سرویس اجتماعی
مصائب جنگلهای هیرکانی یکی و دو تا نیست و گویا تمامی هم ندارد و هر دم از این باغِ زیبای بهشتی و خدادادی، از هجوم آفتی بی رحم خبر میرسد.
همین چند روز پیش بود که کارشناسان منابع طبیعی استان از حمله ور شدن قارچهای مهاجم به سوزنی برگهای زیبای هیرکانی خبر داده بودند و حالا رییس اداره حفاظت و حمایت اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مازندران منطقه ساری با اظهار اینکه افزایش دما و تغییرات اقلیمی سبب بروز رشد و گسترش آفت در جنگلهای هیرکانی شده است، میگوید: در حال حاضر آفت سوسک قهوهای برگخوار به عنوان آفت جدید به هزار هکتار از گونه درخت جنگلی توسکا خسارت جدی زده است.
امین وطن دوست با توضیح اینکه در چند دهه اخیر وجود چنین آفتی در جنگلهای شمال مشاهده نشده است، افزود: این آفت برگخوار به شدت گونه توسکا در منطقه فیلبند بابل و علمدار ساری خسارت زده است.
توسکا در مقایسه با دیگر درختان جنگلهای خزری، عمرکوتاهی دارد و بیش از ۱۰۰ سال عمر نمیکند و منتهای رشد آن در ۵۰ سالگی است. توسکا اولین درخت جنگلهای شمال است که در فصل رویش، برگ درمیآورد و آخرین گونهای است که خزان میکند.
توسکا برای حفظ اکوسیستم مناطق ماندابی و زهکشی خاک، گونهای ارزشمند و مهم برای جنگلهای شمال است. وی با بیان اینکه علاوه بر این چندین آفت از جمله پروانه ابریشم باف ناجور، پروانه تخم انگشتری، شب پره شمشاد و بیماری خشکیدگی درختان سوزنی برگ جنگلهای هیرکانی را تحت تاثیر شدیدی قرار داده است، بیان داشت: در حال حاضر عملیات کنترل آفات و مبارزه با بیماریها در سطح ۸۰۰ هکتار از جنگلهای مازندران منطقه ساری اجرا شد.
رییس اداره حفاظت و حمایت اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مازندران منطقه ساری اظهار داشت: مبارزه مکانیکی محلول پاشی علیه آفت پروانه ابریشم باف ناجور در سطح ۲۵۰ هکتار در منطقه گلوگاه و بهشهر انجام شده است. وی ادامه داد: از سال گذشته تاکنون مبارزه مکانیکی علیه آفت پروانه تخم انگشتری در سطح ۳۰۰ هکتار از جنگلهای منطقه سوادکوه، مبارزه علیه آفت شب پره در سطح ۱۵۰ هکتار از جنگلهای منطقه ساری و بهشهر و مبارزه علیه آفت پروانه سفید آمریکایی در سطح ۱۰۰هکتار از جنگلهای نور انجام شد.
وطن دوست همچنین نسبت به افزایش بیماری خشکیدگی درختان سوزنی برگ در منطقه سوادکوه و ساری هشدار داد و بیان داشت: اگر کاهش دما و بارندگی به موقع را شاهد نباشیم، گستره این بیماری در بین درختان سوزنی برگ جنگلهای شمال دوچندان خواهد شد. در جنگلهای هیرکانی شمال کشور ۹۰ گونه درختی و ۲۱۱ گونه درختچهای شناسایی شده است.
استان مازندران حدود ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار هکتار مساحت دارد که از این مقدار حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار هکتار عرصههای طبیعی شامل جنگل و مرتع است.
دهها دستورالعمل مبارزه با آفات کشاورزی، محصولات باغی، آفات درختان و باغات شهری و حتی آفات خانگی در کشور وجود دارد اما هنوز ۱۴ میلیون هکتار از جنگلهای کشور از داشتن دستورالعمل جامع و دقیق در موارد حمله آفات محرومند. در چنین شرایطی آفتهای متعدد به جان درختان رویشگاه ۶ میلیون هکتاری زاگرس افتاده و طی ماههای گرم سالهای اخیر خسارتهای فراوانی به بلوطزارهای کشور وارد کرده است. لزوم جلوگیری از تکرار این تجربه تلخ، سازمان بازرسی کل کشور را بر آن داشته که از وزارت جهادکشاورزی و سازمان منابع طبیعی بخواهد هرچه سریعتر دستورالعمل جامع برای مبارزه با آفات در جنگلهای هیرکانی تهیه کنند.