محمد باقر رضایی رییس اتحادیه گیاهان دارویی ایران طی روزهای گذشته در همایش ملی زیست فناوری گیاهان دارویی و قارچهای کوهی در رامسر از عقب ماندگی تاریخی در فراوری داروهای گیاهی گفت و با بیان اینکه ایران گنجینهای بی نظیر از گیاهان دارویی و به نوعی بهشت این گیاهان است، اضافه کرد: فنآوریهای ما در […]
محمد باقر رضایی رییس اتحادیه گیاهان دارویی ایران طی روزهای گذشته در همایش ملی زیست فناوری گیاهان دارویی و قارچهای کوهی در رامسر از عقب ماندگی تاریخی در فراوری داروهای گیاهی گفت و با بیان اینکه ایران گنجینهای بی نظیر از گیاهان دارویی و به نوعی بهشت این گیاهان است، اضافه کرد: فنآوریهای ما در فرآوری قوی نیست اما میتوانیم با قابلیتهایی که در استانهای مختلف وجود دارد در تولید انواع صمغها و فرآوری گیاهان دارویی برای تولید و صادرات گامهای بزرگی برداریم.
او افزود: با سالها تحقیق دهها متخصص و کارشناس فقط توانستیم شاخه گل محمدی را شناسایی کاملی داشته باشیم.
رییس اتحادیه گیاهان دارویی ایران ادامه داد: ۹۰ کار گروه تخصصی در کشور فعال است که باید از فناوریهای نوین در کنار علم بومی به نتایج خوبی رسید.
رضایی گفت: گیاهان دارویی خصوصا گل گاوزبان در رامسر بی نظیر هستند و از این ظرفیت میتوان برای جذب گردشگر بهره گرفت.
این در حالی است که چندی پیش مدیرکل دفتر امور مراتع سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری مقدار صادرات سال جاری انواع گیاهان دارویی کشور را ۳۵۰ تُن اعلام کرد و گفت: این مقدار محصولات از عرصه های مرتعی و جنگلی کشور حاصل شده است.
ترحم بهزاد مقدار صادرات گیاهان دارویی شش ماه نخست سال گذشته را ۵۴۰ تُن اعلام و اضافه کرد این میزان محصول از راههای زمینی، هوایی و دریایی به کشورهای اروپایی و حاشیه خلیج فارس صادر شد.
بهزاد خاطرنشان کرد: امروز یکی از دغدغههای بسیار مهم جلوگیری از برداشت بی رویه گیاهان دارویی است که عده زیادی از حاشیه نشینان جنگل و جوامع محلی به صورت گروهی برای مصارف شخصی به سراغ این نوع گونههای گیاهی میروند و در نتیجه شاهد کاهش تراکم برخی از گونههای ارزشمند هستیم.
مدیرکل دفتر امور مراتع سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری بیان کرد: برابر آمار طی پنج سال گذشته تاکنون حدود هشت هزار تُن انواع گیاهان دارویی از سطح مراتع و جنگلها در کشور برداشت و از این مقدار ۶ هزار تُن صادرات شد و بقیه نیز در داخل کشور مصرف شد.
۸ هزار و ۴۰۰ گونه گیاهان دارویی در کشور وجود دارد
ترحم با اشاره به آنکه حدود هشت هزار و ۴۰۰ گونه از گیاهان دارویی در ایران وجود دارد، خاطرنشان کرد: حدود ۲ هزار و ۳۰۰ گونه از این تعداد گیاهان دارویی مرتعی و یک هزار و ۷۲۸ گونه از گیاهان دارویی تولیدی در مرتع کل کشور بومی ایران است.
بهزاد ادامه داد: بر اساس اطلاعات موجود بیش از ۲ هزار گونه گیاه دارویی در عرصههای جنگلی و مرتعی کشور در معرض خطر است و تاکنون بیش از هشت هزار گونه گیاهی در کشور شناسایی شده که بیش از دو سوم آن گونه های اروپایی است و از این تعداد حدود هزار و ۷۲۸ گونه منحصربفرد ایران است و ۲ هزار و ۳۰۰ گونه دارویی خوراکی و صنعتی و بهداشتی است.
مدیرکل دفتر امور مراتع سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور اظهارداشت: با همه مزیتها و خواصی که گیاهان دارویی دارد متاسفانه هنوز در زمینه بهره برداری آن ساماندهی نشده است.
