مائده مطهری زاده مازندران یکی از استانهای حادثه خیز کشور است و سیلاب، پرتکرارترین بلای طبیعی در این استان. همه ساله، سیلاب، به بخش زیادی از زیرساختها و تاسیسات شهری و روستایی و همچنین، مزارع کشاورزی و خانههای مسکونی خسارت وارد میکند و این امر، مستلزمِ نگاه ویژه دولت به برنامههای پیشگیرانه از سیلاب و […]
مائده مطهری زاده
مازندران یکی از استانهای حادثه خیز کشور است و سیلاب، پرتکرارترین بلای طبیعی در این استان.
همه ساله، سیلاب، به بخش زیادی از زیرساختها و تاسیسات شهری و روستایی و همچنین، مزارع کشاورزی و خانههای مسکونی خسارت وارد میکند و این امر، مستلزمِ نگاه ویژه دولت به برنامههای پیشگیرانه از سیلاب و البته اعتبارات ویژه ملی و استانی است. مدیرکل مدیریت بحران مازندران در تازهترین اظهاراتش گفت: همزمان با آغاز به کار دولت سیزدهم از ۴۱۰ طرح مدیریت و پیشگیری حوادث غیرمترقبه و طبیعی استان تا کنون ۲۶۱ طرح برابر با ۶۵ درصد عملیاتی شده است.
حسینعلی محمدی شیرکلایی در جلسه ستاد مدیریت بحران مازندران افزود: با اهتمام ویژه دولت برای این طرح ها ۱۲ هزار و ۵۴۰ میلیارد ریال سرمایهگذاری شده است.
وی با بیان اینکه برای مابقی طرحهای مدیریت بحران استان اعتبار مورد نیاز از محل ماده ۱۸ مدیریت بحران کشور تخصیص داده شده است، ادامه داد: از آنجایی که سیلاب نخستین بحران طبیعی در مازندران است، با نگاه ویژه دولت تا کنون ۲۳۰ روستا در معرض خطر سیلاب شناسایی شده است. محمدی شیرکلایی با توضیح این که در این مدت ۲۶۸ سازه در معرض خطر سیلاب نیز در مازندران شناسایی شده است، بیان کرد: همچنین ۴۹۸ ساختمان های بلند غیر ایمن دولتی و خصوصی در استان وجود دارد که باید نسبت به ایمن سازی آن اقدام شود. مدیرکل مدیریت بحران مازندران به نصب دستگاه های شتاب نگار زلزله در استان خبر داد و گفت: با همکاری ستاد مدیریت بحران وزارت کشور، ۳۱ دستگاه شتاب نگار زلزله در استان نصب شده است. محمدی شیرکلایی صیانت جنگل های مازندران از آتش سوزی و ایجاد ایستگاه و خرید تجهیزات خاموش کردن آتش از دیگر اقدامات مهم دولت سیزدهم در این استان است، بیان کرد: خوشبختانه دولت به اهمیت حفظ و نگهداری جنگلهای هیرکانی به درستی پی برده و همواره نسبت به مدیریت حادثه در جنگل توجه ویژه ای دارد. وی با بیان اینکه در راستای کمک به خسارت دیدگان ناشی از حوادث و سوانح طبیعی بخش کشاورزی مازندران مبلغ حدود شش هزار میلیارد ریال از تسهیلات با باز پرداخت یک ساله امهال شده است، ادامه داد: ۶۰۰ میلیارد ریال تسهیلات در بخش مسکن و معیشت به خسارت دیدگان ۲۲۰ میلیارد ریال بلاعوض پرداخت شده است. محمدی شیرکلایی از به روز رسانی بانک اطلاعاتی ماشین آلات با یکهزار و ۵۰۵ دستگاه ماشین آلات دولتی و ۲۳۱ ماشین آلات بخش خصوصی و تعاونی مازندران خبر داد و گفت: اجرای طرح آبخیز داری و آبخوانداری استان به مساحت ۲۲ هزار و ۸۱۵ هکتار نیز در دولت سیزدهم عملیاتی شده است. مدیرکل مدیریت بحران مازندران با بیان اینکه پارسال با برنامهریزی مناسب برای بهرهگیری از ظرفیتهای اعتباری، تجهیزاتی و قانونی ۱۵۷ کیلومتر از رودخانهها و نهرهای مهم استان لایروبی شد، افزود : با اجرای این طرحها خسارات ناشی از طغیان رودخانهها به حداقل رسیده است. محمدی ادامه داد: مجموع لایروبی رودخانههای مازندران در سال ۱۴۰۱ حدود ۴۴ کیلومتر بود که این رقم در سال گذشته با رشد نزدیک به چهار برابری به ۱۵۷ کیلومتر رسید.
