مائده مطهری زاده این روزها در اوج گرمای تابستانی، بهترین جا برای خنک شدن، ارتفاعات است. حالا این ارتفاعات میخواهد، تپههای نزدیک باشد یا قلههای دور. صعود به دماوند هم در طول سالهای اخیر، به یکی از تفریحاتِ دمِ دستی عدهای از ما بهتران تبدیل شده است حال آنکه، فتح دماوند در گذشتههای نه چندان […]
مائده مطهری زاده
این روزها در اوج گرمای تابستانی، بهترین جا برای خنک شدن، ارتفاعات است. حالا این ارتفاعات میخواهد، تپههای نزدیک باشد یا قلههای دور. صعود به دماوند هم در طول سالهای اخیر، به یکی از تفریحاتِ دمِ دستی عدهای از ما بهتران تبدیل شده است حال آنکه، فتح دماوند در گذشتههای نه چندان دور، افتخاری بود که نصیب هرکس و ناکسی نمیشد.
انبوهِ زبالهها و شیرابهها و تخریب و فرسایش کوه، تنها اثر ماندگاری است که از صعودکنندگان به دماوند بر پیکره کوه اساطیری ایران برجای میماند.
چند روز پیش صفحه مجازی انجمن دوستداران دماوندکوه که از فعالان و دلسوزان این بخش تشکیل شده است، در پست اینستاگرامی خود نوشت:« رکوردهای پوچِ خوددرآورده و بیارزش، رفتارهای نمایشی فردی، برنامههای تبلیغاتی، لیدرها و باشگاههای کاسبان دماوند، صعود با گروههای بسیار بزرگ، صعودهاي بههر قیمتی، صعود با دوچرخه (دوچرخهکِشی به جای کولهکِشی)، صعود با موتور، صعود از هر راه و بیراه، فرودهای سرعتی در شناسکیها (درههای کوچک دامنهها)، صعود برای چندصدمین بار، صعود با قاطر و … رکورد سرعتی، رکورد … = تخریب قله، تخریب سرزمین، خسارتهای سنگین به طبیعت و تهدید زندگی امروز و نسلهای آینده. این است نتیجهی رهاشدگی مسؤلیتها و هرجومرج در عرصه کوهنوردی و طبیعتگردی.
در هیچجای دنیا با کوهها و طبیعتشان بهمانند ایران رفتار نمیکنند. در هیچ کشوری دوچرخه و موتور را به کوههای شاخص راه نمیدهند. نه تنها کوههای شاخص، که اساسا پیستهای دوچرخه کوهستان و موتور و آفرود و … در مسیرهای مشخصی تعیین شدهاند. نه مثل ما که هرکس بخودش اجازه میدهد در کوه و جنگل و بیابان و هرجا که فکر کنی با هر وسیلهای و به هر شکلی برود، و اسم این را آزادی بگذارد، ورزش، تفریح، رکورد و … . رفتاری که به بهای تخریب طبیعت و نابودی محیط زیست دیگر جانداران تمام میشود و دودش به چشم همه مردم بهویژه نسلهای آینده میرود. اگرچه سازمانهای مسؤل و متولی کوهها مانند فدراسیون کوهنوردی، سازمان منابع طبیعی و سازمان محیط زیست مقصرند و در وظایف سادهی خود هم درماندهاند، اما ما مردم هم مقصریم. ما کوتاهی میکنیم، ما مطالبه نمیکنیم، آموزش نمیدهیم، درست رفتار نمیکنیم، ما با طبیعت خود دشمنیم و با خود نیز دشمنی میکنیم. ما فقط به خودمان فکر میکنیم و البته در تشخیص منافع (درازمدت) خود هم به خطا رفتهایم. ما بیتفاوت شدهایم، تلاش نمیکنیم تا اصلاح کنیم. التماس اندیشیدن…» همه این حرفها به انضمامِ اینکه برخی از فعالان حوزه دماوندکوه، معتقدند اساسا با توجه به وخامتِ حالِ دماوند، صعود از یالِ جنوبی به قله اصلا با هیچ توجیهی قابل پذیرش نیست و آنها که در چنین شرایطی به دماوند صعود میکنند، کوهنورد واقعی نیستند! بماند که برخی کوهنوردنماها معتقدند باید از طبیعت خداوندی لذت برد ولو به قیمتِ نابودی آن!
بماند که بومیان منطقه، از قاطرهای کولهکِش، برای کسب درآمد پایدار استفاده میکنند و لاستیکِ پاترولها، جورِ پای انسان را میکشند!
اثر طبیعی ملی قله دماوند درحوزه جغرافیایی بخش لاریجان از توابع شهرستان آمل استان مازندران با مساحتی بیش از ۲هزارو ۹۵۰ هکتار طی مصوبه شماره ۲۲۱ در ۲۱ خرداد ۱۳۸۱ شورای عالی محیط زیست به مجموعه مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست پیوست. کوه دماوند در سیام تیرماه سال ۱۳۸۷ به عنوان نخستین اثر طبیعی ایران در قالب میراث طبیعی در فهرست آثار ملّی کشور ثبت و پس از آن موضوع ثبت جهانی این اثر در رسانه های کشور مطرح شد.