بهزاد بیان داشت: رویکرد سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری در گذشته تولید علوفه بوده در حالی که امروز نوع نگاه تغییر کرده که در قالب راهنمای طرح مرتعداری نظیر بوم گردی، گردشگری، زراعت چوب، پرورش ماکیان، پرواربندی و مهم تر توسعه گیاهان دارویی است.
مدیرکل امور مراتع سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور گفت: امروز فعالیت در کشت گیاهان دارویی و ارزآوری که دارد خیلی می تواند به بهبود معیشت خانوارها کمک کند و ضمن آنکه فعالیت در این حوزه هم جلوی فرسایش خاک، تخریب طبیعت را میگیرد.
وی حفاظت، احیا و توسعه و بهره برداری بهینه از منابع طبیعی را رسالت این سازمان برشمرد و گفت: اکنون چهار نوع تولید قارچ در کشور داریم که سه نوع آن در مرتع و نوع دیگر آن در جنگلها بدست میآید، قارچ قهوهای، قرمز و سفید در عرصههای مرتعی است که مورد اقبال کشورهای حاشیه خلیج فارس قرار دارد و کیلویی حدود ۸۰۰ هزار تومان خرید و فروش میشود و نوع دیگر قارچ ترافل است که در جنگلهای گلستان میروید و بهره برداری میشود.
مدیرکل امور مراتع سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری مجموع گونههای شناخته شده قارچ در دنیا را ۳۹۰ هزار و ۹۰۰ گونه گیاهی اعلام کرد و گفت: همانگونه که مرتع ۱۷ نوع کارکرد دارد گیاهان دارویی هم مزیتهای فراوانی از جمله تولید اکسیژن، حفظ منابع پایه، مدیریت آب و خاک، پالایش زمین، تنظیم چرخش آب در طبیعت و جلوگیری از سیلاب و ریزه گردها دارند.دلالان حتی به حوزه گیاهان دارویی هم نفوذ کردهاند
اما نکته اصلی ماجرا اینجاست که کشت گیاهان دارویی که از ظرفیتهای توسعه اقتصادی، ایجاد اشتغال و درآمدزایی مضاعف برای کشاورزان مازندران محسوب میشود طی سالهای اخیر به دلیل فعالیت دلالان و خام فروشی در کنار بیتوجهی به صنایع تبدیلی و فراوری در مسیر سراشیبی فراموشی افتاده است.
طی سالهای دهه ۹۰ توجه به حوزه کشاورزی در روستاهای مازندران سبب توسعه کشت گیاهان دارویی در اراضی شیبدار از جمله در شرق مازندران شد که بیشترین زمینهای شیب دار و مستعد را در اختیار دارد، اما این فرصت کشاورزان با گذشت اندک زمانی به خاطر نبود حمایتهای لازم از جمله دسترسی به بازار و صنایع فراوری به جولانگاه دلالان تبدیل شد و همانند دیگر بازار محصولات کشاورزی زحمت کاشت، داشت و برداشت برای کشاورزان ماند و سودش به جیب دلالان رفت.
آمارهای رسمی جهاد کشاورزی مازندران درباره وضعیت کشت و کار و تولید گیاهان دارویی نشان میدهد که سطح زیر کشت ۲۴ گونه از گیاهان دارویی استان از ۴۵۰ هکتار سال ۱۳۹۰ با گذشت چند سال به یک هزار و ۳۰۰ هکتار افزایش یافت که حدود ۸۰۰ هکتار آن در منطقه شرق استان واقع است.
اگرچه طی دو سال اخیر با رونق مصرف گیاهان دارویی به خاطر گسترش ویروس کووید ۱۹، کشت این محصول از طریق ظهور بازارهای خانگی حتی با حضور دلالان به صرفه شده است، اما بسته شدن این دریچه پس از فروکش کردن کرونا در صورت عدم حمایت بویژه نبود صنایع فراوری باز هم زمینه را برای جولان دلالان فراهم خواهد کرد.
توجه به مناطق اراضی شیب دار از ضرورتهای مهم در بخش کشاورزی مازندران است. بر اساس بررسیهای صورت گرفته بیش از ۳۰۰ هزار هکتار اراضی شیب دار در استان وجود دارد که ۷۵درصد آن در مناطق کوهستانی واقع است؛ اراضی ای که به گفته کارشناسان میتواند برای کشت گیاهان دارویی فرصتی بی نظیر تلقی شود.
