نان، فراتر از یک کالای مصرفی روزمره، سنگ محک اصلی عدالت اجتماعی و معیاری عینی برای سنجش کارآمدی سیاست‌های رفاهی دولت‌هاست. این ماده حیاتی که سهم عمده‌ای در سبد معیشت اقشار مختلف جامعه، به‌ویژه دهک‌های آسیب‌پذیر دارد، این روزها در استان مازندران به کانون چالش‌هایی چند وجهی تبدیل شده است.

از گلایه‌های به‌حق شهروندان درباره افت کیفیت و پدیده سوختگی نان گرفته تا فریاد خفته نانوایان از فشارهای طاقت‌فرسای تولید و کاستی‌های زیرساختی، همگی زنگ خطری جدی را به صدا درآورده‌اند که نیازمند مداخله فوری، ریشه‌ای و فرابخشی است.
کیفیت نان پخت‌شده در واحدهای صنفی، معلولِ زنجیره‌ای پیوسته است که نقطه آغازین آن در مزارع گندم و کارخانجات آردسازی رقم می‌خورد. بخش عمده‌ای از گلایه‌های نانوایان مازندرانی معطوف به ناپایداری کیفیت آرد تحویلی است؛ آردی که گاه به دلیل عدم تناسب درصد سبوس‌گیری، افت کیفیت گندم‌های استحصالی یا دپوی طولانی‌مدت در سیلوها، رفتار متغیری در فرآیند تخمیر از خود نشان می‌دهد.
وقتی خمیر حاصل از آرد نامرغوب در اختیار شاطر قرار می‌گیرد، حتی با تجربه‌ترین و ماهرترین نانوایان نیز توانایی خلق محصولی باکیفیت و ماندگار را نخواهند داشت. از سوی دیگر، مسائل مربوط به توزیع و سهمیه‌بندی آرد در برخی نقاط استان، فضایی را ایجاد کرده که واحدها به جای تمرکز بر بهبود پخت، درگیر دغدغه‌های تأمین مواد اولیه خود هستند. در این میان، نظارت دقیق بر عملکرد کارخانجات آردسازی و انطباق استاندارد گندم‌های ورودی با اقلیم و نوع پخت سنتی در مازندران، گام نخست و گم‌شده‌ای است که باید احیا شود.

صدای پای مطالبات نانوایان
در سوی دیگر این معادله، نانوایان قرار دارند؛ قشری زحمتکش که در خط مقدم تأمین امنیت غذایی جامعه فعالیت می‌کنند، اما زیر بار سنگین هزینه‌های سربار، عملاً توان تنفس اقتصادی را از دست داده‌اند. افزایش سرسام‌آور هزینه‌های نگهداری و تعمیر تجهیزات، فرسودگی ماشین‌آلات پخت، گرانی حامل‌های انرژی و ثبات دستوری قیمت نان، حاشیه سود این صنف را به شدت تحت تأثیر قرار داده است.
بسیاری از واحدهای نانوایی در مازندران همچنان با تجهیزات سنتی و پرمصرف دهه‌های گذشته فعالیت می‌کنند که کنترل دقیق حرارت و زمان پخت را دشوار می‌سازد؛ عاملی که به‌طور مستقیم به پدیده سوختگی نان و ضایعات بالا منجر می‌شود. نانوا نمی‌تواند با قیمت‌گذاری دستوری و بدون حمایت واقعی در بخش یارانه‌های پنهان یا تجهیزاتی، توقع کیفی‌سازی صددرصدی را برآورده کند. وقتی کرایه حمل، دستمزد کارگر، هزینه‌های بیمه و اجاره بهای واحد صنفی با نرخ تورم عمومی سنخیتی ندارد، ناگزیر کیفیت محصول نهایی نیز به قربانی خاموش بحران اقتصادی واحدهای صنفی تبدیل می‌شود.
برنامه‌ریزی کلان در حوزه گندم، آرد و نان نیازمند نگاهی جامع‌الاطراف و عملیاتی است؛ نه تصمیمات مقطعی و بخشنامه‌هایی که صرفاً روی کاغذ نگاشته می‌شوند. اگرچه مسئولان و نهادهای نظارتی استان بارها بر لزوم ارتقای کیفیت نان و برخورد با تخلفات تأکید کرده‌اند، اما تجربه نشان داده است که رویکردهای صرفاً تعزیراتی و جریمه‌محور، بدون اصلاح زیرساخت‌های اقتصادی زنجیره، راه به جایی نمی‌برد. تأمین تجهیزات پشتیبان، نوسازی ناوگان پخت، اعطای تسهیلات کم‌بهره برای تعویض فرسودگی‌های تجهیزاتی، و ایجاد سامانه‌های هوشمند نظارتی که بتوانند گلوگاه‌های رانت و تخلف را بدون آسیب به چرخه تولید ببندند، از الزامات برنامه‌ریزی نوین است. مسئولان باید بپذیرند که چالش نان مازندران، مسئله‌ای تک‌بعدی نیست که با چند بازرسی دوره‌ای حل شود؛ بلکه نیازمند بسته سیاستی حمایتی-نظارتی همزمان است که هم‌زمان به داد معیشت مردم و حیات اقتصادی نانوایان برسد.

