مائده مطهری زاده
چند سالی میشود که مازندران حتی در ارتفاعات خود، بارش برفِ سنگین را شاهد نبوده است و این یعنی تغییرات اقلیمی به واضحترین شکل ممکن رخ نموده است و حالا ما ماندهایم با برنامههایی که برای مقابله با این تغییرات نداریم.
آنچنانکه ایرنا نیز در گزارش اخیر خود بدرستی به آن اشاره کرده است: به استناد آمارهای منتشر شده در خبرها، زمستان ۱۳۹۵ مساحت مناطق پوشیده از برف در ارتفاعات مازندران یا به عبارتی وسعت ذخایر برفی مازندران حدود ۱۳ هزار کیلومتر مربع بود. اما این رقم در حال حاضر طبق آمارهای موجود به شدت کاهش یافته است.
به گفته مدیر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقهای مازندران، با توجه به اینکه بارش برف در ارتفاعات چندان سنگین نیست و ضخامت برف نشسته در این مناطق عمق زیادی ندارد، افزایش دمای هوا سبب میشود که به سرعت این ذخایر برفی ذوب شوند.
فرهاد خلردی نیز در این خصوص میگوید: پاییز امسال میانگین دمای هوای استان نسبت به دوره درازمدت ۴.۴ درجه افزایش یافت. این افزایش دمای هوا در روزهای سرد سال چنین پیامدهایی را به دنبال دارد. اکنون ذخیره برفی زیادی نداریم و همین مقدار برف موجود هم با توجه به گرمای هوا معلوم نیست ذخیره بماند یا ذوب شود.
بر اساس دادههای هواشناسی مازندران، پوشش برف امسال بهطور قابل ملاحظهای نسبت به سال گذشته و سال ۱۴۰۰ کاهش یافت. طبق این آمارها در حال حاضر حدود ۳.۲ درصد مساحت استان یعنی حدود ۷۶۳ کیلومتر مربع پوشیده از برف است. اما در زمان مشابه سال ۱۴۰۱ پوشش برفی استان حدود ۵.۳ درصد مساحت استان معادل یکهزار و ۲۶۳ کیلومتر مربع را در برداشت.
آذر امسال در ایستگاههای کوهستانی آلاشت، سیاهبیشه، کجور و بلده به ترتیب ۱۲، هشت، یک و یک سانتیمتر برف گزارش شد. در حالی که آذر ۱۴۰۱ در ایستگاههای کوهستانی رینه، آلاشت، کجور و بلده به ترتییب ۸.۲۲، ۱.۸، ۴.۴ سانتیمتر بارش برف ثبت شد.
وضعیت ذخایر برفی در ارتفاعات مازندران در حالی نامساعد است که بارندگیهای پاییزی در مازندران امسال نسبت به سال گذشته و حتی نسبت به دوره درازمدت شرایط مطلوبی داشت. بر اساس آمارهای رسمی پاییز امسال میانگین ۲۳۶.۵ میلیمتر بارندگی در مازندران ثبت شد که ۵۷ درصد بیشتر از پاییز ۱۴۰۱ و هشت درصد بیشتر از آمار میانگین پاییز مازندران در دوره درازمدت است. این بارندگیها طبیعتا روی آمارهای منابع آبی استان تاثیر مثبتی گذاشت. برای نمونه ذخیره سدهای استان را در پایان پاییز به ۱۵۳ میلیون متر مکعب رساند که ۲۵ درصد بیشتر از آمارهای پایان پاییز ۱۴۰۱ است. یا آورد رودخانههای مازندران در پاییز امسال نسبت به پاییز ۱۴۰۱ حدود ۴۲ درصد بیشتر شد.
اما با توجه به وضعیتی که برای ذخایر برفی مازندران پیش آمده و اکنون در ارتفاعات این استان مشاهده میشود، این افزایش آماری بارندگیها نمیتواند تضمینکننده مناسبی برای بدون چالش بودن مازندران در بهار و تابستان ۱۴۰۳ باشد.
این موضوع را مدیرکل هواشناسی مازندران نیز تایید میکند و میگوید: امسال در ارتفاعات استان تقریبا بارشی که بتوان آن را برف محسوب کرد نداشتیم. منظور برفی است که بنشیند و یخ بزند و برای مدتی طولانی بماند. برفهایی که میبارد بسیار سبک است و چند روز بعد که هوا گرم میشود ذوب شده و عملا چیزی نمیماند.
سید محمدرضا رضوی میافزاید: دلیل اینکه در ارتفاعات برف خوبی نبارید مشخص است. گرمایش زمین و افزایش دمای هوا در ارتفاعات باعث شده که از یک سو بارشها از حالت برف به باران تبدیل شوند و از سوی دیگر مقدار برف باقیمانده هم به سرعت ذوب میشود. ضمن اینکه بارش باران در ارتفاعات منجر به شسته شدن برفهای موجود در این مناطق نیز میشود.
نیمهخزان شدن جنگلهای شمال موجب آسیب درختان میشود
اما آسیبِ کاهشِ نزولات جوی و برودت هوا دامنه وسیعتری دارد و یکی از آن محلهای آسیب، درختان و جنگلها هستند.
یک کارشناس ارشد گیاهپزشکی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران -منطقه ساری چندی پیش طی گفتوگویی اظهار داشت: خزان نشدن و نیمه خزان شدن درختان موجب آسیب میشود.
امین وطندوست، کارشناس ارشد گیاهپزشکی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران -منطقه ساری درباره خزان دیرهنگام درختان جنگلی گفت: دلیل خزان دیرهنگام درختان جنگلی شرایط اقلیمی است که باتوجه به نداشتن یخبندان این موضوع نگرانیهایی به دنبال داشت. وی افزود: معمولا عامل اصلی خزان دیرهنگام عدم بارش برف است و اینکه با ورود به زمستان دمای زیر صفر را تجربه نکردیم و یخبندان نداشتیم.
