سرویس اجتماعی جنگلهای هیرکانی با قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال (دوره پالئوژن) یکی از ارزشمندترین جنگلهای جهان بهشمار میآید تا جایی که از آن به عنوان موزه طبیعی یاد میشود. در آن زمان بیشتر مناطق معتدل شمالی کره زمین را اینگونه جنگلها پوشانده بودند. در عصر یخبندان، کواترنری این جنگلها کوچکتر شدند اما با […]
سرویس اجتماعی
جنگلهای هیرکانی با قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال (دوره پالئوژن) یکی از ارزشمندترین جنگلهای جهان بهشمار میآید تا جایی که از آن به عنوان موزه طبیعی یاد میشود. در آن زمان بیشتر مناطق معتدل شمالی کره زمین را اینگونه جنگلها پوشانده بودند. در عصر یخبندان، کواترنری این جنگلها کوچکتر شدند اما با پایان عصر یخبندان دوباره گسترش یافتند.
این جنگلهای منحصربفرد که مثل و مانند آن در هیچ کجای جهان وجود ندارد، گسترهای از مناطق جنگلی در استانهای مازندران، گیلان، گلستان و اندکی از خراسان شمالی و سمنان را در بر میگیرند.
در این میان استان مازندران، صاحبِ بیشترین گستره از این جنگلهاست اما متاسفانه طی سالهای اخیر، میزانِ آسیبها به این گستره زمردنشان، آنچنان زیاد بود که هر آینه بیمِ نابودی آنها میرود.
کم شدن سطح پوشش جنگلهاي شمال طي دو دهه گذشته بهدليل قاچاق، ويلا سازي، آتشسوزي، تخريب و تجاوز به حريم جنگل از سوي افراد محلي جهت چراي دام که منجر به تصرف جنگلها و قاچاق چوب درختان همواره مطرح بوده است؛ اما این، همهی آسیبها و تهدیدات نیست و کار به جایی رسید که خاکِ این جنگلها نیز از کشورهای عربستان و امارات درآورد!
خاک فروشی!
۲۸ مرداد سال ۹۹ بود، که روزنامه سراسری «آرمان ملي» برای نخستین بار طی گزارشي با عنوان «خاك جنگلهاي وطن به باد ميرود» ابعاد فاجعهبارِ این خاک فروشی را یادآور شد.
پس از آن گزارش بود که چندين فرد از مردم دغدغهمند منابع طبيعي با دفتر این روزنامه تماس گرفتند و درباره ابعاد وسيعتر نابودي خاک و جنگلهاي ارزشمند هيرکاني توضيحاتي را ارائه دادند.
در آن گزارش بهنقل از يکي از قاچاقچيان خاک،آمده بود: « خاک جنگل براي مصارف مختلفي بهويژه در حياط منازل و استفاده در باغها و باغچهها کاربرد دارد، مشتري بهدنبال خاک بسيار تيره اراضي جنگلي است که اين خاک براي هر ۱۰ کيلوگرم تا ۴۰هزار تومان به فروش ميرسد، اما اگر مشتري خاک جنگل بدون هيچ شرايط خاصي را بخواهد، ميتواند تا هر ۱۰ کيلوگرم ۲۰هزار تومان نيز خريداري کند.
اين فروشنده غيرمجاز خاکهاي جنگلي به اين نکته اشاره کرده بود که بيشتر ايستگاههاي نگهباني بر روي چوب حساس هستند و خاک براي بسياري از آنها اهميتي ندارد».
اگر، این خاک تنها برای مصارف داخلی قاچاق میشد، باز هنوز اندک روزن امیدی وجود داشت اما ماجرا از جایی غمانگیزتر شده بود که معلوم شد خاکهای هیرکانی به کشورهای خلیج فارس نیز
قاچاق میشود.
محمد درويش کنشگر محیط زیست کشور، بر اين باور است که:« ايران کشوري با منابع محدود خاک بهحساب ميآيد که فقط ۱۷ميليون هکتار از وسعت آن (۱۱ درصد) از خاک مرغوب براي کشاورزي برخوردار است و بايد قدر اين ميزان از خاک را بدانيم.
