وقتی سیل سالهای ۹۷ و ۹۸ ایران را در خود بلعید؛ برخی معتقد بودند ما وارد دوره ترسالی شدهایم و دیگر خشکسالی را پشت سر گذاشتهایم، در حالی که اینطور نبود و بسیاری دیگر از کارشناسان این فرضیه را به طور کلی مردود میدانستند. مدیـرکل وقـت پیش بینـی و هشـدار سـریع سـازمان هواشناســی در همــان […]
وقتی سیل سالهای ۹۷ و ۹۸ ایران را در خود بلعید؛ برخی معتقد بودند ما وارد دوره ترسالی شدهایم و دیگر خشکسالی را پشت سر گذاشتهایم، در حالی که اینطور نبود و بسیاری دیگر از کارشناسان این فرضیه را به طور کلی مردود میدانستند.
مدیـرکل وقـت پیش بینـی و هشـدار سـریع سـازمان هواشناســی در همــان ســالها و در پاســخ بــه اینکــه سـالهای گذشـته عـدهای اعتقـاد داشـتند کـه مـا وارد دوره ترســالی شــدهایم و… پــس آن ادعاهــا چــه شــد و اساســا چنیــن چیــزی وجــود داشــت یــا خیــر، گفتــه بـود:« ایـن را نمیدانـم چـه کسـی بیـان کـرده اسـت. ایــن مطلــب را هیــچ مرجعــی از ســازمان هواشناســی کشــور عنــوان نکــرده اســت. ایــن درســت نیســت کــه مـا وارد دوره ترسـالی شـدهایم. براسـاس آنچـه چندیـن سـال قبـل هـم گـزارش دادیـم از نظـر تغییـر اقلیـم و سـناریوهایی کـه در تغییـر اقلیـم وجـود دارد، ۵۰ سـال آینـده و ۱۰۰ سـال آینـده تعـداد سـالهای خشـک مـا به مراتــب بیــش از تعــداد ســالهای تــر اســت. ســال خشــک در کنــار ســال تــر معنــا پیــدا میکنــد. یعنــی اگـر سـال تـر وجـود نداشـته باشـد، سـال خشـک هـم بیمعناسـت ولـی درمجمـوع در آینـده تعـداد سـالهای خشـک مـا بیـش از تعـداد سـالهای تـر خواهـد بـود.
بـرای برنامهریزیهـای طولانی مدت نیـاز اسـت کشـور مـا کـه خشـک و نیمهخشـک اسـت، توجـه بیشـتری به منابـع آبـی داشـته باشـد. مشـخص اسـت کـه در آینـده قطعـا وضـع بارندگیهـا و آب و هـوا بهتـر نخواهـد شـد، چـون نیـاز بشـر افـزوده میشـود، نیـاز بـه آب بیشـتر میشـود و بایـد تمهیداتـی بـرای مصـرف بهینـه اتخـاذ شـود و تمـام مشـاغل و اهـداف و برنامهریزیهـای خـود را بــه سمتوســوی شــغلهایی ببریــم کــه کمآببــر هسـتند و پایـداری بیشـتری دارنـد.»
حالا اما بار دیگر بارشهــای سیلآســای ۲ هفتــه نخســت مردادمــاه در بخشهـای مختلـف کشـور که موجـب جاری شـدن روانــاب، ســیلاب و بعضــا پــر شــدن بخشهایــی از تالابها و آببندانهــای کشــور شــده است، برخی را به این نتیجه اشتباه رسانده است که اوضاع منابع آبی بهتر شده است تا جایی که بعضی از کشاورزان، از جمله کشاورزان مازندرانی به صرافتِ کشت دوم برنج آن هم با تمام قدرت افتادهاند!
کشت دوم برنج در مازندران این روزها به دنبال بارندگی میانه ماه مرداد در حالی رونق گرفته است که کارشناسان و مسوولان نسبت به خطرپذیری بیش از حد به خاطر خشکسالی و فراتر رفتن دوره داشت و برداشت از فصل مناسب، هشدار میدهند.
کشاورزان به خاطر مناسب بودن قیمت برنج و مشاهده روان آب در رودخانهها و نهرهای کشاورزی و افزایش میزان آب در آببندانها همچنان به رغم گذشت زمان مناسب، سخت در حال شخم و شیار شالیزارها برای انجام کشت دوم هستند.
