پزشکها و متخصصان دلایل مختلف و متعددی را در این زمینه برشمردهاند اما، دکتر محمد غفاری همدانی در یکی از پستهای اینستاگرامش در مصاحبهای گفته است:« در طول مدتِ طبابتام در مرکز استان، متوجه شدم آمار ابتلا به سرطان معده در مازندران بیش از هر نوع دیگری است و این یعنی زنگ خطر به صدا در آمده است.»
دکتر غفاری ادامه داد:« یکی از مهمترین دلایل افزایش ابتلا به سرطان معده، استفاده بیش از اندازه از ظروف یکبار مصرف در میان مردم و در میانِ قشرِ کشاورز هم، عدمِ استفاده از پوشش مناسب در هنگام سمپاشی باغات مرکبات است.»
دکتر غفاری اظهار داشت:«من به عنوان یک پزشک از کشاورزان عزیز و زحمتکش مازندرانی تقاضا دارم، همانقدر که به تامین امنیت غذایی کشور متعهد هستید، نسبت به سلامتی و مراقبت از جان خود نیز متعهد و مسوول باشید و نگذارید یک بیاحتیاطی تکرار شونده، عمر شما را کوتاه کند.»
اما این فقط دکتر غفاری نیست که نسبت به افزایش میزان ابتلا به سرطانهای گوارشی اخطار داده است، بلکه پزشکان و متخصصان بسیاری با توجه به میزانِ بالایِ استفاده از سموم کشاورزی در خصوص افزایش ابتلا به این نوع از سرطانها هشدار دادهاند.
رئیس انجمن آندوسکوپیهای گوارشی ایران درباره وضعیت پراکندگی سرطانهای دستگاه گوارش در کشور، گفت: در نوار شمالی کشور، سرطان معده و مری شیوع نسبتا بالاتری دارند و هرچه به سمت جنوب حرکت کنیم، شیوع سرطان روده بزرگ افزایش مییابد. شیوع سرطان کبد نیز در تمام کشور روندی مشابه دیده میشود.
دکتر کامران باقری لنکرانی گفت: در جهان ۲۶ درصد سرطانها مربوط به سرطانهای گوارشی است؛ ولی ۳۵ درصد مرگ ناشی از سرطانها مربوط به سرطانهای گوارشی و کبدی است و این نشان میدهد که تاثیر این سرطانها در امید به زندگی، بیش از شیوع آنها است.
وی افزود: در کشور ما نیز آمارها حاکی از این است که کماکان سرطان معده اولین عامل مرگ ناشی از سرطان در کشور است. شیوع سرطان معده به دلایلی از جمله رعایت بهداشت و کاهش عفونت «هلیکوباکتر پیلوری» (نوعی باکتری است که میتواند باعث ایجاد عفونت در معده و اثنیعشر شود) کاهشی شده است؛ اما نوع دیگری از سرطان معده که ارتباط خاصی با هلیکوباکتر ندارد و بیشتر با سبک زندگی غربی مانند مصرف فستفود، سیگار، الکل و افزایش چاقی مرتبط است، افزایش یافته است و متاسفانه این نوع از سرطان هم سنین جوانتری را درگیر میکند.
لنکرانی با تاکید بر اینکه عوامل محیطی در این نوع از پراکندگی سرطانها در کشور نقش دارد، گفت: در نوار شمالی کشور استفاده از مواد غذایی مقداری ماندهتر مانند ماهی دودی و یا شورها که احتمال آلودگی با قارچ دارند، بیشتر است و ممکن است اینها مقصر ابتلا به سرطان باشند. از سوی دیگر روش پخت و پز هم در بروز سرطانها موثر است؛ هرچه در پخت و پز از سوختهای فسیلی استفاده شود و درون خانه آلودگی وجود داشته باشد، احتمال بروز سرطانها بیشتر میشود و برعکس اگر از سوخت پاک استفاده شود و تهویه خانه مناسب باشد، احتمال ابتلا به سرطانهای گوارشی بویژه گوارشی فوقانی کاهش مییابد.
در خصوص میزان بروز سرطان معده نیز روند ابتلا در مازندران صعودی است به طوریکه در سال ۱۳۹۵ به ازای هر یکصد هزار نفر جمعیت استان میزان بروز این نوع سرطان ۱۶.۵ نفر بود و این رقم در سال ۱۳۹۷ به ۱۸.۷ در همین میزان جمعیت آماری افزایش یافته است.
وضعیت بروز ابتلا به سرطان روده یا کولورکتال در استان مازندران خوشایند نیست و روند صعودی آن فراتر از سرطان معده است به طوریکه میزان بروزسرطان کولورکتال در هر یکصد هزار نفر جمعیت استان در سال ۱۳۹۴ به میزان ۱۷.۷ نفر بود و در سال ۱۳۹۷ این رقم به ۱۹.۲ افزایش یافته است. جدا از روند صعودی افزایش ابتلای مازندرانیها به سرطانها بویژه سرطانهای گوارشی میزان بروز این نوع سرطانها در این استان به نسبت میانگین کشوری هم بالاتر است و این استان همچون گیلان و گلستان صدرنشین این نوع بیماریها در کشور است.
اواسط مهرماه نیز آماری نگرانکننده از افزایش ابتلا به سرطان در استان مازندران منتشر شد که توجه کاربران و رسانهها را به خود جلب کرد.
