«خبرشمال» پرونده ثبت جهانی قله دماوند را بررسی میکند؛ در انتظارِ سرفرازی بام ایران بر بلندای جهان از نخستین زمزمههای ثبت جهانی دماوند ملقب به «بام ایران»، ۱۴ سال میگذرد! در جستوجوی سرنخی از اولین تلاشها برای ثبت جهانی قله دماوند در (سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد – یونسکو) به نام و اظهاراتِ […]
«خبرشمال» پرونده ثبت جهانی قله دماوند را بررسی میکند؛
در انتظارِ سرفرازی بام ایران بر بلندای جهان
از نخستین زمزمههای ثبت جهانی دماوند ملقب به «بام ایران»، ۱۴ سال میگذرد!
در جستوجوی سرنخی از اولین تلاشها برای ثبت جهانی قله دماوند در (سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد – یونسکو) به نام و اظهاراتِ رحیم مشایی رئیس وقتِ سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور رسیدیم.
سی و یکم تیرماه سال ۱۳۸۷ بود که مشایی در حاشیه سفر به مازندران بیان کرد: با پایان یافتن پرونده ثبت ملی دماوند در کشورمان، کارشناسان یونسکو ثبت جهانی آن را آغاز کردند.
وی با بیان اینکه پرونده ثبت اثر دماوند در کشورمان در میان مسوولان یونسکو و رسانههای خبری خارجی بازتاب گستردهای داشته است، تصریح کرده بود: یونسکو از این نوع اقدامات فرهنگی کشورها استقبال میکند و با هوشیاری آنان را مورد حمایت خود قرار میدهد.
مشایی اظهار داشت که در سفر استانی هیئت دولت به مازندران، قله و کوه دماوند به عنوان یک منطقه نمونه گردشگری تصویب شد و با توسعه گردشگری در این منطقه به زودی شاهد حضور بیشتر مردم در پای دماوند خواهیم بود.
حالا از آن اظهارات ۱۴ سال گذشته و پرونده ثبت جهانی دماوند بعد از رؤیتِ ۳ رییس جمهور و ۴ دولت، همچنان روی میز سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری که البته امروز به وزارتخانه تبدیل شده، باز است و عزت الله ضرغامی وزیر میراث فرهنگی فعلی در فروردین ماه امسال با بیان اینکه ثبت جهانی دماوند در اولویت ماست، از در دست بررسی بودن این پرونده
خبر داده است.
سید عزتالله ضرغامی، در خصوص دلایل تأخیر در ثبت جهانی دماوند گفت: علیرغم ظرفیت بالای ایران برای ثبت جهانی آثار، تصمیم یونسکو بر این بوده که سالانه یک سهمیه داشته باشیم.
وی با بیان اینکه ما امسال روی هگمتانه هم تأکید زیادی داشتیم، گفت: از آنجایی که پرونده ماسوله پیش رفته بود و الحق شایستگی ثبت جهانی را داشت، به عنوان نامزد ایران به یونسکو معرفی شد.
ضرغامی با بیان اینکه در ثبت جهانی آثار با دو دسته پرونده اولویتدار و رزرو مواجه هستیم، گفت: یکسری از پروندهها در اولویت ما قرار دارند که به نوبت به یونسکو ارسال میشوند اما پروندههای رزرو در اولویت دوم ما قرار دارند.
وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با بیان اینکه پرونده دماوند به دلیل یک سری اشکالات و نواقص به یونسکو ارسال نشده است، گفت: اثری که معرفی میشود باید به یک حالت استانداردی برای ثبت در یونسکو برسد.
وی در پاسخ به این سؤال که آیا پایگاه دائمی برای دماوند ایجاد شده است یا نه، گفت: از آخرین وضعیت اطلاعی ندارم، اما ثبت جهانی دماوند در اولویت ماست و پرونده آن در دست بررسی قرار گرفته است.
متاسفانه مسوولان محلی همکاری لازم را برای به نتیجه رسیدن این شمایل طبیعی ندارند
در پروسه ثبت جهانی دماوند به بهمن ماه سال ۹۹ میرسیم. زمانی که مهدی ایزدی معاون وقتِ میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مازندران از توقف ثبت جهانی قله دماوند پشت ایستگاه محرومیت از ساختمان اداری پایگاه، در منطقه خبر داده بود.
