استاندار مازندران در تازهترین سخنانش، از ورود سرمایهگذاری از کشور سوئد برای انجام مطالعات مربوط به ۱۲ سایت پسماند خبر داد و گفت: امیدواریم که به راهکاری برای حل مشکل پسماند دست یابیم.
وی گفت: فکر من و گروه من در استان این است که سرمایهگذار را به استان بیاوریم و تمام موانع و مزاحمتهای قانونی را یکی پس از دیگری حل کنیم، زیرا اشتغال پایدار منجر به امنیت بیشتر و کاهش آسیب پذیری میشود.
جانمایی نامطلوب مکانهای دفن زباله مازندران در سه دهه اخیر سبب شده که اکنون مساحت عرصههای دپوی زباله در مازندران که عمدتا نیز در دل جنگلها قرار دارند به حدود ۲۰۰ هکتار برسد.
دپوی این زبالهها و آلوده شدن خاک محیط تنها چالش ناشی از این روش دفع پسماند نیستند. نفوذ شیرابهها به عمق زمین و آبهای زیرزمینی تهدید بزرگی است که بر سلامت ساکنان اطراف این سایتهای دپوی زباله تاثیر مستقیم میگذارد. زبالهدانهای تحمیل شده به طبیعت مازندران نبسیاری از زمینهای باغی، شالیزاری و مراتع استان را به درجهای از آلودگی رساندند که در سلامت محصولات تولیدی در این عرصهها ابهام وجود دارد.
شهرهای مازندران به گونهای گسترده شده که جنگل، کوه، دشت و مرتع بخشی از شهرها و روستاهای این استان را تشکیل میدهند و همه این اراضی هم در معرض تهدید زبالهها قرار دارند.
معضل پسماند سالهای طولانی است که گریبان مازندران سرسبز را گرفته و در برهههای مختلف سه دهه گذشته در برخی مناطق تبدیل به بحران چندوجهی شد. در این فرایند بیشترین آسیب به جنگلهای مازندران وارد شد. محل دپوی زبالهها در آمل، بابل، بابلسر، نوشهر، نور و بسیاری از شهرهای این استان از گلوگاه تا رامسر تهدیدی جدی برای عرصههای طبیعی محسوب میشوند.
کارشناسان بر این باورند یکی از علتهای اصلی طولانی شدن طرحهای ساماندهی پسماند مازندران شهرستانی عمل کردن در این زمینه است که سبب میشود اعتبارات دولتی به صورت قطرهچکانی به طرحها تخصیص یابد و افتتاح طرحها را در هالهای از ابهام قرار دهد.
هر چند قصه تلخ معضل زباله برای بومیان مازندران تکراری است و بسیاری از مازندرانیها درد و رنج و جانسختی آن در برابر راهحلهای متنوع را با گوشت و استخوانشان لمس کردهاند، ولی برای غیربومیان هم ناآشنا نیست. چون اگر حتی پیشینه یک بار سفر زمینی به مازندران را داشته باشند، بوی تعفن زبالههای انباشته در جایجای استان بدون تردید مشامشان را آزرده است. بیراه نیست اگر گفته شود در مسیرهای منتهی به جنگل، دریا یا کوههای همه شهرستانهای مازندران میتوان نقاطی را یافت که بوی تعفن زباله احساس شود و محل دپوی زبالهها به چشم آید.
با اینکه طی سالهای اخیر گامهای مثبتی برای ساماندهی زباله در مازندران برداشته شد، اما به جز موارد معدودی از جمله بهرهبرداری از نیروگاه زبالهسوز نوشهر که آن هم البته با چالش و تعطیلی مواجه شد و کارخانه کمپوست تنکابن، بقیه طرحها به سرانجامی اثرگذار نرسیدند و فرآیند تخریب اراضی طبیعی همچنان ادامه دارد
در حال حاضر به خاطر نبود کارخانههای مدرن زباله سوز و زیرساختهای نوین مربوط، بخشی از این زبالهها بدون تفکیک و جداسازی در محیط زیست مازندران بهویژه در مناطق جنگلی و حوضههای آبریز استان دفع میشود.
به گفته کارشناسان از این زبالهها گازهای مختلف تخریب کننده محیط زیست متصاعد و شیرابه سمی تولید میشود که این مساله از عوامل خسارت باری است که میتواند شمال کشور را از جنگل تهی کند.
نکته مهم دیگر اینکه در مازندران به دلیل حاصلخیزی زمین برای کشاورزی و نیز بالابودن سطح آب زیرزمینی، زمین کافی برای دفن زباله موجود نیست که با این توصیف نیز مراکز دفن زبالههای شهری استان در مناطق جنگلی، زراعی و حاشیه رودخانهها قرار داشته که ظرفیت آنها برای دفن زباله اشباع شده است.
افزایش بیسابقه تولید زباله به ویژه در ایام پیک سفر در مازندران، زنگ خطر جدی برای سلامت عمومی و محیط زیست را به صدا درآورده است. دبیر کمیته پسماند اداره کل حفاظت محیط زیست مازندران، آبان ماه امسال طی گفتوگویی با اشاره به ناکارآمدی در هماهنگی بین دستگاهها، تأکید میکند که بدون نظارت دقیق و برنامهریزی منسجم، استان با بحرانهای بهداشتی و اجتماعی مواجه خواهد شد.
دبیر کمیته پسماند اداره کل حفاظت محیط زیست مازندران درباره افزایش تولید زباله در زمانِ اوج سفر در استان مازندران گفت: «در اوقات پیک سفر در کشور، مدیریت پسماند در استان مازندران به چالشی بزرگ تبدیل میشود.»
