سرزمینی که در جغرافیایی فشرده، تقاطع جنگل‌های چندمیلیون‌ساله هیرکانی، تپه‌ماهورهای هزاردره خالدنبی، تالاب‌های بین‌المللی و دشت‌های ترکمن‌صحراست. با این حال، گلستان از منظر شاخص‌های اقتصادی، نرخ اشتغال و سرانه درآمد خانوارها، فاصله‌ای معنادار با ظرفیت‌های ذاتی خود دارد. سوال اینجاست، گردشگری چگونه می‌تواند از یک شعار فانتزی، به پیشران واقعی تحول اقتصادی این استان بدل شود؟
بزرگ‌ترین معضل گردشگری گلستان، نرخ ماندگاری اندک مسافران است. در ادبیات اقتصاد گردشگری، ثروت زمانی خلق می‌شود که اقامت شبانه محقق شود. تا زمانی که مسافر تنها بنزین ماشینش را در گرگان بزند و برای وعده‌ای ناهار در مسیر توقف کند، عایدی بومیان چیزی جز بار ترافیکی و زباله نخواهد بود. تبدیل گلستان از معبر به مقصد، نخستین گام تحول است. اگر زیرساخت‌های اقامتی، اکوکمپ‌ها و زنجیره هتلداری تقویت شود و میانگین اقامت هر گردشگر تنها دو شب افزایش یابد، گردش نقدینگی در شبکه بازار بومی، حمل‌ونقل و صنایع دستی استان جهشی تصاعدی خواهد داشت.
فرهنگ اقوام؛ ثروتی فراتر از دریا و جنگل
برگ برنده گلستان در مقایسه با سایر استان‌های شمالی، موزائیک فرهنگی بی‌نظیر آن است. زیست مسالمت‌آمیز اقوام ترکمن، قزلباش، سیستانی، بلوچ و مازنی، قابلیتی استثنایی برای گردشگری تجربه و مردم‌شناسی خلق کرده است. مسافر مدرن امروز دیگر تنها به دنبال تماشای یک منظره طبیعی نیست؛ او در پی تجربه است: اسب‌سواری اصیل ترکمن، چشیدن طعم نان‌های سنتی و چکدرمه، لمس تاروپود فرش ترکمن و شنیدن نوای دوتار در دل دشت‌های گنبدکاووس. تجاری‌سازی این سبک زندگی در قالب بوم‌گردی‌های استاندارد، پولی را مستقیماً به سفره روستاییان تزریق می‌کند که هیچ یارانه یا طرح اشتغال دولتی قادر به تأمین آن نیست. اقتصاد سنتی گلستان سالها بر پایه کشاورزی و دامداری بنا شده؛ صنایعی که امروز زیر فشار افت سفره‌های آب زیرزمینی، تغییرات اقلیمی و خشکیدن خلیج گرگان با چالش‌های جدی مواجه‌اند. توسعه هوشمندانه گردشگری پایدار و اکوتوریسم، تنها راه نجات معیشت جوامع محلی بدون تخریب خاک و منابع آبی است. درآمدزایی از پارک ملی گلستان، کویر گمیشان و بافت تاریخی گرگان، وابستگی معیشت را از کشاورزی پرمصرف به سمت اقتصاد خدمات و صنایع خلاق هدایت می‌کند.
تسهیل سرمایه‌گذاری کلید توسعه گردشگری
تحول اقتصادی با انشا نوشتن محقق نمی‌شود؛ موتور محرک این جهش، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی است. امروز گلستان بیش از هر زمان دیگری به مشوق‌های شفاف مالیاتی برای ساخت هتل‌های ستاره‌دار، توسعه خطوط هوایی پایدار به فرودگاه‌های گرگان و کلاله، احیای خلیج گرگان برای ورزش‌های دریایی و بسترسازی برای ورود گردشگران سلامت از کشورهای همسایه شمالی به‌ویژه آسیای میانه نیاز دارد.
فرصت سوزی در صنعتی که کمترین هزینه سرانه ایجاد شغل را دارد، دیگر پذیرفتنی نیست. گلستان روی خزانه‌ای از جاذبه‌های بکر نشسته است؛ تنها کافی است نگاه سیاست‌گذاران از مدیریت سنتی به اقتصاد مدرن گردشگری تغییر کند تا این استان از حاشیه به متن توسعه پایدار شمال کشور بیاید.
توسعه زیرساخت‌های گردشگری ضروری است
حسن مومنی، مشاور وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با اشاره به ظرفیت‌های متنوع گردشگری گلستان افزود: این استان از ظرفیت مدیریتی مناسبی برخوردار است و انتظار می‌رود مدیران و فعالان گردشگری از این ظرفیت برای توسعه هرچه بیشتر این حوزه استفاده کنند.
وی اظهار کرد: معرفی جاذبه‌های کمترشناخته‌شده می‌تواند به توزیع متوازن سفر کمک کند و در انتخاب مقصد از سوی خانواده‌ها نیز اثرگذار باشد.
دبیر ستاد مرکزی هماهنگی خدمات سفر موقعیت جغرافیایی گلستان را یکی دیگر از ظرفیت‌های مهم استان دانست و افزود: گلستان از یک سو در مسیر مازندران و از سوی دیگر در مسیر تردد مسافران به سمت مشهد مقدس قرار دارد و باید از این موقعیت برای افزایش ماندگاری گردشگران استفاده کرد. مومنی ادامه داد: هدف باید این باشد که مسافرانی که از گلستان عبور می‌کنند، مدت بیشتری در استان اقامت داشته باشند، چراکه افزایش ماندگاری گردشگران می‌تواند به رونق اقتصادی گلستان کمک کند.
وی توسعه زیرساخت‌های گردشگری را ضروری دانست و گفت: فراهم کردن زیرساخت‌های حداقلی سفر از جمله سرویس‌های بهداشتی، نمازخانه‌ها و استراحتگاه‌های مسیر باید مورد توجه قرار گیرد. مشاور وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی افزود: ایجاد استراحتگاه‌های موقت در ایام پرتردد و نوروز علاوه بر افزایش ایمنی سفر، می‌تواند فرصتی برای روستاهای مسیر فراهم کند تا محصولات و تولیدات خود را به مسافران عرضه کرده و از این طریق بخشی از اقتصاد روستایی نیز رونق گیرد. مومنی با اشاره به ظرفیت‌های گسترده ایران در حوزه گردشگری خاطرنشان کرد: کشور برای سلیقه‌های مختلف گردشگران داخلی و خارجی ظرفیت‌های متنوعی دارد و با برنامه‌ریزی مناسب می‌توان از این ظرفیت برای ایجاد درآمد پایدار و کاهش وابستگی اقتصاد کشور به درآمدهای نفتی استفاده کرد. دبیر ستاد مرکزی هماهنگی خدمات سفر همچنین از آمادگی برای انتقال مطالبات و پیشنهادهای فعالان گردشگری به مسئولان وزارت میراث فرهنگی خبر داد و اظهار کرد: مطالب و پیشنهادهایی که فعالان این حوزه دارند، می‌تواند به مسئولان و وزیر میراث فرهنگی منتقل و پیگیری شود.
مومنی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه مدیریت فرهنگی و گردشگری کشور گفت: در این دوره اقدامات و فعالیت‌های مختلفی برای تصمیم‌گیری و توسعه گردشگری انجام شده و روند صدور مجوزها و پیگیری برنامه‌ها نیز در حال انجام است که آثار آن در آینده بیشتر نمایان خواهد شد.