بررسیها نشان میدهد که بحران مدیریت در مازندران بیداد میکند
استاندار مازندران نیز در این جلسه با بیان اینکه مردم استان به خصوص روستاییان به عنوان تولید کنندگان محصولات کشاورزی که نقش محوری در امنیت غذایی ملی دارند نباید از حوادث طبیعی استان لطمه ببینند، گفت: هر گونه بی توجهی در اجرای طرحهای پیشگیری مدیریت حوادث طبیعی در روستاهای استان پذیرفتنی نیست. یوسف نوری روز چهارشنبه در جلسه ستاد بحران استان مازندران ضمن یاد و خاطره رئیس جمهور شهید، افزود: بررسیها نشان میدهد که بحران مدیریت در مازندران بیداد میکند . وی با بیان اینکه ساماندهی رودخانه ها و حفظ و نگهداری پل های شهری و به خصوص روستایی در مازندران را باید جدی بگیریم، ادامه داد: بی توجهی به اجرای طرحهای پیشگیری مدیریت بحران به خصوص آبخوانداری و آبخیزداری و ساماندهی و لایروبی رودخانه ها ، اکنون زمینه از بین بردن پل های روستایی و شهری را فراهم کردیم. استاندار مازندران با اظهار اینکه پیشگیری در مدیریت بحران اصل اساسی است و از آن جایی که حوادث غیرمترقبه و طبیعی در دنیا روز به روز در حال افزایش است و مازندران نیز در تنوع حوادث طبیعی زبانزد شده است، تصریح کرد: دانشگاه های مازندران باید برای مدیریت پیشگیری از بحران طبیعی استان پای کار بیایند. نوری با تاکید بر این که مردم مازندران به خصوص روستاییان که مولدو تولید کنندگان محصولات کشاورزی و نقش محوری در امنیت غذایی ملی هستند نباید از حوادث طبیعی استان لطمه ببینند، ادامه داد: برای همه حوادث غیرمترقبه و طبیعی مازندران باید بسته مدیریت پیشگیری بحران تعریف شود. این مقام مسوول، به وجود سرعت گیرهای غیر مجاز مازندران که دردسر ساز شده است، اشاره کرد و بیان داشت: همه ما برخورد سرمان به سقف ماشین ناشی از سرعت گیرهای غیر مجاز را در استان تجربه کردیم. نماینده عالی دولت در مازندران با ذکر این نکته که کار مردم نباید زمین بماند ، گفت: ایجاد راه دسترسی در روستاهای مازندران ضروری است. هر گونه بی توجهی به راه دسترسی به روستاها سبب افزایش مهاجرت می شود و این به فعالیت های کشاورزی و تولیدات محصولات کشاورزی ضربه می زند. استاندار مازندران گفت: مدیریت الگوی مصرف انرژی در کشور به خصوص در مازندران بسیار کم عملیاتی و انجام می شود.
افزایش حدود ۲ درجه ای اما علاوه بر کاهش منابع آبی، خطر ریزگرد و گردو غبار، آتش سوزی و سیلاب را دو چندان کرد
سرپرست اداره کل هواشناسی مازندران نیز با بیان اینکه تغییر اقلیم بروز حوادث طبیعی را در استان افزایش داده است، گفت: افزایش حدود ۲ درجه ای اما علاوه بر کاهش منابع آبی، خطر ریزگرد و گردو غبار، آتش سوزی و سیلاب را دو چندان کرد. هوشنگ بهزادی روز چهارشنبه در جلسه ستاد مدیریت بحران مازندران افزود: طبق پیش بینی هواشناسی در سال آبی جاری ( مهر ماه سال گذشته تا کنون ) متوسط بارندگی در حد نرمال و بالاتر از نرمال بوده است.
وی در عین حال تصریح کرد: متوسط بارش در شهرستان های رامسر ،نوشهر، آمل ،بابلسر ، سوادکوه و بهشهر نسبت به مدت مشابه سال آبی گذشته کمتر از نرمال بوده است. سرپرست هواشناسی مازندران با توضیح این که تامین منابع آبی کشاورزی استان با افزایش دما ۲ درجه در سال آبی جاری به خطر افتاده است ، ادامه داد: طبق پیش بینی متوسط دمای هوا تا اواسط شهریور امسال بارندگی در حد نرمال ولی افزایش دمای هوا تا یک درجه دور از انتظار نیست. وی با اظهار اینکه تغییرات اقلیمی مازندران سبب شد تا این خطه شمالی هم از بلیه ریزگرد و گرد و غبار برخوردار شود، تصریح کرد: یکی از عوامل اصلی ریزگرد ها ،کاهش ۱۱۵ سانتیمتری آب دریای خزر و پسروی آب است. بهزادی با ذکر این نکته که وضعیت اقلیمی آب و هوای مازندران در معرض خطر قرار گرفته است و خطر اقلیمی پسروی آب دریای خزر در استان بسیار جدی است، گفت: خطر آتش سوزی جنگل و مرتع ناشی از پدیده جوی در مازندران نیز باید بسیار جدی گرفته شود. وی گفت: تاکید می کنم پدیده آتش سوزی جنگل و مرتع شمال ایران پدیده جوی جدی ناشی از تغییرات اقلیمی است.