از اين وسعت فقط خاک نوار شمالي کشور است که خاک بسيار حاصلخيزي دارد و يکدرصد وسعت کشورمان را شامل ميشود.
در اين شرايطي که ايران با محدوديتهاي شديد منابع ارزشمند خاکي روبهرو است، سوداگران و قاچاقچيان خاک به شمال کشور هجوم آوردهاند و اين خاک ارزشمند که براي تشکيل هر سانتيمتر آن بين ۶۰۰ تا ۸۰۰ سال زمان نياز است، با ارزانترين قيمت ممکن به فروش ميرسانند و خاکي که از نظر کانيهاي فلزي در آن ارزش بالايي دارد و قيمت هر تن آن ۲۸ دلار ارزشگذاري شده است، متاسفانه به پايينترين قيمت ممکن از دست ميدهيم. تا بهحال کسي از خود پرسيده که با کدام منابع خاک حاصلخيز، کشورهاي امارات يا عربستان در حال تبديل شدن به توليدکنندگان اصلي محصولات جاليزي هستند و خاک گلخانههاي عظيمشان از کجا تامين ميشود؟
آنها آب را از طريق دستگاههاي آب شرينکن بهدست ميآورند، اما خاک را براي حجم عظيمي از محصولات جاليزي از کجا بهدست آوردهاند؟ کاملا نمايان است که خاک ايران با پولهاي گزاف به اين کشورها قاچاق ميشود و متاسفيم با وجود اينکه در سال ۹۸، قانون جامع خاک به تصويب رسيد و طبق اين قانون هرگونه قاچاق و خريد و فروش خاک غيرقانوني اعلام شد و شوراي نگهبان نيز اين قانون را تاييد کرد، باز هم وزارت جهاد کشاورزي ما نسبت به گزارشهاي مردمي و رسمي بسيار منفعل، بيتفاوت و کندعمل ميکند.»
دستگیری ۱۱۶ متجاوز میراث فرهنگی
رییس پلیس پیشگیری استان مازندران نیز گفت: ۱۱۶ متجاوز عرصه میراث فرهنگی و آثار باستانی استان توسط ماموران یگان حفاظت اداره کل میراث فرهنگی در چهار ماه ابتدایی سال جاری دستگیر شدند.
سرهنگ سید محسن جعفری در تشریح اقدامات چهارماهه این یگان اظهار کرد: ماموران یگان حفاظت اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری براساس وظایف ذاتی خود، برخورد با سودجویان آثار باستانی و اماکن تاریخی را با اجرای طرح های عملیاتی و مقابله ای و همچنین اقدامات اطلاعاتی در دستور
کار دارند.
وی اضافه کرد: در این مدت ماموران این یگان۳۰ گروه قاچاق را متلاشی، ۱۱۶ قاچاقچی و حفار آثار باستانی را دستگیر و ۴۳ مورد پرونده در این زمینه تشکیل و برای بررسی به مراجع قضائی ارسال کردند.
وی کشف نزدیک به هفت قطعه سکه تاریخی، ۲۰ قلم اشیای اصلی و بدلی و ضبط ۴۷ دستگاه فلزیاب را از اهم اقدامات و فعالیتهای عملیاتی یگان حفاظت میراث فرهنگی در این مدت اعلام کرد.
رییس پلیس پیشگیری استان مازندران با بیان اینکه برای پیشگیری از وقوع جرم علیه آثار فرهنگی و ملی، افزایش مشارکت پذیری مردم و نهادهای اجتماعی امری ضروری است، افزود: در این راستا بالغ بر یک هزار و ۴۴۰ مورد مشارکت اجتماعی به منظور حراست از آثار باستانی و ابنیه تاریخی با یگان حفاظت اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان صورت گرفته است.
حفاظت از میراث فرهنگی تکلیف ملی است
در این پیوند، رییس دانشکده میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری دانشگاه مازندران – چالوس معتقد است امروز یکی از عمده ترین چالشها و عوامل تهدید زا پیش روی حوزه میراث فرهنگی تخریب آثار و تجاوز به حریم محوطههای باستانی بوده که بسیار نگران کننده است.