وی تلاشهای میراث فرهنگی برای در اختیار گرفتن مکانی حتی کوچک جهت ایجاد پایگاه دائمی میراثی قله دماوند را بی نتیجه عنوان کرده و گفته بود: چندی پیش درخواستی مبنی بر اهدای بخشی از ساختمان زندانی متروکه در شهر رینه لاریجان آمل برای ایجاد پایگاه به شهرداری «رینه» بخش لاریجان آمل ارائه شد که با مخالفت شورای شهر
ناکام ماند.
معاون وقتِ میراث فرهنگی مازندران با تاکید بر اینکه وزارت میراث، خرید هرگونه ملکی را ممنوع کرد، افزود: تمامی آثار طبیعی، تاریخی و معنوی که به ثبت جهانی میرسند باید ابتدا و پیش از ارائه پرونده به سازمان یونسکو دارای پایگاه دائمی باشند تا پرونده و طرحهای ثبتی در آن پایگاه تکمیل و سپس ارسال شود.
ایزدی تاکید کرده بود که بدون ایجاد پایگاه دائمی برای ثبت جهانی قله دماوند هیچگاه این پرونده قابل تکمیل، ارسال و حتی پذیرش از سوی سازمان یونسکو نخواهد بود از طرف داوران بینالمللی مردود شمرده میشود.
وی با اشاره به اینکه قله دماوند جزو آثار طبیعی مهم کشور و استان مازندران است، گفت: متاسفانه مسوولان محلی همکاری لازم برای به نتیجه رسیدن این شمایل طبیعی ندارد که این امر نه تنها به ضرر حفظ میراث فرهنگی خواهد شد، بلکه ممکن است زمینه را برای سوء استفاده شخصی از اراضی این کوه قرار گیرد که سالهای اخیر با هجوم ساختوسازهای خوش نشینی مواجه است.لوت ثبت شد، دماوند
جا ماند
در سال ۲۰۱۶ کوه دماوند و کویر لوت به عنوان نامزد ایران برای ثبت در فهرست جهانی آثار طبیعی یونسکو قرار گرفتند، پس از بررسیهای صورت گرفته و بازدید ارزیابان یونسکو سرانجام در ۲۷ تیرماه سال ۹۷ کویر لوت ثبت جهانی شد اما کوه دماوند به دلیل مشکلاتی همچون سهمیه محدود برای ثبت، از این قافله بازماند.
مشکلات بر سر راه دماوند همچون نبود یک پایگاه دائمی باعث شد تا دبیرکل یونسکو عنوان کند که این اثر از فهرست آثار در انتظار ثبت جهانی خارج شده، اما محمدحسن طالبیان، معاون وقت میراث فرهنگی در مراسم سمپوزیوم دماوند «۲۰۱۸» از تلاش ایران برای ثبت جهانی دماوند خبر داده و عنوان کرده بود که مطالعات پیرامون این پرونده به پایان رسیده است.
لزوم راه اندازی یک پایگاه دائمی
با توجه به اهمیت دماوند چه از لحاظ اسطورهای و چه از لحاظ تاریخی، تلاشها برای ثبت جهانی این اثر ادامه داشت و از آنجایی که تمامی آثار طبیعی، تاریخی و معنوی که به ثبت جهانی میرسند باید ابتدا و پیش از ارائه پرونده به سازمان یونسکو دارای پایگاه دائمی باشند تا پرونده و طرحهای ثبتی در آن پایگاه تکمیل و سپس ارسال شود، سال گذشته معاون میراث فرهنگی مازندران عنوان کرد که درخواست برای اهدای بخشی از ساختمان زندانی متروکه در شهر رینه لاریجان آمل برای ایجاد پایگاه با مخالفت شورای شهر رو به رو شده است.
به طور طبیعی بدون ایجاد پایگاه دائمی برای ثبت جهانی قله دماوند هیچگاه این پرونده قابل تکمیل، ارسال و حتی پذیرش از سوی سازمان یونسکو نبوده و از طرف داوران بین المللی مردود شمرده میشود.