فخاری در ادامه با اشاره به وظایف مدیریت شهری استان مازندران در این ایام گفت: «دو وظیفه اصلی در این زمینه وجود دارد: نخست، هماهنگی بین دستگاهها و دوم، وظیفه نظارتی بر اجرای قوانین و مقررات پسماند. این دو وظیفه مهم باید در این ایام به دقت مورد توجه قرار گیرد.»
او تاکید کرد: «دبیرخانه کارگروه مدیریت پسماند از سال ۱۳۸۸ به اداره کل محیط زیست استان منتقل شده است و این دبیرخانه، مرجع پیگیری و تصمیمگیری در زمینه مدیریت پسماند در استان به شمار میرود.»
دبیر کمیته پسماند اداره کل حفاظت محیط زیست مازندران علاوه بر این افزود: «براساس ماده ۲۳ قانون، سازمان محیط زیست بهعنوان نهاد ناظر در این حوزه شناخته میشود و همه دستگاهها باید به آن پاسخگو باشند. دستگاههای مختلفی از جمله ادارات کل امور شهری، روستایی، سازمان پسماند و دانشگاه علوم پزشکی مازندران باید بهصورت هماهنگ عمل کنند و در برابر موارد تذکر دادهشده تمکین نمایند.»
او با اشاره به میزان تولید زباله در ایام تعطیلات گفت: «ما بارها پیگیری کردهایم که میزان تولید زباله روزانه و افزایش آن در ایام اوج سفرها مورد ارزیابی قرار گیرد. طبق اطلاعات ارائهشده، میانگین تولید زباله روزانه در استان حدود سه هزار تن برآورد شده است. در ایام تعطیلات، این رقم به دلیل ورود مسافران افزایش مییابد و ممکن است به حدود ۴۵۰۰ تن برسد.»
او همچنین افزود:« بهمنظور داشتن برآورد دقیق از میزان تولید زباله در ایام سفر، پیشنهاد دادهایم که یک بررسی جامع بهمدت یک سال انجام شود. علاوه بر این، اطلاعاتی از سوی دانشگاه علوم پزشکی مازندران نیز حاکی از افزایش پسماندهای پزشکی در ایام سفر است که نیاز به توجه بیشتری دارد.»
فخاری در نهایت گفت:« مدیریت پسماند در استان شامل پسماندهای پزشکی، کشاورزی و صنعتی نیز میشود و این امر نیازمند اقدامات هماهنگ و برنامهریزی دقیق است.»
در استان مازندران، تولید زباله روزانه در حدود سه هزار تن برآورد شده است، اما این رقم در ایام تعطیلات با ورود مسافران به حدود ۴۵۰۰ تن میرسد. این افزایش بیسابقه در تولید زباله، به همراه کمبود تجهیزات و ناکارآمدی در مدیریت پسماند، شرایطی بحرانی را در این استان ایجاد کرده است. عدم توانایی در مدیریت صحیح زبالهها میتواند به آلودگی محیط زیست، ناپایداری بهداشت عمومی و بروز مشکلات اجتماعی منجر شود.
یکی از تبعات این شرایط، افزایش شیوع بیماریهای مرتبط با زباله است. زبالههای انباشتهشده، بهعنوان محل تجمع حشرات و جوندگان، میتوانند به گسترش بیماریها کمک کنند. این موضوع بهویژه در فصل تابستان، که دما افزایش مییابد، میتواند به تهدید جدی برای سلامت عمومی تبدیل شود. با افزایش سفرها و تجمع افراد، خطر شیوع بیماریهای عفونی و عوارض ناشی از زبالههای آلوده بهطرز قابل توجهی افزایش مییابد.
علاوه بر بحرانهای بهداشتی، مشکلات اجتماعی نیز بهدنبال این وضعیت ایجاد میشود. نارضایتی عمومی از عدم توانایی دولت در مدیریت پسماند، میتواند به تنشهای اجتماعی و اعتراضات مردمی منجر شود. زمانی که مردم احساس کنند که نهادهای دولتی قادر به تأمین زیرساختهای لازم برای مدیریت زبالهها نیستند، اعتمادشان به این نهادها کاهش مییابد. این بیاعتمادی میتواند مشارکت شهروندان در امور اجتماعی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
در چنین شرایطی، وظیفه دولت بهویژه در استان مازندران حیاتی است. دولت باید به سرعت اقداماتی را برای تقویت سیستم مدیریت پسماند انجام دهد. این اقدامات باید شامل بهبود زیرساختها، افزایش تعداد و کیفیت تجهیزات جمعآوری زباله، و اجرای برنامههای آموزشی برای شهروندان در زمینه مدیریت پسماند باشد. همچنین، ایجاد همکاریهای بینسازمانی و تخصیص منابع مالی مناسب برای حل این بحران نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.
در نهایت، اگر دولت نتواند بهموقع و مؤثر با این بحرانها برخورد کند، عواقب آن میتواند فراتر از مسائل بهداشتی و اجتماعی باشد و به تخریب محیط زیست و کاهش کیفیت زندگی در استان مازندران منجر شود. توجه به این چالشها و اجرای راهکارهای مؤثر، بهویژه در ایام پیک سفر، ضروری است تا از بروز بحرانهای بزرگتر جلوگیری شود.
حالا باید دید پس از سالها، پاسکاری حل ابربحران زباله با شرکتهای داخلی و خارجی، آیا سوئدیها موفق میشوند پوزه زباله را به خاک بمالند و مازندرانیها را از شر آن خلاص کنند یا این خبر هم به جز خوراکِ چند روزه کانالها و سایتهای خبری مورد استفاده دیگری پیدا نخواهد کرد!
- نویسنده : مائده مطهری زاده
