مائده مطهری زاده این روزها در خبرگزاریها، اخبارِ سرشماری کشاورزی در صدر قرار گرفته است. در مازندران نیز طی روزهای اخیر، گزارشهایی مبنی بر اهمیت و ضرورت سرشماری کشاورزی منتشر شده است. سرشماری کشاورزی هر ده سال یکبار انجام میشود. سرشماری عمومی کشاورزی به معنی شمارش همه واحدهای کشاورزی و ثبت خصوصیات هر یک به […]
مائده مطهری زاده
این روزها در خبرگزاریها، اخبارِ سرشماری کشاورزی در صدر قرار گرفته است.
در مازندران نیز طی روزهای اخیر، گزارشهایی مبنی بر اهمیت و ضرورت سرشماری کشاورزی منتشر شده است. سرشماری کشاورزی هر ده سال یکبار انجام میشود. سرشماری عمومی کشاورزی به معنی شمارش همه واحدهای کشاورزی و ثبت خصوصیات هر یک به طور جداگانه است. همچنین این سرشماری تمام واحدهای کشاورزی نقاط روستایی و شهری را تحت پوشش قرار میدهد. سرشماری کشاورزی ۱۲ آبان ماه ۱۴۰۳ به طور رسمی در کشور آغاز میشود. فرمان اجرای سرشماری عمومی کشاورزی اول شهریور از سوی مسعود پزشکیان، رئیس جمهور کشور ابلاغ شد. در این ابلاغیه آمده است «در اجرای ماده ۴ قانون مرکز آمار ایران و با استناد به مصوبه ۶۲ جلسه شورای عالی آمار، شورای راهبری سرشماری عمومی کشاورزی سال ۱۴۰۳، سازمان برنامه و بودجه کشور و مرکز آمار ایران و پژوهشکده تابعه مکلف هستند سرشماری عمومی کشاورزی را در آبان ماه سال ۱۴۰۳ به مرحله اجرا درآورند. در مدت زمان اجرای سرشماری یاد شده، تمام وزارتخانهها، مؤسسات دولتی و وابسته به دولت و شرکتهای دولتی مکلف هستند بر اساس مواد ۵ و ۶ قانون مرکز آمار ایران نسبت به در اختیار قرار دادن تمام امکانات و تجهیزات مورد نیاز سرشماری اقدام کنند.» یکی از پرسشهای متداول این است که در سرشماری کشاورزی چه چیزی مورد ارزیابی قرار گیرد.
سرشماری عمومی کشاورزی به معنی شمارش همه واحدهای کشاورزی کشور و ثبت خصوصیات هر یک به طور جداگانه بوده و از آنجا که این سرشماری تمام واحدهای کشاورزی نقاط روستایی و شهری سراسر کشور را تحت پوشش قرار میدهد، به آن سرشماری عمومی کشاورزی گفته میشود.
همچنین سرشماری کشاورزی، گردآوری اطلاعات فعالیتهای مختلف کشاورزی شامل «پرورش محصولات سالانه نظیر گندم، جو، شلتوک و ذرت»، «پرورش محصولات دائمی نظیر پرتقال، سیب، خرما و انگور»، «پرورش گاو و گوساله، گوسفند و بره، بز و بزغاله، گاومیش و بچه گاومیش و شتر و بچه شتر»، «کشت محصولات گلخانهای»، «پرورش آبزیان خوراکی شامل ماهیان گرمایی و سردابی و میگو»، «پرورش طیور»، «پرورش کرم ابریشم» و «پرورش زنبور عسل» از بهره برداران کشاورزی است.