راهکارها و پیشنهادهای راهبردی
برای عبور از این وضعیت بحرانی و تبدیل تهدید فعلی به فرصتی برای ارتقای استانداردهای زیستی استان، اقداماتی باید در دستور کار قرار گیرد. بازنگری در شیوه تخصیص و ترکیب گندم‌ها در کارخانجات استان متناسب با شرایط آب‌وهوایی و ذائقه مصرفی مازندران، بازبینی منصفانه در نرخ‌گذاری نان متناسب با قیمت تمام‌شده واقعی تولید، در کنار ارائه تسهیلات یارانه‌ای برای نوسازی و مکانیزاسیون تجهیزات پخت، بهره‌گیری از سامانه‌های شفاف نظارتی و ایجاد کانال‌های ارتباطی مستقیم برای دریافت گزارش‌های مردمی، به‌طوری که بازرسی‌ها از حالت سنتی خارج شده و به سمت پیشگیری از تخلف هدایت شود و برگزاری دوره‌های آموزشی رایگان ارتقای مهارت برای شاطران و کارگران نانوایی‌ها جهت کاهش ضایعات و افزایش کیفیت پخت مهمتریت عوامل موثر در افزایش کیفیت نان است.
نان، عصاره زحمت کشاورز و هنر نانواست و بی‌توجهی به کیفیت آن، ضربه‌ای مستقیم به اعتماد عمومی و سلامت جامعه محسوب می‌شود. مازندران با ظرفیت‌های بی‌نظیر انسانی و اقتصادی خود سزاوار نظامی کارآمد در حوزه امنیت غذایی است. نمایندگان مجلس، مدیران اجرایی و تشکل‌های صنفی باید دست در دست یکدیگر دهند تا با جراحی اصولی این زنجیره، سفره‌های مردم دوباره رنگ برکت واقعی به خود بگیرد. حال که وضعیت اقتصادی مردم در حدی است که توان خرید برنج را ندارند و صف‌های طویل نانوایی‌ها بیانگر این موضوع است لذا باید در این مورد گامی اساسی جهت ارائه نانی با کیفیت مناسب به مردم برداشت.

کیفیت آرد و پشتیبانی از نانوایی‌ها
سید محمد جعفری، مدیرکل غله و خدمات بازرگانی مازندران موضوع تأمین موتور برق و پشتیبانی از نانوایی‌ها را مهم دانست و گفت: تأمین این تجهیزات در شرایطی اهمیت دارد که قطعی برق می‌تواند فعالیت واحدهای خبازی را مختل کند و دسترسی مردم به نان را با مشکل روبه‌رو سازد. همکاری برای تأمین امکانات پشتیبان، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به استمرار فعالیت نانوایی‌ها در شرایط اضطراری کمک کند.
وی افزود: در کنار موضوع کیفیت آرد و تجهیزات نانوایی‌ها، ساماندهی توزیع آرد در مناطق روستایی نیز از مسائل مهم حوزه نان در مازندران است. پراکندگی روستاها، تفاوت میزان دسترسی به واحدهای خبازی و ضرورت تأمین منظم آرد، برنامه‌ریزی دقیق برای توزیع و نظارت بر مصرف سهمیه‌ها را ضروری می‌کند.