بر اساس اعلام معاونت باغبانی جهاد کشاورزی مازندران، در حال حاضر حدود ۶ هزار کشاورز به کشت گیاهان دارویی در سطح یک هزارو ۳۰۰ هکتار مشغول هستند و هر یک از آنها در قطعه اراضی ملکی با مساحت یکهزار تا سه هزار متر مربع کشت و کار گیاهان دارویی را انجام میدهند.
اگر از مازندران به عنوان گلخانه گیاهان دارویی ایران یاد کنیم بیراه نرفتهایم. طبق گزارشهای رسمی هشت هزار گونه گیاهی در ایران وجود دارد که ۲ هزار و ۳۰۰ گونه آن دارویی هستند. مازندران به تنهایی ۲ هزار گونه از این گیاهان کشور را در اختیار دارد که بسیاری از آنها گونههای مفید و بعضی هم از گونه های نادر هستند.
با توجه به اینکه در شرایط فعلی مهمترین مشکل جامعه بیکاری و اشتغال جوانان عنوان شده و همچنین یکی از اهداف کلان توسعه و دغدغههای دولتمردان در کشور، کاهش بیکاری و توسعه اشتغال به ویژه در مناطق روستایی است، احیای ظرفیتهای مغفول مانده و فراموش شده میتواند یکی از راههای مهم توسعه اقتصادی و ایجاد اشتغال باشد. توسعه کشت گیاهان دارویی ظرفیتی است که کشاورزان شرق مازندران به آن پی بردهاند و آماده کشت کار هستند، البته نه اینکه محصولشان مفت از سوی دلالان خریداری شود.
بررسیها نشان میدهد که چند سالی است که کشاورزان در کنار کشت گل گاوزبان به عنوان کشت اول گیاهان دارویی شرق مازندران، کشت گل محمدی در بخشهای کوهستانی را آغاز کردند و این ظرفیت بینظیر برای توسعه منطقه به درستی معرفی نشده و نیازمند شناساندن بیشتر است.
طبق آمار جهاد کشاورزی مازندران سال گذشته ۲ هزار و ۵۰۰ تُن انواع گیاهان دارویی به ارزش ۱۳۴میلیارد تومان تولید شد که از این مقدار بیش از یک هزار و ۵۰۰ تُن در منطقه شرق استان یعنی شهرستانهای بهشهر و نکا تولید شد و بیش از نیمی از تولیدات گیاهان دارویی مازندران را شامل میشود. بیشترین تولیدات گیاهان دارویی نیز گل گاوزبان است که در کنار آن گیاهانی همچون مریم گلی، عروسک پشتپرده، نعنا فلفلی، آویشن، بهلیمو و گلمحمدی استویا، آویشن و سنبل الطیب هم کشت میشود و دارای تولیدات مناسبی است.
کشت گیاهان دارویی در شرق مازندران در حال حاضر با محوریت بانوان در حال توسعه است ولی اگر حمایتهای لازم صورت گیرد و صنایع فراوری و بازار مصرف مستقیم دست دلالان را از منطقه کوتاه کند، میتواند به زمینه بی بدیلی برای اشتغال آفرینی جوانان در پیوند با گردشگری و بومگردی تبدیل شود.
در حال حاضر کشت گیاهان دارویی در منطقه شرق مازندران بیشتر تفننی به نظر میرسد و به همین خاطر کارشناسان کشاورزی معتقدند فراهم کردن زیرساختهای لازم از جمله پیوند دادن این کسب و کار کشاورزی با گردشگری از جمله بومگردی، گردشگری سلامت، گردشگری مزرعه و غیره قادر است بخش زیادی از مشکل اشتغال استان را حل کند.مجری طرح کشت گیاهان دارویی جهاد کشاورزی مازندران هم ظرفیتهای نهفته در اراضی شیب دار استان را برای توسعه کشت این گیاهان بینظیر توصیف میکند و معتقد است که کشت این گیاهان نقش موثری در درآمدزایی و اقتصاد خانوار بهره بردار، ایجاد اشتغال و جلوگیری از تخریب پوشش گیاهی و انقراض گیاهان در منطقه دارد.
حسین مولایی معاون باغبانی جهاد کشاورزی مازندران در همین باره گفت: کشت گیاهان دارویی از ۴۰۰ هکتار سال ۱۳۹۰ در سال ۹۴ به ۶۷۰ هکتار و در سال ۹۶ به ۷۲۰ هکتار و در سال گذشته به یکباره به یک هزار و ۳۰۰هکتار افزایش یافت.
