طرح مرمت باغ ۳۳ هکتاری رامسر تصویب شد. آنطور که کارشناسان می‌گویند، تصویب طرح مطالعاتی، احیا، مرمت، ساماندهی و حفظ باغ ۳۳ هکتاری رامسر چراغ راه رونق گردشگری و خط پایان تعرض به این اثر ملی و تاریخی محسوب می‌شود.

۱۸ خردادماه امسال بود که مهدی ایزدی مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مازندران از ثبت باغ جهانی ۳۳ هکتاری رامسر خبر داد.

مهدی ایزدی درباره روند احیای باغ ۳۳ هکتاری رامسر اظهار داشت: مطالعات فاز صفر انجام و فاز ۲ در حال تکمیل بوده و با تکمیل طرح و تایید میراثی این پروژه آغاز خواهد شد.

وی افزود: در سفر رئیس جمهور به استان مازندران با پیگیری شمس الدین حسینی،نماینده مجلس اعتباراتی جهت احیای باغ ۳۳ هکتاری در نظر گرفته شد که پس از ابلاغ آن در دستور کار قرار خواهد گرفت.

ایزدی تصریح کرد: شهرداری رامسر طرحی جهت احیای باغ ۳۳ هکتاری به ما نداده و بر اساس شرح و خدمات طرح آماده خواهد شد تا باغ ثبتی با معیارهای گذشته احیا شود که ثبت جهانی معیار اصلی ما است.

وی افزود: باغ ۳۳ هکتاری بعنوان ارزش‌های گذشته احیا و برای ثبت جهانی آماده خواهد شد.

وی گفت: باغ ۳۳ هکتاری بر اساس گونه‌های گیاهان ساز و کار آن عملیاتی و کف‌سازی‌های محور بر اساس معماری گذشته بنا می‌شود.

رئیس اداره میراث فرهنگی رامسر اظهار کرد: باغ ۳۳ هکتاری به عنوان یک فضای مستقل معماری و فضای باز با سایر ساختارهای شهری در

ارتباط است.

وی با اشاره به ریخت شناسی عناصر معماری باغ ۳۳ هکتاری رامسر خاطرنشان کرد: بر اساس اسناد، مدارک و شواهد، باغ از همان ابتدا دارای طرح و نقشه مشخص بوده و الگوی هندسی و وجود فرم‌های شکسته و ترکیب آنها با دایره، باغ را بیشتر شبیه نمونه‌های ایرانی مانند هشت بهشت اصفهان و مشابه نمونه‌های غربی مانند ورسای فرانسه ساخته است، همچنین عناصر معماری باغ را می‌توان در نرده ها و حفاظ‌های تزیینی پلکان و ایوان تیرهای چراغ برق، استخر و حوض‌ها و پیکره ها مشاهده کرد.

رئیس اداره میراث فرهنگی رامسر، نرده ها و حفاظ های تزیینی باغ را به بیش از ۷ نوع نرده، تقسیم و تصریح کرد: بیشترترین مصالح به کار رفته در این باغ، سیمانی و در بعضی از آنها از فلز نیز استفاده شده است و زیباترین آنها به حفاظ های زیبای تزیینی پاپیونی که در بخش هایی از ضلع جنوب و جنوب غربی تعبیه شده است تقسیم شده است.

وی افزود: در نمونه‌ های قدیمی تر در ضلع شمالی، دیواره و پایه ها بتونی و فضای پیرامونی آن چوبی است. کیفیت نمونه‌های اولیه اجرا شده در دوره اصلی پیدایش مجموعه به لحاظ طرح، اجرا و به واسطه تجربه و تخصص طراحان و مجریان قابل قبول‌تر از نمونه‌های دوره های تحول بعدی است، همچنین حفاظ های باغ در بخش اجرایی در روی پل ها شکل ساده ای دارد.

متاجی، پلکان و ایوان باغ را از دیگر عناصر هوشمند باغ نام برد و تصریح کرد: مصالح به کار رفته در ساخت پلکان های باغ از آجر سیمان و بتن است و در کف سازی ها از آجرهای سیمانی و بتن استفاده شده است.

رئیس اداره گردشگری و میراث فرهنگی رامسر، تیرهای تزیینی روشنایی بتونی را به دو دسته تقسیم کرد و گفت: دسته اول تیرهایی با طرح پیکره ای ترکیبی انسان و حیوان و تزئینات گل نیلوفر و نقوش ساده شیارهای شکل است.پایه این تیرهای تزئینی، تزئینات پیکره ای ترکیبی سر و سینه انسان، دست و پنجه های شیر و بال‌های عقاب است. مصالح به کار رفته در آن ماسه و سیمان است.

