معاون موسسه تحقیقات برنج کشور در همین رابطه با اشاره به لزوم حفاظت از خاک برای تولید محصول سالم گفت: استفاده از نهادههای شیمیایی در شالیزارهای کشور کارشناسی نیست. وحید خسروی در آیین گرامیداشت روز جهانی خاک در ساری به کاهش استفاده از نهاده شیمیایی در شالیزارهای مازندران با هدف حفظ زیست بوم شالیزاری اشاره کرد و افزود: در سالهای اخیر تلاش شد طرحهای مشترک برای حفظ و احیا زیست بوم شالیزارهای مازندران اجرا شود و با جایگزینی فعالیت تحقیقاتی و ترویجی و کاهش استفاده از نهاده شیمیایی که باعث تخریب بافت خاک حاصلخیز مازندران میشود، این روش رو به استقبال است. وی ادامه داد: هرساله برنامههایی از سوی نهادهای بینالمللی برای پاسداشت خاک انجام میشود و معاونت موسسه تحقیقات برنج کشور در آمل هر ساله این برنامه را با حضور کارشناسان و محققان و کشاورزان برگزار میکند.
خسروی بر اهمیت حفظ و ارائه راهکارهای حفاظت زیستی وحاصلخیزی خاک در مازندران تاکید کرد و گفت: این مهم بهصورت ویژه در موسسه اب و خاک مورد بررسی قرار میگیرد. معاون موسسه تحقیقات برنج کشور به کار مشترک معاونت موسسه برنج با موسسه تحقیقات گیاهپزشکی اشاره کرد و یادآور شد: دستورالعمل مدیریت تلفیقی محصول برنج در زیست بوم شالیزار برای مصرف بهینه نهاده و با هدف کاهش خلاء عملکرد و پایداری تولید تهیه شده است. خسروی اظهار کرد: در دستورالعمل تلفیقی، برای تولید محصول و کاهش خلاء عملکرد، مصرف بهینه نهادههایی که بتوان تنوع زیستی را در شالیزارها حفظ کرد با همکاری کارشناسان ترویجی وکشاورزان پیشرو انجام شده و آخرین یافتههای تحقیقاتی در شالیزارها اجرا میشود تا غذای سالم تولید شود.
وی در ادامه افزود: امسال همزمان با روز جهانی خاک، افزایش آگاهی در مورد اهمیت خاک و حفط تنوع زیستی، نقش حیاتی خاک در امنیت غذایی و تغییرات اقلیمی در نظر گرفته شد و به کشاورزان نیز اطلاع رسانی شده است تا هشدارهای لازم را بکار گیرند.
محمد محمدیان مسئول بخش فنی و تحقیقاتی معاونت موسسه تحقیقات برنج کشور هم اظهار کرد: بیش از ۱۰۰ طرح تحقیقاتی متناسب با جنس خاک برای هر رقم در نظر گرفته شد.
وی افزود: کارهای تحقیقاتی خاک و تغذیه گیاه برنج با اجرای طرحهای تحقیقاتی مشترک با کشاورزان پیشرو و با همکاری کارشناسان موسسه تحقیقات برنج انجام شد و دستاوردهای خوبی برای کشاورزان همراه داشت.
وی با اشاره به برپایی دورههای آموزشی عمومی با هدف حاصلخیزی و اهمیت خاک برای کشاورزان و گسترش فرهنگ ترویجی بین کشاورزان برای حفظ خاک بیان کرد: استفاده بیش از حد برخی از کشاورزان از سموم شیمیایی اثرات سوء بر سلامت خاک و مصرف کنندگان دارد.
این مسئول ادامه داد: قبول داریم که متاسفانه مصرف کود برخی از کشاورزان در شالیزارها متناسب نیست و بیش از اندازه اعلام شده استفاده میشود.
محمدیان به این دسته کشاورزان توصیه کرد با توجه به عواقب استفاده خودسرانه و بدون توجه به نیاز واقعی شالیزار و رقم کشت شده، به توصیه کارشناسان توجه کنند چرا که مصرف بی اندازه باعث نتیجه سوء و کاهش عملکرد در واحد سطح است. وی تصریح کرد: موثرترین اقدام از سوی کشاورز برای افزایش بهره وری و همچنین کمک به حفظ محیط زیست و سلامت استفاده از توصیه فنی ترویجی کارشناسان کشاورزی است.