دماوند لَنگ تخصیص اعتبار
حالا معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مازندران درباره آخرین وضعیت پرونده ثبت جهانی دماوند در تازهترین اظهارات خود گفت: به طور کلی پرونده ثبتی این اثر تاریخی تکمیل است و از لحاظ اداری مشکل خاصی نداریم؛ ضمن اینکه بسیاری از اقدامات همچون استفاده از مشاور و تعیین عرصه و حریم مسئلهای پیچیده نیست و میتوان سریع تهیه و یا تصحیح کرد.
آرش عابدینی بزرگترین چالش این پرونده را فقدان اعتبارات لازم و تکمیلی دانست و افزود: کماکان تامین منابع اعتباری چالش بزرگی برای این طرح ملی است که تاکنون موفق به تامین آن نشدهایم.
وی اعتبار مورد نیاز را بیش از یک میلیارد تومان عنوان کرد و گفت: این اعتبارات برای برخی بازدیدها، تکمیل پرونده، استخدام مشاور برای آگاه سازی جامع محلی و پارهای دیگر از اقدامات الزامی است که باید پیش از بازدید ناظران یونسکو انجام شود.
واگذاری پایگاه دائمی ثبت جهانی دماوند در هالهای
از ابهام
عابدینی همچنین به استقرار پایگاه دائمی ثبت جهانی دماوند نیز اشاره کرد و گفت: البته برخوداری از پایگاه دائمی از زمان ثبت یک اثر الزام است، اما بنایی که برای این منظور در نظر گرفته شد، نیازمند بازسازی، مرمت و تجهیز است. به همین خاطر هرچه زودتر ساختمانی که شهرداری رینه باید تحویل میراث فرهنگی بدهد، عملی شود.
به گفته او، طبق برنامه ریزی قرار است ساختمان پادگان رینه که پیشتر ثبت ملی شده به عنوان پایگاه دائمی قله دماوند تجهیز شود. این پادگان پیشتر در سال ۹۶ از سوی مدیرکل وقت میراث فرهنگی به عنوان پایگاه معرفی شد که طبق گفته مسوولان میراثی تاکنون تحویل این نهاد نشده است.
معاون میراث فرهنگی مازندران اظهار داشت: این پادگان در اختیار شهرداری «رینه» قرار دارد که باید به میراث فرهنگی تحویل شود تا عملیات مرمت و بازسازی را انجام دهد. طرح مرمت نیز برنامه ریزی شده است.
عابدینی همچنین اضافه کرد: بنابر نقشههای هوایی عرصه ثبت جهانی قله دماوند از ارتفاع ۲۲۰۰ متری خواهد بود که طبق این طرح تمامی روستاها از دایری ثبت خارج شدند تا برای مردم محلی و بومی مشکلی ایجاد نشود.قله دماوند به مرکز اقتصادی مهم در مازندران تبدیل میشود
استاندار مازندران با اظهار اینکه قله دماوند در شمار چند قله معروف جهان است که مورد توجه گردشگران دنیاست، گفت: مواهب و مزایای ثبت جهانی قله دماوند باید مورد ارزیابی بیشتر قرار گیرد.
سیدمحمود حسینی پور افزود: باید به دنبال احیای منطقه مهم و بینظیر دماوند باشیم که فعال کردن هر بخش از این منطقه منجر به جذب هزاران
گردشگر میشود.
استاندار مازندران با عنوان اینکه در آینده نزدیک مطمئنا قله دماوند به مرکز اقتصادی مهم استان تبدیل میشود، خاطرنشان کرد: این ظرفیتها باید برای حوزه گردشگری استان در قالب برنامه مدون؛ اجرایی و عملیاتی شود، گردشگری حرفهای در استان منجر به تحقق سهم رشد اقتصادی در این حوزه میشود.
