سرویس اجتماعی
چند سالی است که آنفلوانزای پرندگان در تالابها و آببندانهای مازندران همزمان با ورود دسته دسته پرندگان مهاجر از نیمکره شمالی زمین، نگرانیهایی را در میان مردم و آگاهان ایجاد کرده است.
آنفلوانزای پرندگان یک بیماری ویروسی است که دستگاههای تنفسی، گوارشی یا عصبی بسیاری از انواع طیور و سایر پرندگان را مبتلا میسازد. شدیدترین نوع بیماری به صورت حاد و عمومی میباشد که در طیور با یک دوره کوتاه و مرگ و میر بسیار بالا مشخص میگردد.
آنفلوانزای پرندگان میتواند در بیشتر گونههای پرندگان بروز نماید. در ایالات متحده بیشتر موارد شیوع بیماری در بوقلمونها و اردکها بوده است.
معدودی از واگیریها نیز در ماکیان دیده شده است. یکی از این موارد که در سال ۸۴ – ۱۹۸۳ اتفاق افتاد به اجرای یک برنامه ریشه کنی ایالتی انجامید که مستلزم از بین بردن ۱۷ میلیون پرنده بود.
پرندگان در تمام گروههای سنی حساس قلمداد میشوند و این واگیریها در سراسر جهان اتفاق افتاده است.
از زمان نخستین گزارشها شیوع این ویروس در طیور موجود در روسیه که دامنه شیوع آن تنها به صورت محدود در سیبری بود، این ویروس شروع به گسترش به سمت غرب نمود تا حدی که شش ناحیه مجزای دیگر را نیز آلوده کرد.
در قزاقستان چندین روستای مجاور مناطق آبی نخستین مناطقی بودند که شیوع این ویروس را تجربه کردند. این اشاعه در هردو کشور برخی از مزارع بزرگ پرورش طیور و همچنین بسیاری از گلههای کوچک را آلوده کرد. در این آلودگی ۱۲۰٫۰۰۰ قطعه پرنده در روسیه و ۹۰۰۰ نیز در قزاقستان بر اثر بیماری مردند یا توسط مسئولین منهدم شدند. مغولستان گزارشی فوری را مبنی بر مرگ ۸۹ قطعه پرنده مهاجر در دو برکه شمالی آن کشور منتشر کرد. پس از تحقیقات به عمل آمده در این کشور نوع A ویروس آنفلوانزای طیور دلیل این مرگ و میر شناخته شد. کارشناسان اعلام کردند که میزان شیوع را بر حسب استانداردهای پیشنهادی FAO و OIE کنترل کردهاند.
آلودگیهای روسیه و قزاقستان شواهدی را فراهم کرد مبنی بر اینکه ویروس H5N۱ بیشتر از نخستین آلودگی آن در آسیایی جنوب غربی شیوع یافتهاست. اما این ویروس از اوایل سال ۲۰۰۳ شناخته شده تر است. به رغم تلاشهای شدید برای کنترل و مهار این ویروس، FAO اخطارهایی داد مبنی بر گسترش آلودگی در برخی از نقاط ویتنام، اندونزی و کلمبیا. نتیجه و پیامد این گسترشها مرگ و انهدام بیش از ۱۵۰ میلیون قطعه پرنده بود.
این مرگ و انهدام علاوه بر ضررهای مالی هنگفت سازمانهای کشاورزی بزرگ، عواقب شدید و نامناسبی را نیز برای روستائیانی که درآمد ماهیانه و همچنین غذای روزانه آنها از گلههای کوچک سنتی بدست میآمد داشت.
راهای انتقال آنفلوآنزای پرندگان:
این بیماری راههای انتقال متفاوتی دارند كه مهمترین آنها عبارتند از:
پرندگان ویروس را از مجاری تنفسی و روده پخش می كنند. این در حالی است كه دارای علائم خفیف بیماری و یا فاقد علائم آنفلوآنزای پرندگان هستند.