بر اساس آخرین سرشماری که در سال ۱۳۹۳ اجرا شده بیش از ۴ میلیون بهره بردار کشاورزی در کشور وجود دارد که ۹۰ درصد آنها در مناطق روستایی فعالیت دارند. در ایران تاکنون ۵ سرشماری در سالهای ۱۳۵۲، ۱۳۶۷، ۱۳۷۲ و ۱۳۸۲ خورشیدی با استفاده از ابزار کاغذی و سال ۱۳۹۳ با استفاده از ابزار الکترونیکی تبلت اجرا و نتایج آن در سطح کوچکترین واحد جغرافیایی شهر و آبادی منتشر شد. مقایسه سرشماریهای کشاورزی در کشورها نشان میدهد که کشور ایران به لحاظ تعداد سرشماری در منطقه آسیا با ۵ سرشماری جز کشورهای پیشرو است. سطح سواد بهره برداران سبب شده تا سرشماری بیشتر حضوری و تلفنی باشد در حالی که این امر در کشورهای پیشرفته مثل آمریکا به دلیل سطح سواد بالا کشاورزان به شکل خوداظهاری و با ارسال فرمهای مربوطه به شکل الکترونیکی انجام میشود. بررسی تاریخی از وضعیت کشاورزی نشان می دهد که از تبعات درازمدت تغییرات اقلیمی در این خطه که قطب کشاورزی ایران محسوب می شود و بخشی از تامین امنیت غذایی کشور را بر عهده دارد، آسیب پذیر شدن گونه های مختلف کشاورزی بویژه در مناطق جلگه ای است.
گونه های کشاورزی در مازندران علاوه بر نیازمندیشان به آب و بارندگی کافی، در برابر کاهش یا افزایش ناگهانی دمای هوا نیز حساس هستند. به عنوان نمونه، بارندگی های بی موقع ماه مرداد سال ۱۳۹۷ که در مازندران به ماه «انجیر پزان» هم معروف است؛ سبب شده تا میوه درختان انجیر مرغوبیت کافی نداشته باشند، همین موضوع امسال بر عکس شده است یعنی در مرداد ماه امسال با تغییر اقلیم علاوه بر کاهش ۱.۵درجه ای متوسط دما، افزایش حدود ۳۵۰ درصدی بارندگی نسبت به مدت مشابه سال قبل به ثبت رسیده است. نمونه دیگر تغییر اقلیم و پیامدهای آن بر تولیدات محصولات کشاورزی مازندران گرمای سوزان ماه های خرداد و تیر بر مرغوبیت گونه های دیگر از جمله صیفی جات و محصولات زراعی و باغی است، این که باغداران مازندران در نیمه فصل پاییز که اوج رسیدن میوه مرکبات محسوب می شود مانند سال ۹۵ شاهد بارش سنگین برف و کاهش دمای هوا تا ۱۰ درجه زیر صفر باشند و یا برنجکاران در ماه خرداد و اوایل تیر که زمان رسیدن شالی است با افزایش دمای هوا و رسیدن آن به بالای ۴۰ درجه مواجه شوند، واقعیتی گویا از مخاطرات تغییرات اقلیمی علیه گونه های کشاورزی استان است. رئیس مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی مازندران درباره تاثیرات و تبعات تغییرات اقلیمی می گوید: تغییرات اقلیمی سریع برای کشاورزی و منابع آبی استان نگران کننده است.
مجتبی محمودی می افزاید: با توجه به شکنندگی و حساسیت بسیار بالای محیط زیستی، کمبود بارش و افزایش دما اکولوژی استان را در خطر گسترش شیوع انواع آفات و بیماری نیز قرار داده است.
وی با اشاره به اینکه هنوز موسسات و واحد های تحقیقاتی داده های تغییر اقلیمی را به صورت کامل به دست نیاورده اند و تحلیل ها برای رشد و نمو گونه های مختلف کشاورزی شروع نشده است، اظهار کردند: مشاهدات و تحقیقات اولیه نشان می دهد که به دلیل افزایش دمای هوا، گونه های کشاورزی استان برای رسیدن به دمای متعادل باید تا یکصد متر به سمت ارتقاعات کوچ کنند. رئیس مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی مازندران توضیح داد: از آنجایی که تغییر اقلیم با افزایش دما سریع در حال انجام است، الگوی کشت محصولات کشاورزی در استان باوجود هزینه های سنگین، دوباره باید انجام شود.