سم فروشی سوپرمارکت نیست
طبق آمار رسمی سال گذشته، بیش از یک هزار و ۱۲۲ فروشگاه مجاز سموم کشاورزی در استان فعال است که این تعداد عامل فروش، هریک با هدف فروش و رسیدن به منافع، بدون توجه به مسایل کارشناسی زمان و مقدار مصرف سموم، راهکارهای مقابله با انواع بیماری آفات را مطرح میکنند. این در حالی است که کشاورزی مازندران استخوان بندی اصلی امنیت غذایی کشور محسوب میشود و کاهش مصرف کودهای شیمیایی و سموم به سمت سالم سازی تولیدات و حرکت به سمت کشت ارگانیک باید مورد اهتمام قرار بگیرد.
دغدغه و نگرانی از افزایش بی رویه فعالیت فروشگاههای سموم کشاورزی و وضعیت مصرف سم در مازندران به حدی رسیده است که دکتر حسین رنجبر اقدم از کارشناسان سازمان حفظ نباتات کشور و رییس سابق این سازمان در سفر به این خطه اعلام کرد که شرکتهای واردات و تولید سموم به بهانه ورود سم، مدیریت باغهای کشور به خصوص استانهای شمالی و مازندران را در دست گرفتهاند. به گفته وی بیش از ۳۰۰ شرکت تولیدکننده و واردکننده سم در کشور وجود دارد و تنها در استان مازندران بیش از یک هزار و ۱۲۰ فروشگاه فروش سم وجود دارد؛ حال آنکه سوال این است که چرا این همه مجوز صادر شده است؟ سم فروشی که سوپرمارکت نیست. وضعیت نابسامانی در عرضه و مصرف سموم کشاورزی مازندران در حالی است که فعالیت در حوزه سم یک کار تخصصی بوده و در بسیاری از کشورها اگر یک دستگاه سمپاش در دست یک غیرمتخصص دیده شود مجرم شناخته میشود. طبق گفته مسوولان جهاد کشاورزی بسیاری از فروشندگان سموم کشاورزی نه تنها متخصص حوزه سم نیستند، بلکه اظهارات غیرکارشناسی آنان سبب سردرگمی کشاورزان در عملی کردن راهکارهای مقابله با آفت و بیماریها شده است.
برای فهم وضعیت موجود در بازار کود و سموم شیمیایی در مازندران به عنوان قطب تولیدات کشاورزی کشور دانستن این نکته ضروری است که کشاورزان نیازشان را از دو طریق یکی از طریق کارگزاریها و در قالب سهمیه به قیمت مصوب و دیگری بازار آزاد تهیه میکنند.
استفاده بیش از اندازه از سموم کشاورزی در مازندران شایعهای بیش نیست
این در حالی است که «حمید نادریان» از کارشناسان سازمان جهاد کشاورزی مازندران، چندی پیش در گفتوگو با روزنامه ایران، با تکذیب استفاده بی رویه سموم در مزارع استان میگوید: «شایعه استفاده بی رویه از سموم، به شیوع آفاتی مانند مگس میوه در برخی از باغات و مزارع بازمیگردد. در حقیقت امسال به دلیل افزایش جمعیت آفت مگس میوه نسبت به سالهای گذشته، این تصور ایجاد شده که با افزایش جمعیت آفات، استفاده از سموم نیز افزایش پیدا خواهد کرد. این در حالی است که ۱۲ راهکار تخصصی و علمی مطابق آخرین یافتههای علمی دنیا و مورد استفاده در کشورهای اروپایی، امریکایی و آسیایی برای مبارزه با این آفت وجود دارد که ۱۱ روش آن کاملا غیرشیمیایی و بدون استفاده از سموم است. آخرین راه مبارزه نیز که به بهره گیری از سموم شیمیایی ختم میشود، به شکل تولید ابر سمی (مه پاشی) است که تنها آفات را دور کرده و به هیچ وجه روی محصولات نمینشیند.»