سگ و گربه به عنوان ناقلین مكانیكی شناختنه شده اند
اردك ها می توانند برای مدت طولانی الوده باشند و ویروس را دفع نمایند بدون اینكه علائم و سیگنال های هشدار دهنده ایی داشته باشند
انتقال این بیماری از طریق تماس با ترشحات و فضولات پرندگان و از طریق قطرات می باشد
پراكنده شدن كود مرغداری به محیط اطراف یكی از راههای انتقال آنفلوآنزای پرندگان است
از طریق كفش ، لباس، خودرو، آب و دانه الوده به مدفوع و محیط الوده به این پرندگان
تماس با طیور الوده، پرندگان وحشیو پرندگان ابزی الوده
علائم بیماری در طیور:
در نوع جدید در اردک و غاز بدون هیچ علائم بیماری است اما تاكنون به صورت كلی علائم زیر دیده شده است:
شروع ناگهانی تلفات با روند افزایش در گله
انتشار ناگهانی بیماری در گله
بیحالی شدید، پژمردگی و دور هم جمع شدن گله
کاهش شدید مصرف دان
افت ناگهانی و شدید تولید تخم مرغ روزانه
علائم تنفسی حاد
سیاه شدن و خونریزی تاج، ریش و ساق پا
در شمال ایران نیز چند سالی است که موارد بسیاری از آنفلوانزای فوق حاد پرندگان مشاهده میشود؛ پرندگان مهاجری که با میزبانی از ویروس به میهمانی تالابهای پربرکت مازندران میآیند، البته برای پرندگان بومی مازندران و نیز بهداشت و سلامت جامعه بسیار خطرناک هستند. همین نگرانی باعث شده است که مدیران کل حفاظت محیط زیست و دامپزشکی استان طی سالهای اخیر، نسبت به شکار و کشتار پرندگان مهاجر بیم و هشدار دهند.
امسال به دلیل وجود منابع آبی فراوانتر از سالهای گذشته و افزایش کشت دوم برنج و در نتیجه شالیزارهای مملو از نیم دانههای شالی، زمینه پرورش گلهای هزاران اردک را برای روستائیان بخشهای مرکزی واقع در شهرستانهای آمل و بابل استان مازندران فراهم کرده است. هشدار دامپزشکی به پرورش دهندگان گلهای اردک در زمینهای شالیزاری از این جهت است که محل پرورش و نگهداری گلهای اردکها در زمینهای شالیزاری پر آب انجام میشود و حتی پرورش دهندگان زمینهای کشاورزی را برای پرورش تبدیل به آب بندان میکنند، پرندگان مهاجر در حال پرواز نیز با مشاهده منطقه پر آب به راحتی در این مناطق فرود میآیند، که احتمال انتقال و سرایت بیماری آنفلوانزا فوق حاد پرندگان به پرندگان محلی وجود دارد. از سوی دیگر بررسیها نشان میدهد حتی بعضی از شکارچیان از فرصت آب بندانهای مصنوعی ایجاد شده و فرود پرندگان مهاجر در این مناطق استفاده کرده و اقدام به شکار این پرندگان وحشی نیز میکنند.