وی افزود: موسسات تحقیقات کشاورزی باید بر اساس تغییر اقلیم رقم های مختلف محصولات کشاورزی مقاوم به گرما و کم آب بر را بر اساس شرایط اقلیمی جدید استان تهیه کنند. محمودی وضعیت منابع آبی استان مازندران و برداشت بی رویه و غیر اصولی برای مصارف کشاورزی را هم نگران کننده توصیف کرد و گفت: اگر روند بالا کشیدن آب از چاه های کشاورزی به همین صورت ادامه یابد، با ورود آب شور دریای خزر به منابع آب های زیر زمینی، آینده وحشتناکی در انتظار کشاورزی استان خواهد بود.
نکته مهمی که با اجرای سرشماری کشاورزی برای استان مازندران باید به آن توجه کرد، وضعیت تغییر کاربری های غیر قانونی است، کمبود زمین در مقابل تقاضای زیاد برای آن از سراسر کشور در استانی که از آب و هوای معتدل خزری برخوردار است و مواهب خدادادی بی نظیری مانند جنگل های هیرکانی و بیشترین میزان سواحل دریای خزر را در خود جای داده، سبب شده است تا طی چند دهه گذشته گرفتار پدیده ناهنجار و امنیت شکنی به نام «تغییر کاربری غیرمجاز اراضی» مواجه شود.
اظهارات رییس سازمان برنامه و بودجه مازندران در جلسه شورای برنامه ریزی نشان می دهد که از سال ۱۳۹۳ تا پایان سال گذشته یکهزار و ۲۷۵ طرح سرمایهگذاری با ۲هزار هکتار مصوبه تغییر کاربری شورای برنامه ریزی دریافت کرد که طبق بررسی و پایش، حدود ۷۰ درصد تغییر کاربری زمین برای اجرای طرحهای سرمایهگذاری انحراف داشته و به جای اجرای طرح های تولیدی، ویلا و کافی شاپ در این اراضی احداث شده است. فرج الله فتح الله می افزاید: به دلیل ضعف در نظارت علاوه بر این که بازگشت زمین های واگذار شده را نداریم بلکه پهنه های جدید برای تغییر کاربری با هدف سرمایه گذاری در مازندران همچنان وجود دارد. وی با توضیح این که ۷۵ درصد مصوبات شورای برنامهریزی در مقوله تغییر کاربری زمین برای اجرای طرحهای سرمایهگذاری مربوط به جهاد کشاورزی و شیلات، هفت درصد صنعتی و پنج درصد گردشگری بوده است، ادامه می دهد : در پایش اجرای طرحهای سرمایهگذاری که با مصوبات شورای برنامهریزی تغییر کاربری زمین را دریافت کرد، بعضی از طرح ها اصلا جایش پیدا نشده است.
وی با بیان این که بسیاری از زمین های تغییر کاربری شده بدون پروانه ساخت و بهرهبرداری است، اظهار کرد : همچنین عملیات اجرایی بسیاری از طرح های سرمایهگذاری همچنان اصلا شروع نشده است.
رییس سازمان برنامه و بودجه مازندران به چندین نمونه از انحراف مصوبات زمین های تغییر کاربری شده برای سرمایهگذاری اشاره کرد و می افزاید : مصوبات تغییر کاربری برای ساخت انبار های کشاورزی و ایجاد گل و گیاه تبدیل به ویلا و کافی شاپ شده است.
فتح الله پور با ذکر این نکته که انحراف در تغییر کاربری زمین های کشاورزی و منابع طبیعی در مازندران در حالی است که از معافیت های بالایی برخوردار هستند، می گوید : زمینی که برای سرمایهگذاری گیاهان دارویی تغییر کاربری دریافت کرد، به ویلا سازی تبدیل شد.