این خبر را رئیس دانشگاه علوم پزشکی مازندران اعلام کرده و گفته بود: «تنها در ۶ ماه اول امسال، بیش از ۴۵۰۰ دوره شیمیدرمانی فقط در مرکز درمانی آمل انجام شد؛ آماری که نشاندهنده روند رو به افزایش ابتلا به سرطان در استان و لزوم مداخلات پیشگیرانه فوری است.»
دکتر محمدصادق رضایی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی مازندران درباره شایعترین سرطانها در مازندران میگوید:«در آخرین سالی که بررسی اپیدمیولوژیک انجام شده، سرطانهای پستان، پروستات، معده، کولون (روده بزرگ) و پوست به ترتیب رتبه اول تا پنجم را در استان دارند. ضمنا سرطان معده از نظر تعداد مبتلایان جدید هر سال، رتبه دوم استان را دارد.»
رضایی با بیان اینکه در آمار ابتلا تفاوت معناداری بین زنان و مردان وجود ندارد و تفاوتها ناچیز است، درباره گروههای سنی درگیر سرطان میگوید: «بیشترین موارد جدید سرطان در گروههای سنی ۵۵ تا ۷۵ سال قرار دارند.» او درباره دلایل افزایش آمار سرطان در این استان هم میگوید:«افزایش میانگین سن جمعیت، سبک زندگی ناسالم و البته گسترش امکانات تشخیصی و درمانی از مهمترین دلایل این موضوع هستند.»
متخصصان حوزه سرطان نیز میگویند مصرف دخانیات، کمتحرکی، رژیمهای غذایی فستفودی، مصرف زیاد غذاهای پرچرب، مصرف زیاد گوشت، مصرف نکردن میوهها و سبزیجات، استفاده از سموم محصولات کشاورزی و استرس در ابتلا به سرطان نقش دارند و رعایت کردن هر یک از این موارد، احتمال ابتلا را تا ۵۰ درصد کاهش میدهد. رضایی هم این نکته را تایید میکند و میگوید:«سبک زندگی ناسالم، مصرف دخانیات، تغذیه ناسالم و پرخطر و کاهش تحرک بدنی از اصلیترین عوامل رشد سرطان در کشور هستند. سرطان امروز یکی از چالشهای مهم بهداشت عمومی است و اگر خانوادهها نسبت به غربالگری و تغییر الگوی زندگی بیتفاوت باشند، طی یک دهه آینده با بحران بزرگتری مواجه خواهیم شد.»
به گفته رضایی تشخیص زودهنگام میتواند مرگومیر ناشی از سرطان را تا بیش از ۵۰ درصد کاهش دهد. غربالگری و مشاورههای تخصصی سرطانهای شایع مانند پستان، روده بزرگ و دهانه رحم، مهمترین اقدام برای کاهش بار بیماری و افزایش طول عمر بیماران است.
کارشناسان میگویند شیوع سرطانهای دستگاه گوارش در شمال ایران بیشتر است. بهطوریکه سالانه ۴۰ تا ۴۵ نفر در ۱۰۰ هزار نفر در استانهای مازندران، گیلان، گلستان و اردبیل به سرطان معده یا مری مبتلا میشوند. به گفته کارشناسان، هرچه به سمت جنوب حرکت میکنیم، سرطان روده بزرگ شیوع بیشتری دارد.
درباره دلایل شیوع سرطانهای گوارش در استانهای شمالی که مازندران در صدر جدول آنها قرار دارد، دکتر ایرج خسرونیا، فوق تخصص بیماریهای گوارش و کبد میگوید: «تحقیقاتی که اخیراً توسط تیم تحقیقاتی دکتر رضا ملکزاده، موسس پژوهشکده بیماریهای گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران انجام شده، نشان داده که در منطقه شمال ایران به ویژه گرگان و مازندران، تعداد افرادی که به سرطانهای دستگاه گوارش مبتلا میشوند، بیشتر از سایر مناطق کشور است.»
به گفته خسرونیا نتایج این تحقیق بزرگ نشان داده یکی از دلایل ابتلا به سرطان در این مناطق، «مصرف ماده مخدر ناس» است. ناس یک گیاه است که با مواد شیمیایی ترکیب میشود و بیشتر افرادی آن را مصرف میکنند که در مزارع و گندمزارها و شالیزارها که رطوبت و آب زیاد است، فعالیت دارند. چون کار در طوبت بالا باعث استخواندرد میشود، این ماده مخدر هم به نوعی آرامبخش است و هم برای دردهای استخوانی خوب است.
او تاکید میکند: «اکثر کسانی که در شمال کشور کار میکنند، در حوزههای برنجکاری مشغول به فعالیت هستند و به همین دلیل دچار مشکلاتی مانند استخواندرد و کمردرد میشوند و متاسفانه این افراد تشویق میشوند به مصرف مواد مخدر از جمله ناس که عامل ابتلا به سرطانهای گوارش است.»
خسرونیا به این موضوع مهم هم اشاره میکند که ماهیهای شور، یکی دیگر از عوامل ابتلا به سرطانهای دستگاه گوارش مثل مری و معده است و مصرف این ماهیها در مناطق شمالی کشور بالا است. استعمال دخانیات هم از دیگر عوامل مؤثر در ایجاد سرطان است. او درباره راههای پیشگیری از ابتلا بیان میکند:«برای پیشگیری از بروز این بیماری، لازم است که رژیم غذایی در این مناطق اصلاح شود. همچنین مواد مخدر مثل ناس، تریاک، شیره و سایر موارد مشابه مصرف نشوند.»
- نویسنده : مائده مطهری زاده