نماینده عالی دولت در استان مازندران با بیان اینکه ثبت یونسکو نباید منجر به محدودیت این مکان شود بلکه این ثبت، بیشتر باید گردشگران را به حضور در این منطقه ترغیب کند، افزود: با ایجاد این مقصد گردشگری برای ورودی استان مازندران (هراز) باید هدفگذاری کنیم چرا که ۸۰ درصد مسافران جاده هراز باید در این منطقه گردشگری مستقر شوند.
وی گفت: این نگاه مبتنی بر فعال کردن کسب و کار مردم و احیای طبیعت دماوند و شاخصهای تاریخی دماوند است، فوق العاده برای ما اهمیت دارد و تمامی این مسائل در کمیته فنی به صورت دقیق میبایست بررسی شود.
استاندار مازندران، یادآور شد: احیای ژئو سایتها برای گردشگری استان یک کار ضروری است و پروژههای گردشگری با پیوست اقتصادی میبایست تبدیل به پروژههایی در بخش سرمایه گذاری در استان شود. بنا داریم تا بهمن ماه هفت همایش فرصتهای سرمایهگذاری را در استان برگزار کنیم که این همایش در آینده نزدیک در آمل برگزار میشود.
حسینی پور اظهار کرد: اعتقادی به سرمایه گذاری دولتی در منطقه دماوند نداریم و باید به دنبال احیای منطقه مهم و بی نظیر دماوند باشیم که فعال کردن هر بخش از این منطقه منجر به جذب هزاران گردشگر میشود.
استاندار مازندران گفت: در حوزه گردشگری به دنبال نتیجه و اقدامات عملیاتی هستیم که در مرحله اول بنا داریم بر روی پنج ژئوسایت سرمایه گذاری کنیم و گردشگرانی که به مازندران میآیند باید از اماکن متبرکه و نقاط گردشگری بازدید کنند تا منجر به رشد اقتصادی شود و میراث فرهنگی میبایست نقاط مختلف گردشگری را با کمک بخش خصوصی احیا و در معرض دید مردم قرار دهد.
وی تاکید کرد: اداره کل گردشگری باید به صورت فوری پروژههای مهم را برای ارائه در همایش سرمایه گذاری آمل آماده کند و برای ثبت دماوند در یونسکو باید از تجربیات مختلف بهره برداری لازم صورت گیرد تا اطلاعات لازم در این راستا استخراج شود.
نخستین جایگاه فهرست میراث طبیعی ایران متعلق به دماوند است. این قله که به بام ایران معروف است در دهه ۸۰ در سال ۱۳۸۷ ثبت ملی شد. درست چند سال پس از ثبت ملی و دقیقا اوایل دهه ۹۰ موضوع ثبت جهانی این پهنه طبیعی کلید خورد و اواسط دهه ۹۰ نیز وارد مرحله عملیاتی شد و البته در این سالها مشکلات و پیچهای خطرناکی را نیز از سر گذراند. قلهای که با ارتفاع بیش از ۵ هزار و ۶۰۰ متر و قرارگیری در مسیر کمربند گردشگری کشور سالهاست که در انتظار قرارگیری در فهرست میراث طبیعی یونسکو است. وضعیتی که طولانی شدن آن به یکی از بزرگترین دغدغههای دوستداران محیط زیست، میراث طبیعی و مردم مازندران تبدیل شده است. قلهای که امروز در خلاء ثبت جهانی و حفاظت جهانی میراثی مورد بیمهری قرار گرفته و در دام انبوهی از مسافران و کوهنورد نماها، به جای ثبت جهانی محل تخلیه انواع زباله و تخریب شده است.
طی سالهای اخیر رسانههای محلی و ملی گزارشهای متعددی در پیگیری ثبت جهانی قله دماوند منتشر کردند که نشان از هویت مهم بلندترین قله ایران دارد. مسائلی از جمله زباله، کوهنوردیهای متعدد و غیر مسوولانه، تخریب اراضی و مسائلی از این دست که بارها و بارها تیتر نخست مطبوعات و رسانهها قرار گرفت.
با این وجود پس از گذشت حدود یک دهه هنوز بام ایران در لای پروندههای میراثی جا خوش کرده و بر روی میز سازمان میراث جهانی یونسکو قرار
نگرفته است.