وی با توضیح اینکه زنان روستایی به خصوص در شرق مازندران نقش مهم و محوری در کشت گیاهان دارویی دارند، افزود: اگرچه حمایتهای خوبی از سوی دولت در قالب پرداخت تسیهلات و بذر، نشاء و نهال انواع گیاهان دارویی به کشاورزان میشود، اما بازار خرید و فروش آن از دغدغههای جدی کشاورزان است.
مولایی با بیان اینکه همه مسوولان، کارشناسان و مهمتر از همه خود روستائیان به عنوان کشاورزان به ظرفیتهای کشت گیاهان دارویی با هدف ایجاد اشتغال و درآمد قابل توجه آن مطلع هستند، ادامه داد: زنجیره کشت و تولید به فروش و عرضه محصول ختم میشود که متاسفانه به دلایل مختلف تولید کنندکان محصولات کشاورزی در زنجیره آخر با مشکلات مواجه بوده و در واقع سود اصلی را دلالان میبرند.
وی به اشتغالزایی مستقیم یک هزار و ۵۰۰ نفر و ۱۳ هزار اشتغال فصلی در قالب کارگران کشت و برداشت گیاهان دارویی در استان مازندران اشاره کرد و اظهار داشت: شرکتهای فرآوری و صنایع صنعتی گیاهان دارویی در استان هستند که این واحدها علاوه بر ایجاد اشتغال نقش مهمی در رونق اقتصادی استان دارند.
معاون باغبانی جهاد کشاورزی مازندران به وجود و فعالیت شرکت فرآوری محصولات گیاهان دارویی در بابلسر به عنوان یک شرکت فعال و نمونه برای رسیدن به حق و حقوق کشاورزان اشاره کرد و گفت: از آن جایی که ۴۰۰ نفر از زنان تولید کننده گیاهان دارویی عضو این شرکت هستند ، سود اصلی تولیدات به جیب آنان می رود و نمونه چنین تعاونی های محصولات کشاورزی را باید گسترش بدهیم.
وی از پرداخت ۱۸ میلیارد ریال تسهیلات کم بهره به کشاورزان فعال در کشت گیاهان دارویی در سال گذشته خبر داد و بیان داشت: از آن جایی که کشت گیاهان دارویی به صورت دیم و بسیار کم آب بر است، کشت بهاره و پاییزه آن در مناطق کوهستانی فرصتی برای کشاورزی منطقه است.
مولایی به راه اندازی و فعالیت ۱۳ شرکت در زمینه گیاهان دارویی در استان مازندران طی پنج سال اخیر اشاره کرد و بیان داشت: تعداد هفت شرکت در زمینه فرآوری و بسته بندی محصولات فعالیت دارند که مهم ترین آنان شرکت در زمینه گلاب و عرقیات با مشارکت بخش خصوصی در منطقه دودانگه ساری است.
وی به فعالیت شرکتهای فرآوری انواع دمنوشهای گیاهان دارویی در استان مازندران اشاره کرد و گفت: در حال ضر با توجه به ظرفیت بالای شرکتهای فرآوری انواع گیاهان دارویی شامل انواع دمنوشهای گیاهی، اسانس و عرقیات به شکل صنعتی با کمبود مواد اولیه مواجه هستند و اگر کشاورزان نسبت به ساماندهی بازار تولیدات خود اطمینان پیدا نکنند، نسبت به کشاورزی گیاهان دارویی بی خیال شده و تن به کشت نمیدهند.
معاون باغبانی جهاد کشاورزی مازندران وضعیت ظرفیت کشت گیاهان دارویی در مازندران به ویژه شرق استان اشاره کرد و افزود: برتری کشت گیاهان دارویی در مقایسه با سایر زراعتها در اراضی شیبدار است و از آن جایی که مصرف گیاهان دارویی به دلیل داشتن ماهیت طبیعی با بدن سازگاری بهتری دارند و در بیشتر مواقع فاقد عوارض هستند، توسعه کشت آن در شرق باید مورد اهتمام قرار بگیرد.
مجری طرح کشت گیاهان دارویی مازندران توسعه کشت کیاهان دارویی را همانند اقتصاد نفت توصیف کرد و گفت: با توجه به ظرفیتهای استان در عرصه گیاهان دارویی و اینکه این نوع محصول همانند دیگر تویدات کشاورزی در بخش اقتصادی به عنوان صنعتی ارزآور محسوب میشود ضرورت دارد تا مشکل و دغدغه کشاورزان در مقوله خرید و فروش حل فصل شود.