علل ضعف شدید ایران در مدیریت بحران
بحرانهای طبیعی بر زندگی میلیونها نفر در سراسر جهان تأثیر میگذارد و هزینههای اقتصادی و اجتماعی به وجود میآورد. مدیریت بحرانهای طبیعی میتواند این هزینهها را کاهش دهد و جوامع را در برابر این بحرانها ایمن و مصون کند.
فرشته جهانی یک پژوهشگر درخصوص علل ضعف شدید ایران در مدیریت بحران مینویسد:« تغییر پیاپی ساختار و قوانین، تقدم بخشیدن به راهبردهای عملیاتی پس از حادثه به جای راهبرد پیشگیری، نبود برنامه رسانهای جامع در حوزه مدیریت بحران و ضعف زیرساختهای لازم مدیریت شهری و روستایی تنها بخشی از چالشهای فراروی نظام مدیریت بحران در ایران هستند. در حال حاضر مشکل فعلی مدیریت بحران در کشور، ساختار موجود یا قانون آن نیست بلکه ایراد، دیدگاه مدیریتی نسبت به مقوله مدیریت بحران است. اکنون در حوزه مدیریت بحران شاهد ناهماهنگی میان دستگاهها، نبود برنامههای راهبردی، فقدان اعتبارات مناسب و کافی و همچنین ضعف بدنه کارشناسی و مدیریتی متخصص این حوزه هستیم و در عمل اقتدار لازم برای اجرایی شدن تصمیمات کلان وجود ندارد ، به همین دلیل در چنین شرایطی حتی تغییر ساختار هم مشکلی را حل نخواهد کرد. اگر اولویت راهبردی ما در برابر بحرانهای طبیعی تمرکز بر بخش پیشگیری باشد، جدا از ارکان اجرایی، حداقل در بخش تعیین استراتژی و راهبرد، درست عمل کردهایم. همچنین باید گفت که موضوع پیشگیری، الزاماً مبتنی بر هزینه نیست، بلکه نیازمند تغییر برنامههای توسعهای و انطباق با الگوهای بومی و ملی است. بنابراین افزایش اعتبارات و تخصیص به موقع به منظور پیشگیری از آثار مخاطرات زیست محیطی، در واقع یک سرمایهگذاری است و نه ایجاد هزینه. مساله حائز اهمیت این است که اکنون در بسیاری از بخشها و نقاط در معرض مخاطره و دارای پتانسیل بحرانی شناسایی شده در کشور، دستگاههای مسئول در حوزههای مختلف به وظایف خود در آن راستا کاملاً واقف هستند اما در عمل به دلیل کمبود اعتبارات مشخص برای انجام امور مرتبط، توانایی اقدام لازم را ندارند و یا حداقل به این بهانه از اجرای آن سر باز میزنند. در قانون مدیریت بحران کشور سطح وظایف صدا و سیما، به عنوان فراگیرترین رسانه رسمی کشور در ارائه آموزش در برابر بحران و اعلام هشدار محدود شده و نقش رسانههای غیر رسمی در این میان دیده نشده است در حالی که گسترش روزافزون شبکههای اجتماعی و فضای مجازی و تاثیر آن در زمان مدیریت بحران غیر قابل انکار است بنابراین یکی دیگر از مواردی که در آن نیاز به تغییر راهبرد داریم در حوزه رسانه و مدیریت فضای اطلاعرسانی غیررسمی در هنگام بروز بحرانهای طبیعی و استفاده از این ظرفیت کمتر دیده شده برای افزایش کارایی ارتباطی با مردم است. همه کشورها در سطح ملی و در سطح محلی باید برنامه کاهش خطر برای کشور و شهرها و روستاها داشته باشند. در ایران بنابر نتایج به دست آمده تاکنون نقشه راه جامعی برای کاهش خطر ارائه نشده است از این رو مهمترین چالش مدیریت بحران در کشور را میتوان نبود مدیریت یکپارچه و نقشه راه جامع برای این حوزه نامید. بنابراین دستگاه متولی مدیریت بحران در کشور باید یک سند راهبردی و نقشه راه براساس بحرانهای گذشته داشته باشد که در آن اقدامات و وظایف هر یک از دستگاهها و بخش غیردولتی مشخص شده و اهداف کمی وجود داشته باشد. اما آنچه که در چند سال گذشته در کشور شاهد آن بودهایم نبود برنامههای بلندمدت و آیندهنگرانه و بدتر از آن غرق شدن در روزمرگی سازمانی و در نهایت غافلگیری و عملکرد ضعیف است.