وی تصریح می کند : زمینی که برای سرمایهگذاری ساخت متل از شورای برنامهریزی مازندران تغییر کاربری گرفته بوده است، به ساخت ویلا مخصوص پزشکان در چپکرود جویبار تبدیل شده است.
رییس سازمان برنامه و بودجه مازندران زمان اجرای سرشماری کشاورزی از ۱۲ آبان تا ۲۶ آذر است و همه اطلاعات مورد نیاز بخش کشاورزی در این طرح احصاء میشود. فتح الله پور آمار را اساس برنامه ریزی دانست و خواستار اجرای دقیق طرح شد واز مسئولان و کشاورزان به خصوص روستاییان خواست با این طرح همکاری همه جانبه داشته باشند.
رییس سازمان جهاد کشاورزی مازندران با اشاره به اهمیت انجام سرشماری عمومی کشاورزی در آبان ماه سال جاری گفت: همکاری صادقانه تولید کنندگان با ماموران سرشماری، مدیریت بازار محصولات کشاورزی استان را از گمراهی خارج می کند.
بابک مومنی با ذکر این نکته که برخی از تولید کنندگان تصور غلطی از دادن آمار و اطلاعات دقیق نسبت به سطح زیر کشت، مقدار تولید، نوع زراعت و ارقام کشت، وضعیت مالکیت زمین، تجهیزات و ادوات کشاورزی و مصرف سموم دارند، می گوید : به طور یقین آمار درست و واقعی از آخرین وضعیت کشاورزی در مازندران، منافع هر یک از تولید کنندگان را در پی دارد. وی با بیان این که نظام برنامه ریزی و نقشه راه کشاورزی مازندران به وجود بانک اطلاعاتی صحیح نیازمند است که در سرشماری عمومی کشاورزی آبان ماه امسال بدست می آید، ادامه داد: همکاری صادقانه با ماموران سرشماری کشاورزی و ارایه آمار واقعی بانک اطلاعاتی کشاورزی استان را ایجاد و با آمایش سرزمینی کشاورزی واقعی استان می توان برنامه ریزی صحیحی را عملیاتی کرد. رییس سازمان جهاد کشاورزی مازندران به وجود انواع محصولات کشاورزی مازاد زراعی، باغی و دامی و مشکلات مدیریت بر مصرف بازار این محصولات اشاره کرد و می افزاید : اگر آمار واقعی از تولید و مصرف در استان وجود داشته باشد، مدیریت بازار داخلی و خارجی با واردات و صادرات تنظیم می شود. مومنی بر لزوم استفاده از فناوری های نوین در انجام سرشماری عمومی کشاورزی کشور تاکید کرد و می گوید : با پایش مستمر بانک اطلاعاتی کشاورزی علاوه بر افزایش تولید، صیانت از اراضی کشاورزی و منابع طبیعی نیز تضمین می شود. برخی از آمارها حاکی از آن است که ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار بهره بردار در کشور فعالیت دارند اما آمار مرکز آمار این عدد را ۴ میلیون نفر اعلام میکند. در سرشماری کشاورزی آبان ماه قرار است ۲۸۰ قلم مورد پرسش باشد و این امر از تمام بهره برداران خواهد بود. بر اساس سخنان رئیس مرکز آمار ایران، سرشماری کشاورزی حدود ۴۵ روز به طول میانجامد و دادهها و اطلاعات به دست آمده محرمانه بوده و قابلیت انتشار ندارد؛ اما پس از استخراج نتایج، اطلاعات نهایی در اختیار نهادهای مربوطه قرار میگیرد. همچنین نتایج آمار سرشماری عمومی کشاورزی آبان امسال، اوایل سال ۱۴۰۴ بهطور رسمی اعلام خواهد شد.