طبق گفته این مقام مسئول، در حال حاضر در بیش از ۸۵ درصد مزارع برنج استان مازندران، برای کنترل آفات از روشهای زراعی، مکانیکی، غیرشیمیایی و بیولوژیکی استفاده شده است.» «نادریان» خاطرنشان میکند: «طرح کنترل و مبارزه بیولوژیکی مزارع برنج در بیش از ۱۵ هزار هکتار از اراضی شالیزاری اجرا شده، همچنین در سال زراعی جاری در کشت اول برنج طرح ارتقای سلامت محصول در ۳ هزار و ۱۵۰ هکتار مزارع برنج استان صورت گرفته و ۵۰۰ هکتار از مزارع برنج در کشت دوم نیز تحت پوشش این طرح قرار گرفته است. در این طرح از روشهای غیرشیمیایی از جمله کنترل بیولوژیک آفات، تلههای جلب کننده آفت (نوری و فرولایت) و سایر روشهای زراعی و مکانیکی مبارزه با آفات استفاده میشود. مجموعه این اقدامات نشان میدهد میزان استفاده از سموم در مزارع استان نسبت به سالهای گذشته کاهش پیدا کرده است.» وی درباره نحوه تهیه سموم توسط کشاورزان نیز گفت: «کشاورزان سموم را از فروشگاههای مجاز در سطح استان تهیه کرده و با دریافت مشاوره فنی از کارشناسان گیاه پزشکی، نسبت به استفاده از آن اقدام میکنند. در واقع آمار مصرف سموم مشخص بوده و در سامانه مانیتورینگ تمام آمار مربوط به خرید و فروش سموم از واحدها و توزیع کنندههای اصلی در سطح استان رصد میشوند.»
نابسامانی عرضه انواع سموم و نهادههای کشاورزی
اگرچه بررسیها نشان میدهد که انواع کودهای شیمیایی یارانهدار در مازندران طبق نسخه عمومی و با توزیع مشخص بر اساس نیاز واقعی کشاورزان مصرف میشود، اما استفاده از انواع سموم و کودهای تقویتی با توجه به گسترش فعالیت شرکتهای تولیدی، همچنان از دغدغههای جدی امنیت غذایی و مهمتر از آن سلامت بهره برداران و مصرفکنندگان است.
یکی از کارشناسان ارشد حفظ و نباتات کشاورزی مازندران ضمن تایید نابسامانی عرضه انواع سموم و نهادههای کشاورزی به خصوص کودهای شیمیایی غیر یارانهای، گفت: اینکه بطور مثال، تنها در یک روستای شهرستان محمودآباد سه فروشگاه سموم دایر باشد، نشان دهنده بی توجهی به صدور مجوز و شرایط بحرانی در عرضه سموم کشاورزی استان است.
این کارشناس کشاورزی با تاکید بر اینکه نسخه مصرف سموم کشاورزی باید از طریق کارشناسان حفظ نباتات به خصوص گیاهپزشکان تجویز شود، افزود: هر گونه استفاده بی رویه و بدون توجه به زمان و مقدار مصرف سم، نه تنها اثری روی آفت و بیماری نخواهد داشت، بلکه سبب ماندگاری سم در محصول و از بین بردن حشرات مفید طبیعت و یا گسترش آلودگی نیز میشود.
وی با تاکید بر اینکه فروشندگان سموم کشاورزی باید دارای تحصیلات مرتبط با سموم و نهادههای کشاورزی باشند تا بتوانند توصیه کارشناسی ارایه کنند، در عین حال تصریح کرد: مهمتر اینکه معاونتِ حفظ نباتات جهاد کشاورزی باید طبق نتایج مراکز تحقیقاتی و گیاهپزشکی، زمان، مقدار و نوع مصرف سموم را علیه بیماریها و آفات کشاورزی هر منطقه اطلاع رسانی کند.
وی وضعیت فعلی استفاده از سموم کشاورزی در مازندران را خطرناک توصیف کرد و گفت: پیامدهای مصرف سموم در دراز مدت نمایان میشود، موضوعی که اگر به آن بی توجهی شود، امنیت غذایی و سلامت مردم را به خطر خواهد انداخت.
این کارشناس حفظ نباتات کشاورزی مازندران نسبت به گسترش شرکتهای تولید انواع کودهای ماکرو و میکرو که به صورت غیر یارانهای در چرخه خارج از نظارت مسوولان قرار دارد، اشاره کرد و ادامه داد: توصیه و پیشنهادهای متفاوت استفاده از مکملها و تقویتیهای محصولات کشاورزی از سوی فروشندگان سموم، بهره برداران را به شدت گمراه کرده و سبب افزایش هزینه سربار تولیدات کشاورزی استان شده است.
- نویسنده : مائده مطهری زاده