بارندگیهای سیل آسای ششم و هفتم مرداد امسال و تداوم بارشهای پراکنده طی دو هفته اخیر سبب جاری شدن روان آب در بسیاری از رودخانههای استان به ویژه در مناطق غربی و مرکزی مازندران شده است و همین وضعیت بسیاری از کشاورزان این مناطق را بر آن داشت تا به کشت دوم برنج روی بیاورند.
اگرچه بررسیها نشان میدهد بارندگی و روان آب رودخانهها شرایط را برای شخم و شیار که بیشترین نیاز آبی را در فرایند کشت شالی دارد، فراهم کرده است، اما کارشناسان کشاورزی تاکید دارند با توجه به دوره زمانی ۹۰ روزهای که ارقام برنج کیفی مانند طارم محلی برای رسیدن به مرحله برداشت نیاز دارند، خطر آفت نسل سوم و چهارم کرم ساقه خوار، کمبود آب و سرمای پاییزی در کمین کشت دوم برنج است و کشاورزانی که به هشدارهای کارشناسی توجه نکنند، متضرر خواهند شد.
پیش از این هم جهاد کشاورزی مازندران به شالیکاران هشدار داده بود پس از دهم مرداد ماه کشت دوم برنج را به روش نشاء مجدد انجام ندهند چون در چنبره خطرات مختلف به ویژه کم آبی و سرمای پاییزی گرفتار خواهند شد.
طبق آمار رسمی جهاد کشاورزی مازندران، تاکنون برداشت شالی از حدود ۹۰ هزار هکتار از شالیزارهای استان عمدتا در حوزه آبریز هراز انجام شده است و در حال حاضر بیشتر شالیکاران این منطقه در شهرستانهای محمودآباد، بابلسر، فریدونکنار، آمل و بابل مشغول آماده سازی شالیزاری برای نشای مجدد هستند؛ روشی که بیشتر از کشت اول نیاز به آب دارد و هزینه برتر هم محسوب میشود.
بیش از ۹۰ درصد از شالیکاران حوزه دشت هراز که تاکنون محصول کشت نخست برنج را جمع آوری کردهاند به دنبال کشت دوم به روش نشاء مجدد و یا پرورش ساقه یا دونوچ هستند. میزان استقبال از کشت دوم در این منطقه نشان میدهد که امسال احتمالا سطح زیر کشت دوم برنج در مازندران از سال گذشته بیشتر شود در حالی که دستکم تاکنون میزان خشکسالی استان نسبت به پارسال بیشتر بوده است.
طبق آمار جهاد کشاورزی مازندران پارسال ۸۵ هزار هکتار از شالیزارهای استان زیر کشت دوم برنج رفته بود که از این میزان ۲۵ هزار هکتار به روش نشاء مجدد و ۶۵ هزار هکتار به روش پرورش ساقه یا دونوچ (رتون) بود.
کشت نخست برنج در مازندران با استفاده از ذخایر منابع آبی پایدار شامل سدها، آببندانها و چاهها انجام میشود، اما کشت دوم به طور کامل به روانآب رودخانهها، نهرهای کشاورزی و آببندانها وابسته است. به عبارتی هرگونه برداشت از سدها و چاههای کشاورزی برای کشت دوم ممنوع است و به همین دلیل هم اقدام شالیکاران برای کشت دوم در این شرایط خشکسالی به اعتقاد کارشناسان، عبور از خط قرمز ممنوعیتها محسوب میشود.
رییس اداره برنج جهاد کشاورزی مازندران نیز با هشدار به کشاورزان نسبت به خطرپذیری بالای کشت دوم از دهم مردادماه به بعد، گفت: با توجه به اهمیت شرایط آب و هوایی روزهای فصل پاییز برای به بار نشستن خوشههای برنج کشت دوم، به ازای هر روز تاخیر پس از دهم مرداد، خطر پذیری از بین رفتن محصول افزایش مییابد.