وی تصریح کرد: در گذشته بر روی حوض مرکزی پیکر ۶ دختر در بخش وسط حوض نصب شده بود. پیکره ۴ دختر به حالت پشت خوابیده و گوی بر روی پاهای آنان قرار گرفته و پیکره دو دختر دیگر بر روی گوی به حالت ایستاده قرار داشت. از دیگر پیکره های نصب شده در باغ مجسمه دختران، حوض بر دوش در مسیر دسترسی مستقیم هتل قدیم به بلوار معلم را می‌توان نام برد. در دوره پهلوی دوم پیکره رضا شاه به جای آن نصب و پس از پیروزی انقلاب اسلامی تمامی پیکره های مذکور از داخل حوض های باغ حذف شد.

متاجی در مورد ریخت شناسی گونه ها و کیفیت گیاهان باغ اظهار کرد: با بررسی گونه های گیاهی موجود در ضلع غربی باغ می توان دریافت، قدمت برخی گونه های گیاهی آن مانند درختان توسکا به پیش از شکل گیری باغ می‌رسد و در طراحی و برنامه ریزی بعدی درختان دیگری همچون مرکبات در کنار آن کاشته شده است.وی گفت: همچنین در ریخت شناسی گونه های گیاهی و کیفیت گیاهان، می‌توان باغ را به سه بخش مرکزی، ضلع غربی و شرقی تقسییم کرد. بخش مرکزی دارای طرحی از قبل اندیشیده شده بود و در واقع بخش اصلی و مورد توجه کل باغ محسوب می‌شود. استفاده از گونه های شمشاد در کرت بندی سیستم دسترسی کاشته شده و جلوه ای خاص بدان بخشیده است. در ضلع غربی با استفاده از بستر طبیعی و توپوگرافی آن و ضمن حفظ گونه های گیاهان کهن سال جنگلی با ارزش و فرم ارگانیک رودخانه اقدام به کاشت درختان مرکبات شده و در ضلع شرقی از ابتدا به شکل طبیعی و با تعبیه مسیرهای ارگانیک چهارباغی به کاشت گونه های مرکبات اختصاص یافته است.

شکل‌گیری هسته اولیه شهر گردشگرپذیر رامسر به تاریخچه ساخت باغ، ویلاهای اقامتی، بلوار، بناهای اداری، نظامی و آموزشی به سال‌های ۱۳۰۰ تا ۱۳۲۰ برمی‌گردد و گسترش مناطق مسکونی پیرامون محدوده آن با شتاب انجام گرفت در همان زمان معماری منحصربفرد این مجموعه مسوولان وقت را بر آن داشت تا نسبت به ثبت ملی این اثر تاریخی اقدام کنند و سرانجام پس از سال این اثر در سال ۱۳۸۳ در فهرست آثار ملی ثبت شد.

با گذر زمان، حریم حفاظتی برای این مجموعه تعریف شد به گونه ای که هتل قدیم رامسر با طراحی بی نظیر ، کاخ محوطه آن همگی در هم افزایی با باغ و بلوار منتهی به کازینو بوده تا این مجموعه از یک نظام معماری و رویکرد فرهنگی و اجتماعی خاص خود برخوردار شود و از همه مهم تر وجود کوه و جنگل های سرسبز هیرکانی خزری در قسمت جنوبی آن چشم انداز طبیعی بی همتایی به این مجموعه بخشیده است به گونه ای که نحوه ارتباط آن با شهر و آثار تاریخی موجود در این شهر بی بدیل است.

این باغ محوطه ای پر از شگفتی است؛ یک قسمت آن یعنی ضلغ غربی که در قلب شهر قرار دارد، نمونه ای کوچک از جنگل هیرکانی است که خود میراثی ماندگار محسوب می شود، تنها کمی آن سوتر درست در میانه باغ که بایستید، مسیری را پیش روی خود می بینید، که شما را مستقیم به سمت پله هایی ورودی هتل قدیم هدایت می کند و در جهت مخالف بلوار تاریخی معلم قرار دارد که به سمت ساحل خزر امتداد نمی یابد، مسیری سنگ فرش شده در میان درختان پالم و دیوارهایی از شمشاد که مسافت رسیدن به ساحل خزر را تماشایی و لذت بخش می کند.

اما بخش دیگر باغ یعنی ضلع شرقی آن دارای پوشش گیاهی از درختان نارنج و پرتقال است حالا بخش زیادی از آن از بین رفته است و در واقع آن بخش از باغ را تشکیل می دهد که بیشترین صدمه را دیده است.