وطندوست خاطرنشان کرد: باتوجه به اینکه در فصل خزان قرار داریم اما نیمهخزان بودن درختان موجب آسیب و ضعف درختان میشود و شرایط را برای مستعد شدن آفات و بیماریها فراهم میکند.
وی خاطرنشان کرد: علت شرایط اقلیمی است که امیدواریم شرایط نزولات آسمانی بیشتر شود.
کارشناس ارشد گیاهپزشکی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران -منطقه ساری با اشاره برنامهریزی محلولپاشی علیه آفت شبپره شمشاد برای بهار و تابستان سال آینده، گفت: توجه دستورالعملهای بهداشتی در بحث پیشگیری و کنترل آفات در جنگلها مورد تاکید است. مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور، میانگین بارش باران در فروردین ماه امسال در مازندران را ۵۱.۹ میلیمتر اعلام کرد که این میزان نسبت به مدت مشابه دوره آماری بلندمدت که ۵۲.۷ بوده، ۲ درصد کاهش نشان داد. میانگین بارش هفت ماهه سال آبی منتهی به فروردین ماه ۱۴۰۲ در مازندران ۲۸۹ میلیمتر اعلام شده که این میزان نسبت به مدت مشابه دوره آماری بلند مدت – حدود ۴۴۹ میلیمتر – حدود ۳۶ درصد کاهش و نسبت به مدت مشابه سال آبی ۱۴۰۰-۱۴۰۱ – ۴۱۱ میلی متر- حدود ۳۰ درصد کاهش داشته است. کاهش بارندگی در ارتفاعات و دشتها و تغییر الگوی بارندگی از نم نم باران به بارشهای سیلآسا و در اصطلاح علمی بارانهای غیرموثر در مازندران نمادهای مهم از آثار تغییر اقلیم در استان مازندران است. توان بالقوه آب مازندران در حد ۶ میلیارد و ۶۰۰ میلیون مترمکعب است که از این مقدار چهار میلیارد و ۹۰۰ میلیون مترمکعب آبهای سطحی و بقیه آبهای زیرزمینی است. سالانه حدود یک میلیارد و ۵۵۰ میلیون مترمکعب آب در بخش آبهای سطحی و یک میلیارد و ۳۵۰ میلیون مترمکعب در بخش آب زیرزمینی بهرهبرداری میشود. استان مازندران با داشتن ۴۶۰ هزار هکتار زمینهای زراعی و باغی سالانه ۷۲ نوع محصول کشاورزی تولید میکند که با تولید بیش از ۹۵۰ هزار برنج سفید، ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تن مرکبات و ۸۰ هزار تن آبزیان رتبه نخست کشور را دارد. کاهش بارندگی و تغییر الگوی بارش، کم شدن دبی آب رودخانهها، پایین رفتن ایستایی آبهای زیرزمینی و پیش روی جبهه آب شور به جبهه آب شیرین در سواحل از تبعات تغییر اقلیم در این منطقه است.
کاهش ۴۰ درصدی بارندگی، ۵۰ درصدی روان آبهای رودخانه های دائمی و همچنین کم شدن حدود ۶۰ درصدی ذخایر آبی پشت سدها و آب بندانهای مازندران، باعث بروز تنش آبی دراین استان شده است بهگونهای که مناطق شرقی با کمبود شدید آب در بخش کشاورزی مواجهاند و همین امر نیز شرکت آب منطقهای را برآن داشت تا طرح نوبتبندی منابع آبی استان را حدود یک ماه زودتر آغاز و جهادکشاورزی نیز اخطار کم آبی صادر کند. سه استان شمالی گیلان، مازندران وگلستان چهار درصد از نظر مساحت و ۱۲ درصد از نظر جمعیت کل ایران را در بر میگیرد. در کشور در حال توسعهای مانند ایران، خانوادههای روستایی اغلب از طریق کشاورزی و کار در بازارهای محلی امرار معاش میکنند و بیش از ۶۰ درصد از جمعیت روستایی به کشاورزی متکی هستند. ایران که بیش از ۸۵ درصد مساحت آن را بیابان خشک تشکیل میدهد (۲۵ تا ۴۰ درجه عرض شمالی) جزو مناطق کم بارش جهان است در ۵۰ سال گذشته ۲۷ رویداد اقلیمی سخت را تجربه کرده است. خشکسالی و سیل که منجر به تخریب محصولات کشاورزی و کمبود مواد غذایی همراه با آسیب اقتصادی و آسیبپذیری شدید خانوارهای روستایی شده است. پیشبینی میشود که تا سال ۲۰۵۰، ایران ۳۵ درصد کاهش متوسط بارندگی و ۲.۶ درجه سانتیگراد افزایش دما را تجربه خواهد کرد. این تغییرات منجر به حوادث شدیدی مانند خشکسالیهای شدید و طولانیمدت و سیلابهای متعدد خواهد شد. به عنوان مثال، در بهار سال ۱۳۹۸ سه دوره بارندگی شدید متوالی، ۱۴۰ رودخانه ایران را طغیان کرد و سیل در ۷ حوضه از ۱۲ حوضه رودخانه در ایران رخ داد که منجر به کشته شدن ۷۸ نفر و آسیب رساندن به بیش از ۲۰۰۰ شهر و روستا (در ۲۶ استان از ۳۱ استان) شد. تقریباً ۱۶.۶ میلیون نفر به طور غیرمستقیم تحت اثر قرار گرفتند، ۲.۵ میلیون نفر مستقیماً تحت اثر قرار گرفتند و خسارت تقریباً ۶.۷ میلیارد دلار برآورد شد.