جنگلهای هیرکانی ازجمله غنیترین اکوسیستمهای جهان محسوب میشوند. ۲۹۶گونه پرنده، ۶۰۰گونه پستاندار، ۶۷گونه ماهی، ۲۹گونه خزنده و ۱۵۰گونه درختی و بوتهای بومی مانند درختان انجیلی و شمشاد در این جنگلها وجود دارند. در عین حال کمبود زیرساخت پایه برای اجرای برنامههای مدیریت بیماریها و آفات در جنگلهای هیرکانی، آینده جنگلهای هیرکانی را تهدید میکند. در این مسیر باید شیوهنامه اختصاصی برای حفاظت از جنگلهای هیرکانی با تمرکز بر مبارزه با آفات تهیه شود. از طرفی آفت در جنگلهای پرتردد هیرکانی تهدیدی برای سلامت گردشگران نیز محسوب میشود. برای نمونه، «پروانه دمقهوهای»، ظاهری پشمآلود دارد و غیر از آسیب به درختان برای انسان نیز مشکل ایجاد میکند. بدینترتیب اگر افراد در محیط این آفت قرار بگیرند، حتی اگر آن را لمس نکنند، دچار تاولهای پوستی و خارش شدید بدن میشوند. از سویی در معرض آفتی مثل «ابریشمبافناجور» بودن موجب ایجاد مشکلات تنفسی میشود. خطر همهگیری آفات به درختان هیرکانی بسیار نزدیک است و باید برای مبارزه با آن اقدام جامعی صورت گیرد. امیرمسعود جلالی، مدیرکل دفتر حفاظت و حمایت سازمان منابع طبیعی در اینباره میگوید: تنها در سال گذشته در ۴۵۲هزار هکتار از عرصههای جنگلی هیرکانی، طرحهای بیمارییابی و مقابله با بیماری و آفات در جنگل اجرا شد. تنها اقدام نیز همان محلولپاشیهای غیرشیمیایی و همسو با طبیعت و همراه با بهکارگیری «تلههای فرمونی» برای به دام انداختن گونههای نر آفات بود که از سوی ادارات کل منابع طبیعی ۳ استان گلستان، مازندران و گیلان صورت گرفت. همچنین قرق مناطق آلوده، جلوگیری از رفتوآمد بیش از حد خودرو و انسان، جلوگیری از اجرای برنامههای تفرجی بدون برنامه، احیا و بازسازی عرصهها با خراشدهی، بذرپاشی و کاشت نهال، ایجاد تنوع گونهای و قطع و حذف پایههای بهشدت آلوده به بیماری و امحای بقایای آنها طی سالهای اخیر صورت گرفته اما هیچگاه برنامهها فراگیر و منظم نبوده است. جلالی میگوید: مهمترین آفت فراگیری که تاکنون در جنگلهای هیرکانی مشاهده شده «شبپره شمشاد» است. درخت شمشاد گونهای از درختان هیرکانی است که درختی همیشه سبز و بومی جنگلهای هیرکانی محسوب میشود و در فهرست گونههای گیاهی در خطر انقراض اتحادیه بینالمللی حفظ طبیعت قرار دارد. «شبپره شمشاد» خرداد سال۱۳۹۵ برای نخستینبار در ایران در تودههای شمشاد چالوس مشاهده شد و امسال برای سومین سال پیاپی در گلستان علیه این آفت در بخش محدودی از جنگلهای منطقه مبارزه میشود. از دیگر نقاطی که مورد هجوم آفت قرار گرفته و احتمال وقوع آن در سالهای پیشرو میرود، پارک جهاننما و پارک ملی گلستان، منطقه فتاتوی گیلان و ۹۰ هکتار از درختان شمشاد ساری است که اگر قبل از سرما و پنهان شدن این آفت بهصورت لارو، با محلولپاشی از بین نروند، نسل بعدی این آفت بهزودی جایگزین خواهد شد.
قائممقام سازمان بازرسی کل کشور سال گذشته در نامهای به وزیر جهادکشاورزی نسبت به طغیان برخی آفات و ورود خسارت به درختان در جنگلهای هیرکانی شمال کشور هشدار داد. به گزارش ایسنا، احمد رحمانیان، قائممقام سازمان بازرسی کل کشور و سرپرست معاونت نظارت و بازرسی امور تولیدی در اجرای بند «ج» ماده۱۱ قانون تشکیل این سازمان، طی نامهای به وزیر جهادکشاورزی نسبت به طغیان برخی آفات در جنگلهای هیرکانی شمال کشور و ورود خسارت به درختان هشدار داده است. در این نامه حسب اظهارات متخصصان مربوطه، دلایل عمده طغیان آفات مذکور از بین رفتن دشمنان طبیعی آفات، تغییرات اقلیمی، تضعیف درختان، فقدان اطلاعات و عدمپایش بهروز از تغییرات جمعیت این آفت و سایر آفات موجود در اکوسیستم جنگلهای شمال کشور و محدودیتهای مربوط به مبارزه شیمیایی در مناطق جنگلی و کمبود اعتبارات و امکانات، عنوان شده است. قائممقام سازمان بازرسی در نامه فوق خواستار تهیه فوری دستورالعمل جامع مدیریت مبارزه با آفات نامبرده در مناطق جنگلی متناسب با بیولوژی آنها با همکاری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع، سازمان حفظ نباتات و مؤسسه تحقیقات گیاه پزشکی کشور شده است. وی همچنین بر ضرورت همکاری سازمان برنامه و بودجه با وزارت جهادکشاورزی با هدف تامین اعتبار بهمنظور تسریع در کنترل جمعیت آفات مورد نظر و کاهش خسارت از طرق مقتضی تأکید کرده است.
انجام اقدامات لازم بهمنظور جمعآوری اطلاعات و پایش بهروز از تغییرات جمعیت آفات موجود در اکوسیستم جنگلهای شمال کشور با انجام پایش آفات و بیماریهای درختان جنگلی بهمنظور جلوگیری از هدررفت منابع در زمان شیوع برخی آفات مشابه و بروز خسارات جبرانناپذیر و زوال جنگلهای هیرکانی که در میراث طبیعی ثبت شده ازجمله پیشنهادهای سازمان بازرسی به وزیر جهادکشاورزی در این نامه بوده است.