علی محمد رمضانی با اظهار اینکه بارندگی مردادماه مازندران که در پیک برداشت شالی و در واقع دوره «انجیرپزان» رخ داده، همه را شوکه کرده است، توضیح داد: تغییرات اقلیمی نشان میدهد که نمیتوان امید زیادی به تحقق پیشبینیهای دراز مدت هواشناسی برای بارندگی داشت.
وی با توضیح این نکته که انواع ارقام برنج کیفی طارم محلی و حتی ارقامی مانند بهنام، کوهسار و تیسا نیز حداکثر به ۸۰ روز زمان نیاز دارند، ادامه داد: شالی پس از نشاکاری همواره نیاز به آب دائم دارد، در حالی که روانآب رودخانهها در روزهای آینده به حداقل خواهد رسید و اگر بارندگی نداشته باشیم، بیآبی برای کشت دوم قطعی است. رمضانی گفت: از طرفی چاههای کشاورزی منطقه مرکزی و غرب استان نیز با نادیده گرفتن ممنوعیت قانونی برای برداشت، کم عمق هستند و حداکثر عمقشان ۱۷متر است که با توجه به نیاز فراوان آب برای شالیکاری بالا کشیدن دائمی آب از این نوع چاهها نیز همراه با خطر است و این وضعیت هم خطرپذیری کشت دوم را در این مناطق تشدید میکند. رییس اداره برنج جهاد کشاورزی مازندران همچنین از تداخل نسل سوم و چهارم کرم ساقه خوار و سرمای احتمالی پاییزی به عنوان تهدید مهم دیگر برای کشت دوم یاد کرد و بیان داشت: امسال هزینه کشت دوم برنج حتی از کشت اول بیشتر شده است در نتیجه پیشنهاد میشود شالیکاران به جای کشت دوباره، دستکم روش پرورش دوباره ساقه شالی یا دونوچ را انجام بدهند که به آب کمتری نیاز دارد.
کارشناس ارشد شالیکاری مازندران از کشاورزانی که اقدام به کشت دوم کردهاند، خواست تا اگر کاه وکلش را از زمین بیرون نیاوردند در کوددهی به موقع به ویژه به میزان مصرف کود در این زمینها بسیار دقت کنند، چراکه با خطر کاهش پنجه دهی مواجه خواهند شد.
مدیر حفاظت و بهره برداری از منابع آبی شرکت آب منطقهای مازندران هم در این راستا گفت: با وجود تاکیدهای مکرر در سالهای اخیر درباره زیانهای کشت دوم برنج برای وضعیت منابع آبی مازندران، بارندگیهای اخیر سبب شد تا همچنان شاهد اقدام به کشت دوم در مازندران هستیم.
سید مهدی عمادی افزود: مازندران امسال در وضعیت استمرار خشکسالی قرار دارد و پرهیز از کشت دوم باید به طور جدی در دستور کار کشاورزان باشد ضمن اینکه موضوع را در جلسات مختلف با جهاد کشاورزی مطرح و تاکید کردیم که شرایط برای کشت دوم در مازندران فراهم نیست.
وی بیان داشت: موضوع ممنوعیت کشت دوم در سال جاری نیز به طور مکتوب به فرمانداریها، بخشداریها و مدیران مرتبط نیز اعلام شد و جهاد کشاورزی مازندران هم با ممنوعیت کشت دوم موافق است، اما متاسفانه کماکان شاهد بیتوجهی جامعه به وضعیت منابع آبی استان هستیم.
مدیر حفاظت و بهره برداری از منابع آبی شرکت آب منطقهای مازندران یکی از دلایل اصلی استقبال کشاورزان به کشت دوم به رغم هشدارهای کمبود آب و خطر آفات را وضعیت بازار و قیمت برنج دانست و هشدار داد: این وضعیت طبیعتا به منابع آب زیرزمینی استان آسیب زیادی وارد خواهد کرد. طبق پیش بینی هواشناسی مازندران دمای هوای استان از روز چهارشنبه به صورت تدریجی افزایش
مییابد به گونهای که این افزایش دما در شهرهای ساحلی و جلگهای بین ۲ تا ۶ و در مناطق کوهستانی نیز بین پنج تا هشت درجه خواهد بود.
مازندران ۴۲ درصد برنج مورد نیاز کشور را تامین میکند.
