد میشود و فروشندگان هم از نظر قیمتی و هم از نظر بار متضرر میشود؛ عدهای از همکاران ما امسال به دلیل هزینهها و اجارههای بالا و از سوی دیگر نخریدن جنس توسط مشتری، فروشگاهها را تعطیل کردند.
اما این فقط آجیلفروشها و خواروبار فروشها نیستند که از کسادی بازار مینالند بلکه خرابی بازار به میوه و ترهبار فروشیها نیز کشیده شده و حتی میوهفروشها نیز در این میانه مثل سالهای کمی دورتر سود سرشاری از این شب ویژه عایدشان نمیشود.
البته ناگفته نماند که اغنیا و قشر مرفه جامعه، تنها به میوههای معمولِ شب رضایت نمیدهند و به غیر از هندوانه و سیب و خیار و انار و انواع مرکبات، از خریدِ میوههای اعیانی نظیرِ موز و آناناس و نارگیل و … نیز غافل نیستند.قیمت آجیل براساس عرضه و تقاضا مشخص میشود
حالا چند سالیست که در آستانه شب یلدا، طرحهای نظارتی از سوی وزارت صمت و ادارات تابعه استانی برای کنترل و نظارت هرچه بیشترِ بازار این شب اجرا میشود تا سوادگران و فرصتطلبان با سوء استفاده از هیجانات و افزایش تقاضا بازار را بدست نگیرند.
اکنون معاون نظارت، بازرسی و حمایت از حقوق مصرف کنندگان سازمان صنعت، معدن و تجارت مازندران از برنامهریزی برای جلوگیری از سوء استفاده در طرحهای نظارتی شب یلدا خبر میدهد.
سید مسیب موسوی با اشاره به موضوع نظارت بر اقلام خوراکی «شب یلدا» در مازندران، اظهار کرد: با توجه به فرارسیدن روزهای پایانی فصل پاییز و قرارگرفتن در آستانه آیین باستانی «شب یلدا» با افزایش تقاضای عمومی برای خرید میوه، آجیل و خشکبار طرح تشدید بازرسی و نظارت اجرا میشود.
وی با اشاره به نرخ مصوب شیرینی در شهرهای استان، گفت: در ابتدای سالجاری اتحادیه قنادان نسبت به اعلام نرخ شیرینی اقدام و توسط کمیسیون نظارت شهرستان مورد بررسی قرار گرفت؛ بر این اساس بهعنوان نرخ مصوب شده در هر شهرستان اقدام میشود.
معاون نظارت، بازرسی سازمان صمت مازندران با بیان به اینکه برای خشکبار و آجیل نرخ تعیین نمیکنیم اظهار کرد: قیمت آجیل براساس عرضه و تقاضا مشخص میشود. باتوجه به نوع کالا، کیفیت و دانهبندی بار نرخهای متفاوتی دارد.
موسوی ادامه داد: عرضه و تقاضا در نرخگذاری اثر مستقیم دارد. بهطور مثال کالایی که برای سال گذشته بوده براساس همان قیمتگذاری آن در نظر گرفته میشود.
وی با اشاره به اینکه برنامهریزی برای جلوگیری از سوء استفاده در طرحهای نظارتی شب یلدا اجرا میشود، یادآور شد: چون موضوع تامین میوه براساس قانون انتزاع (محصولات کشاورزی از وزارت صمت انتزاع شد) جهاد کشاورزی نسبت به تامین و تهیه دخالت مستقیم دارد و نرخ اقلام میوه نیز توسط مجموعه وزارت کشاورزی رصد میشود.
معاون نظارت، بازرسی و حمایت از حقوق مصرف کنندگان سازمان صنعت، معدن و تجارت مازندران، افزود: در این راستا علاوه بر استفاده حداکثری از ظرفیت بازرسان اتحادیههای مربوط در قالب گشتهای مشترک با بازرسان سایر دستگاهها بر کنترل بازار نظارت مستقیم داشته و از هرگونه گرانفروشی یا کمبود کالا در این ایام جلوگیری شده و از حقوق مصرف کننده صیانت میشود.
موسوی گفت: شهروندان مازندرانی در صورت مشاهده هرگونه گرانفروشی، صادر نشدن فاکتور، احتکار و غیره مراتب را به تلفن ۱۲۴ اعلام کنند.