اگرچه پرورش اردک و دیگر ماکیان محلی در هر یک از خانههای روستایی مازندرانی وجود داشته است، اما از یک دهه گذشته به تناسب شرایط بارندگی در فصل پاییز به ویژه مهر ماه، پرورش اردک به صورت گلهای از ۱۰۰قطعه آغاز شد و امروز به صورت مشارکتی سه تا چهار نفره از جوانان روستایی به ۱۰ هزار قطعه نیز افزایش یافت. آمارهای ثبت شده از بارندگیها و منابع آبی سطحی در مازندران نشان میدهد در مهر ماه ۹۶میلی متر بارندگی به ثبت رسید که این میزان بارندگیها ۱۱۶ درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته افزایش یافت. به نظر میرسد پرورش گلهای اردک و غاز در شالیزارها امسال فرصت خوبی را برای درآمد جوانان روستایی مازندران فراهم کرده است، علت استقبالشان هم این است که فقط سه هفته باید هزینه تغذیه این پرندگان را متقبل شوند و ۶۰ روز باقی مانده از زمان پرورش، هزینهای نمیکنند، چراکه فقط باید با رهاسازی گله داخل شالیزاری، از آنها نگهداری و مراقبت کنند. پرورش دهندگان اردک سرمایه گذاری در این بخش را پرسود و در عین حال خطر پذیری را بالا میدانند و میگویند: از آن جایی که زمینهای شالیزاری آماده پرورش اردک در منطقه به فور وجود دارد، با کمی مراقبت میتوان به درآمد مناسبی در بازه زمانی کم رسید. روستائیان مازندران به تناسب سن جوجه با خرید ۲۳۰ تا ۳۵۰ هزار ریالی از هر قطعه جوجه اردک و با رها کردن در شالیزارها و پرورش آن در بازه زمانی حدود ۸۵ روزه، آن را که تقاضای قابل توجهی نیز دارد، روانه بازار میکنند. بررسیهای میدانی نشان می دهد که افزایش تقاضا و قیمت مناسب اردک محلی سبب شد تا امسال جوانان بیشتری از شرایط آماده شالیزارهای پر آب و نیمه دانههای شالی بهره بگیرند، در حال حاضر هر قطعه اردک محلی آماده طبخ با وزن حدود یک کیلو تا یک کیلو و ۳۰۰ گرم ۲میلیون و ۳۰۰ هزار تا ۲میلیون و ۷۰۰ هزار ریال در بازار خرید و فروش میشود. هم اکنون در حاشیه محورهای اصلی شهرهای استان مازندران شاهد پارچه نوشته هایی از عرضه و فروش انواع ماکیان محلی به ویژه اردک زنده هستیم.
هشدار دامپزشکی مازندران نسبت پرورش گله ای اردک در شالیزارها
دامپزشکی مازندران نسبت به شیوع بیماری فوق حاد آنفلوانزای پرندگان و جهش آن در جمعیت انسانی هشدار داد و از مردم خواست تا از رهاسازی پرندگان نظیر اردک و مرغ و خروس در شالیزارها خودداری کنند.
هر چند اردک مقاوم به انواع بیماریها است، اما طبق قوانین در صورت شناسایی و اثبات کانون بیماری از جمله آنفلونزای حاد پرندگان؛ دامپزشکی بی درنگ و بدون توجه به تعداد پرنده و مقدار هزینههای صورت گرفته، تمام طیور را در کانون و تا شعاع ۱۰ کیلومتر مربع پاکسازی میکند. طبق ماده ۱۰ آئین نامه نظارتی بهداشتی سازمان دامپزشکی هر گونه پرورش دام و طیور مستلزم دریافت پروانه است و از آن جایی که پرورش اردک به صورت گلهای تهدید جدی علیه بهداشت عمومی محسوب میشود، این فعالیت به لحاظ قانونی جرم تلقی میشود. استان مازندران به خاطر شرایط آب و هوایی و موقعیت جغرافیایی نسبت به بیماریهای دامی به ویژه آنفلونزای پرندگان حساس است و بررسیها نشان داده که عمده شیوع این بیماری از پرنده اردک بوده است.
دامپزشکی مازندران اعلام کرد: اگر پرورش دهندگان به ضوابط پرورش دام و طیور بی اعتنایی کنند و خطری برای واحدهای دام و طیور صنعتی احساس شود، بدون در نظر گرفتن اهمیت اشتغال و درآمد جوانان، با متخلفان طبق ضوابط برخورد میشود. مازندران حدود ۶ میلیون و ۶۰۰ هزار واحد دامی دارد و ظرفیت تولیدات دامی استان شامل شیر، گوشت و دیگر محصولات ۹۲۶ هزار تن در سال است. همه ساله در فصل پائیز و زمستان دهها گونه پرنده مهاجر زمستان گذران با جمعیت حدود یک میلیون و ۵۰۰هزار بال به مازندران مهاجرت می کنند. این پرندگان یکی از انتقال دهندگان ویروس آنفلونزای مرغی هستند و رعایت مقررات بهداشتی در شکار و عرضه همواره از دغدغههای مسوولان مازندران بوده است.