قلهای که با ارتفاع بیش از پنج هزار و ۶۰۰ متر و قرارگیری در مسیر کمربند گردشگری کشور سالهاست که در انتظار قرارگیری در فهرست میراث طبیعی یونسکو است این وضعیت طولانی شدن آن به یکی از بزرگ ترین دغدغه های دوستداران محیط زیست، میراث طبیعی و مردم مازندران تبدیل شده است. قله ای که امروز بدلیل ثبت جهانی نشدن مورد بی مهری قرار گرفته که از آن جمله قرار گرفتن در دام انبوهی از مسافران و کوهنورد نماها، به جای ثبت جهانی محل تخلیه انواع زباله و تخریب شده است. به گونه ای که اخیرا مطلبی از سوی «حسین امانی» رئیس کمیته پناهگاه ها و مجتمع های کوهستانی فدراسیون کوهنوردی کشور در رسانه ها و فضای مجازی با عنوان «کوهنوردنماها بلای جان محیطزیست/ «کوه زباله» ۴.۵ تنی از دماوند جمعآوری شد» بازنشر شده است که نشان دهنده موضوع مذکور است.
وی مطلب خود ضمن تاکید بر ساماندهی کوهنوردی در کوه ها از جمله دماوند اظهار داشت: فدراسیون کوهنوردی، برنامه ریزی ها و اطلاع رسانی را در برنامه های رسمی و سازماندهی کوهنوردی در خصوص احترام به محیط زیست، آسیب نزدن به آن و توجه به محیط زیست پیش بینی کرده است.
وی تصریح می کند: مشکل ما در قله دماوند و دیگر قله های مرتفع مانند علم کوه و سبلان، افرادی هستند که از نظر ما کوهنورد نیستند. هیچ آموزشی ندیده و سازماندهی نشده اند و در چارچوب برنامه ریزی کوهنوردی کشور نیستند. این به اصطلاح کوهنوردان توسط فرد یا افرادی که وجاهت قانونی برای ساماندهی ندارند و تنها از طریق تبلیغ در فضای مجازی با عنوان «صعود تضمینی قله دماوند» یا «صعود دوستانه قله دماوند» فعالیت دارند، هدایت می شوند.
رئیس کمیته پناهگاه ها و مجتمع های کوهستانی فدراسیون کوهنوردی کشور درباره مقدار تولید زباله در صعودهای تابستانی دماوند می گوید: تنها در تابستان دو سال پیش، جمع آوری و دپوی پسماند از جبهه جنوبی دماوند و شمال شرقی آن، بیش از ۲۵۰ میلیون تومان برای فدراسیون کوهنوردی کشور هزینه در برداشته است. امانی گفت: سال گذشته ۶.۵ تن زباله و امسال از ابتدای تابستان تاکنون حدود ۴.۵ زباله از دماوند جمع آوری کردیم که پیش بینی می شود حجم زباله های صعود تابستانی امسال بیش از سال گذشته باشد. رئیس هیات کوهنوردی استان مازندران در این رابطه گفت: مشکل ما در قله دماوند و دیگر قله های مرتفع مانند علم کوه و سبلان، افرادی سازماندهی نشده اند و در چارچوب برنامه ریزی کوهنوردی کشور نیستند و دست به صعود قلل می زنند. مجتبی محبوبی افزود: این افراد علاوه بر این مشکل بیان شده بدلایل مختلف از جمله ضعف فرهنگی دست به اقداماتی می زنند که منجر به آسیب محیط زیست می شود. وی از رها کردن زباله در دامن طبیعت و کوهستان به عنوان بخشی از این اقدام ناهنجار نام برد و توضیح داد: این اقدام آنها موجب می شود که برای جمع آوری زباله ها هزینه های گزافی را بپردازیم. رییس هیات کوهنوردی مازندران گفت: به طوری که فدراسیون کوهنوردی مجبور به پرداخت هزینه زیاد به کارگران و همچنین پرداخت هزینه بازای حیوانات بارکش به صاحبان آنها می کند تا زباله ها را از ارتفاع چهار هزار و ۲۰۰ متر یعنی مبدا کوهستانی به مقصد شهری «رینه» در پایین دست قله دماوند منتقل کند.
وی عنوان کرد: با توجه به وجود این معضل چندین ساله در ۲ دهه اخیر پیشنهاداتی برای رفع آن مطرح شد که از آن جمله تعیین بودجه و تهیه امکانات بود.
محبوبی اظهار داشت: اما کارشناسی ترین راهکار «ساماندهی صعودها» و ایجاد مقررات برای ورود افراد با توجه به بُعد اکولوژیک مسیر دسترسی به قله دماوند است. وی توضیح داد: در حالی به طور مثال در بارگاه سوم قله دماوند با توجه شرایط اکولوژیک امکان حضور ۳۰۰ کوهنورد وجود دارد اما شاهدیم در اواخر هفته بیشتر از چهار هزار کوهنورد در این بارگاه حضور دارند که چیزی معادل ۱۳ برابر میزان استاندارد و درنظر گرفته شده برای این منطقه است. رئیس هیات کوهنوردی مازندران اضافه کرد: این موضوع باعث می شود علاوه بر رهاشدن حجم زیادی زباله در محیط، زیرساخت های خدماتی و رفاهی نظیر سرویس بهداشتی جوابگوی این خیل عظیم جمعیت را ندهد. وی گفت: همین مسائل باعث می شود که در طول سال حجم بالایی زباله از قله دماوند جمع آوری شود به طوریکه از ابتدای امسال تاکنون پنج تن از این منطقه جمع آوری شده است. رئیس هیات کوهنوردی مازندران با اشاره به اینکه ۱۰۰ باشگاه کوهنوردی در استان فعالیت دارند، گفت که تعداد ورزشکاران حرفه ای این رشته به پنج هزار نفر نمی رسد اما شاهد فعالیت ورزشی کوهنوردی بیشتر از ۶۰هزار نفر به عنوان کوهنورد رشته هستیم.