با همه ویژگی های منحصر بفرد و توصیف ها ، این باغ را می توان جز آن دسته از آثار تاریخی به حساب آورد که درسال های اخیر بر خط ممتدی از انواع ناملایمات و از هم مهم تر مداخلات خارج از ضوابط بافت های تاریخی قرار گرفته است و در این میان بلاتکلیفی آن داغی بر دل شهروندان این شهر شده بود از ساخت برج چشم انداز در ضلع شرقی باغ گرفته تا طرح سال ۱۳۷۲ شهردار و فرماندار وقت رامسر که در پی آن بودند بزرگ ترین پارک خاورمیانه را در این محوطه تاریخی که چشم انداز هتل قدیم است و بلوار تاریخی معلم هم در امتداد آن قرار دارد بسازند.

رفتار مخرب با این باغ یگانه مازندران حتی با وجود ثبت ملی آن از سال ۸۳ نه تنها متوقف نشده است ، بلکه در نبود مدیریت و طرح کارشناسی ، پوشش گیاهی آن هم که دارای گونه های تاریخی است آسیب جدی می بیند، البته استفاده از موزاییک های ناهمگون و نامتعارف با آنچه از گذشته بر جای مانده بود نیز چهره ای ناخوشایند به باغ بخشیده است.

موارد گفته شده همه آنچه که بر باغ گذشت نبود، چرا که در ادامه بارگذاری سازه های آهنی برای ساخت مجتمع فرهنگی هنری در عرصه باغ ، آخرین ضربه را بر پیکر بی جان این بافت تاریخی زد، به طوری که سبب شد باغ ۳۳ هکتاری که یکی از ۲ طرح پیشنهادی اداره کل میراث فرهنگی استان مازندران در سال ۸۸ برای ثبت جهانی به سازمان یونسکو بود، به دلیل وجود این سازه در محوطه باغ، از دستور ثبت جهانی خارج شود.

ثبت جهانی هر مکانی خاص بر اساس معیارهای یونسکو باید حریم درجه یک و ۲ داشته و موارد فنی هم در این حریم ها کامل رعایت شود، در حالی که این موضوع در مورد باغ ۳۳ هکتاری با توجه به قرار گرفتن بنای نیمه تمام مجتمع فرهنگی در داخل باغ، از نظر کارشناسان یونسکو ایراد به شمار می رفت، به طوری که سبب شد روند ثبت جهانی باغ مختل و تمامی امید ها برای احیای آن و همینطور ثبت جهانی به یاس بدل شود.

باهمه این رفتار های نامهربانانه با این اثر طبیعی تاریخی سرانجام به دنبال پیگیری مسوولان منطقه ویژه نماینده مردم شهرستان های رامسر ، تنکابن و عباس آباد در مجلس شورای اسلامی و بازدید وزیر میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری از این باغ در سفراستانی دولت در ۲۰ اسفند ماه سال گذشته موضوع رعایت تمام ضوابط و قوانین میراثی در عرصه این باغ

کلید خورد .عزت الله ضرغامی وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در این بازدید تاکید کرده بود : بزودی بررسی های کارشناسی پیرامون این موضوع ابلاغ و اعلام خواهد شد هرچند از گذشته مسوولان استانی سوابق آنچه بر این باغ گذشته گزارش داده اند اما از طریق کارشناسی تصمیم ها پیرامون این مساله اعلام می شود.

در این پیوند، رییس اداره میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری گفت : بتازگی طرح مطالعات ، احیا، مرمت ، ساماندهی و حفظ باغ ۳۳ هکتاری پس از ۲ دهه با پیگیری نماینده مجلس شورای اسلامی و همت دولت جهادی تصویب و برای اجرا به نهادهای مربوط ابلاغ شده است .

نادر سحرخیز افزود: در پی بازدید وزیر میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری در اسفند ماه سال گذشته و بازدید کارشناسان این وزارتخانه از این مجموعه سرانجام این موضوع پس از گزارش کارشناسان به تایید کمیته فنی و نظر مثبت پژوهشگاه میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری رسید و در نتیجه این باغ پس از سال ها صاحب طرح مطالعاتی ، مرمت و احیا شده است . وی بیان داشت : از آنجایی که در سال های پیش شهرداری به عنوان دستگاه اجرایی تمام تلاشش آن بود مشاور برای اجرای طرح در این باغ با هزینه خودش انتخاب کند منتهی مسوولان میراث فرهنگی اجازه چنین اقدامی به این نهاد شهری نمی دانند درحالی که تصویب این طرح در حقیقت شناسنامه این باغ است و به ندرت پیش می آید در نقطه از شهر ایران منظر طبیعی با این شگفتی وجود داشته باشد.