حسن هاشمی افزود: راهبردهایی در چشم اندازهای حوزه میراث فراهنگی تا سال ۱۴۰۴ برنامه ریزی و تعریف شده است تا بتوان با این راهبردهای مشخص در برابر تهدیدها مقابله و آثار تاریخی که نشان از هویت ملی و شناسنامه تاریخی ایران دارد، مرمت و حفظ کرد.
وی افزود: میراث فرهنگی صرف نظر از اهمیت سرمایه گذاری، کار آفرینی، اشتغال و گردشگری از منظر آموزههای دینی و قرآنی ارزش فراوانی دارند و اشارههایی در روایات اسلامی نسبت به اهمیت تاریخ و میراث فرهنگی نیز شده است، حفاظت از میراث فرهنگی در واقع یک تکلیف ملی و شرعی است.
رییس دانشکده میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری دانشگاه مازندران – چالوس گفت: میراث فرهنگی مجموعهای از ارزشهای فرهنگی، هنری، معماری منحصر بفرد و تجدید ناپذیر در جامعه محسوب میشود و کنوانسیون میراث جهانی به جهت اهمیت موضوع میراث، میراث فرهنگی را به ۲ بخش میراث فرهنگی و میراث طبیعی تقسیم کرد، میراث طبیعی خطه شمال ظرفیتهای طبیعی بزرگی دارد شامل چشم اندازهای طبیعی نظیر دریا، جنگلهای هیرکانی خزری، عوارض ریخت شمالی است.
هاشمی افزود: دامنه شمول میراث فرهنگی بیشتر است به ۲ بخش تبدیل میشود، میراث فرهنگی معنوی یا ناملموس نظیر جشنها، سنتها و آیینهاست و میراث فرهنگی مادی و ملموس شناختهها تپههای تاریخی، بافتها و محوطهها است و ایران از هر ۲منظر میراث طبیعی معنوی و هم میراث مادی بهره مند است.
تخریب بیشترین تهدید میراث فرهنگی
وی گفت: ایران اسلامی از ظرفیتهای منحصربفردی در این بخش برخوردار است، ثبت ۲۶ اثر تاریخی و طبیعی جهانی و کسب رتبه ۹ نشان میدهد که جایگاه ممتازی دارد، میراث طبیعی مادی تخت جمشید و نقش رستم و در میراث طبیعی جنگلهای هیرکانی که ذخاطر طبیعی دارد ثبت جهانی شده که افتخاری برای خطه شمال کشور است.
این استاد دانشگاه بیان داشت: چالشهای پیش رویی که در حوزه میراث فرهنگی وجود دارد در اسناد بالادستی از جمله سند چشم انداز حوزه میراث فرهنگی تا سال ۱۴۰۴ دیده شده و راهبردهای مشخصی هم برای آن در نظر گرفتهاند، بیشترین تهدید حوزه میراث فرهنگی، تخریب آثار باستانی و تجاوز به حریم محوطه باستانی است که امیدوارم چشم انداز روشنی در حوزه میراث فرهنگی داشته باشیم.
گفتنی ست قدمت جنگلهای شمال ایران به بیش از ۴۰ میلیون سال قبل بازمیگردد و دارای ۹۰ گونه درختی و ۲۱۱ گونه درختچهای و هزار و ۵۵۸ گونه علفی و بوتهای است. مساحت این عرصههای جنگلی در حدود یک درصد جنگلهای اروپاست ولی تعداد گونههای آن ۱۶ درصد گونههای موجود در کل
قاره اروپاست.
جنگلهای هیرکانی با گستره حدود ۱.۹ میلیون هکتار از آستارا در شمال استان گیلان آغاز میشود و تا گُلی داغی در شرق استان گلستان به طول تقریبی ۸۰۰ کیلومتر و عرض ۲۰ تا ۷۰ کیلومتر پراکنش دارد بخشی کوچکی از جنگلهای هیرکانی هم معادل ۲۰ هزار هکتار در کشور آذربایجان قرار دارد.