این مسوول اظهار امیدواری کرد: با انتخاب مشاور زبده با رزومه کاری غنی از سوی شهرداری ، خدشه هایی که به علت بی تدبیری مسوولان ادوار گذشته به هویت این باغ که شناسنامه این شهر گردشگرپذیر غرب مازندران است هویت آن به حالت اولیه برگردد و آثار مثبت و سازنده ای روی اقتصاد شهروندان به همراه داشته باشد.

مشاور وزیر میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری هم در این باره گفت : عملیات مرمت ، احیا و ساماندهی این باغ موضوعی که پیگیری آن به ۲ دهه گذشته برمی گردد منتهی به علت عدم شناخت کافی مسوولان ادوار گذشته به اهمیت موضوع ، دخالت های غیر کارشناسی در رعایت حریم میراث فرهنگی و به عبارتی سوء مدیریت سبب شد تا رفتارهای مخرب علیه این باغ ادامه دار باشد و به همین خاطر این وزارتخانه اقبالی بابت موافقت با این طرح از خود نشان ندهد.

حسین مبری دانش آموخته دکترای حرفه ای معماری و تخصصی شهرسازی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا افزود : برخورد با هر آثار تاریخی برابر با قوانین و قواعد کنوانسیون های بین المللی مستلزم حفظ این آثار است و ایران هم یکی از کشورهای عضو کنوانسیون است با اینکه مسوولان و مدیران شهری گذشته آگاه بودند این اثر تاریخی بوده و نباید در اجرای هرگونه طرح در این باغ به دلخواه خود تصمیم می گرفتند اما به معماری های موجود دراین باغ آسیب رساندند .

وی با اشاره به آنکه میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری نسبت به این موضوع تعهد دارد و نباید اجازه می داد هرگونه دست اندازی و تغییر و تحولی در آثار معماری این باغ رخ می داد، خاطرنشان کرد: متاسفانه خیابانی که در این باغ احداث شده خلاف قوانین و ضوابط میراثی بوده است یا ساخت مجتمع فرهنگی و هنری نیمه کاره در این باغ نشانه ناآگاهی مسوولان وقت و عدم استعلام از مراجع ذیصلاح انجام گرفته است در مجموع همه این موارد مداخلات غیرکارشناسی در این اثر تاریخی بوده است.

این استاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد عمران تنکابن گفت : نتیجه این بی تدبیری ها که عمده آن ناشی از عدم اشراف و اطلاعات کافی مسوولان وقت به ضوابط و دستورالعمل ها میراث فرهنگی بوده است سبب شد تا طرح مطالعات ، مرمت ، ساماندهی و حفاظت باغ مدت ۲ دهه زمانبر شود.

مبری افزود : سرانجام به دنبال پیگیری های نماینده مجلس شورای اسلامی در منطقه و همچنین بازدید وزیر میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری در سفر استانی دولت از این باغ در اسفند ماه سال گذشته موضوع تهیه طرح احیای این باغ مطرح شد.

وی بیان داشت : وزیر هم در آن زمان دستور داد بزودی کارشناسانی از این وزارتخانه برای بازدید و برای تهیه گزارش از این باغ حضور می یابند تا اینکه طولی نینجامید عده ای از کارشناسان از این باغ بازدید کردند و در نهایت مدت پنج ماه پیش این طرح در ادارات مربوط مصوب و در ماه جاری برای اجرا به نهاد متولی شهرداری رامسر ابلاغ شده است.

وی یادآور شد: در راستای تهیه این طرح متاسفانه آسیب نگاری که در این باغ مربوط به پهلوی اول صورت گرفته می توان به گلدان ها ، پایه های چراغ ، تغییرات نامناسب نرده های بانک ملی با نرده های باغ ، مرمت نامناسب نرده های باغ ، بستر نامناسب مسیل و مرمت غیر اصولی پایه پل ، آسیب در پلکان بخش میانی باغ ، سازه نیمه کاره در داخل باغ و نورپردازی و چراغ های روشنایی اشاره کرد.این مشاور وزارت میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری گفت : تمام اقدامات مربوط به مطالعه ، حفاظت ، مرمت و احیا با بکارگیری کارشناسان زبده سابقه دار میراث فرهنگی و استادکاران حرفه ای در دستور کار قرار گرفته است و با بررسی آسیب های موجود و شناسایی آن ها طرح درمان مناسب برای حفظ این مجموعه انجام خواهد گرفت .