مردانی که در شرایط سخت و با کمترین امکانات، امنیت مرزها و آرامش مردم را تضمین میکنند و روحیهای ایثارگرانه را در قلب مناطق مرزی زنده نگه میدارند.
ایده ساخت فیلم «کد ۱۳۳» از کجا شکل گرفت؟ آیا داستان واقعی مأموریت لشکر عملیاتی ۲۵ کربلا الهامبخش شما بود یا هدف شما بازتاب هنرمندانه روحیه مقاومت و امنیت ملی بود؟
ایده ساخت کد ۱۳۳ از دل تجربههای میدانی من با لشکر عملیاتی ۲۵ کربلا شکل گرفت. پیش از این، در چند پروژه کوتاه و بلند با این لشکر همکاری داشتم و همین ارتباط باعث شد از نزدیک با فضا، روحیه و مأموریتهایشان آشنا شوم. در همان سالها که دوستان ما در منطقه شمالغرب کشور مأموریت داشتند، جرقه اولیه فیلم در ذهنم زده شد؛ اینکه بتوانیم بخشی از واقعیت میدانی آن منطقه را در قالب یک روایت سینمایی بازآفرینی کنیم. البته فیلم بر اساس مأموریت خاصی ساخته نشده که از طرف لشکر به ما سفارش داده شده باشد، بلکه بیشتر از درون همان ارتباط انسانی و اعتقادی میان ما و رزمندگان شکل گرفت. در واقع، کد ۱۳۳ تلاشی است برای بازتاب هنرمندانه روحیه مقاومت، ایمان و امنیتی که مردم و رزمندگان این سرزمین با جان خود ساختهاند. نکته مهم برای ما، حقیقتمندی اثر بود. تمام لوکیشنها واقعی است؛ در همان منطقه صفر مرزی که هر لحظه احتمال خطر وجود دارد، با گروهی حدود ۵۰ نفر، نزدیک به ۳۰ روز فیلمبرداری کردیم. با وجود شرایط سخت و تهدیدهای احتمالی، کار با امنیت کامل پیش رفت و هیچ اتفاقی نیفتاد. من میخواستم مخاطب وقتی فیلم را میبیند، حس کند واقعاً در همان نقطه مرزی حضور دارد؛ بداند این تصاویر بازسازی صحنهای نیستند، بلکه تجربه زیسته و مستندگونه از واقعیت میدانی شمالغرب کشور است. این حس اصالت و واقعگرایی چیزی است که به نظرم کد ۱۳۳ را از آثار مشابه متمایز میکند.
فیلم به نفوذ دشمنان و دستنشاندههای رژیم صهیونیستی پرداخته است. چگونه تلاش کردید این مفهوم حساس و ملی را در قالب دراماتیک و جذاب برای عموم مردم روایت کنید؟
کلاً هسته مرکزی فیلم حول موضوع نفوذ دشمنان در خاک کشور و فعالیت دستنشاندههایشان در مرزها شکل گرفته است. ما تلاش کردیم نشان دهیم که این تهدیدها لحظهبهلحظه آمادهی نفوذند و تنها حضور و هوشیاری مرزبانان دلاور است که اجازه نمیدهد این توطئهها به داخل کشور سرایت کند. متأسفانه هر سال و گاهی در فاصلههای زمانی کوتاه، شهدایی تقدیم امنیت میکنیم تا مانع از ورود همین گروهکها شویم؛ حقیقیتی که نمیشود آن را نادیده گرفت. برای من یکی از عناصر حیاتی انتقال این مفهوم، فیلمبرداری در خود منطقه بود. بهجای بازسازی در استودیو یا شهرک سینمایی، تصمیم گرفتیم به لوکیشن واقعی منطقه صفر مرزی برویم؛ چون حضور در همان بستر واقعی، علاوه بر اصالت بصری، بعدی دراماتیک و جذبکننده برای مخاطب ایجاد میکند. وقتی تماشاگر از ابتدا با مناظری بکر و ملموس روبرو میشود، پذیرش روایت قصه و احساس خطر موجود آسانتر میشود. در دل روایت، آنچه میبینید تصویر مواجههای است با گروهکی که قصد نفوذ دارد؛ رزمندگانی که در سختترین شرایط، با حداقل امکانات و در حساسترین لحظات، باید کمترین خطا را داشته باشند و بیشترین تأثیر را بگذارند تا مرز حفظ شود و شهرها درگیر نشوند. این تقابل «فداکاری محدودیتها» و «تهدید دائم دشمن» همان هسته احساسی و دراماتیک فیلم است که امیدوارم مخاطب آن را با تمام وجود حس کند.
استفاده از بازیگران مطرح سینما و تلویزیون، مانند سیدجواد هاشمی، علیرامنورایی و انوش معظمی، بر چه مبنایی صورت گرفت و چه نقشی در انتقال پیام مقاومت و ایثار داشت؟
راستش زمانی که ایدهی ساخت کد ۱۳۳ در ذهنم شکل گرفت، از همان ابتدا به این فکر بودم که بازیگرانی را انتخاب کنم که هم از نظر توانایی فنی و هم از نظر باور درونی به فضای فیلم نزدیک باشند. با توجه به سابقهی درخشان علیرام نورایی در ژانر اکشن و تسلط ایشان بر حرکات رزمی، انتخابشان برای نقش اصلی کاملاً طبیعی بود. ما حدود ۹۰ درصد آثار قبلیمان هم در فضای اکشن ساخته شده و کار با او برایمان آسانتر بود، چون به لحاظ بدنی و فنی آمادگی لازم را داشتند و حضورشان باعث میشد زمان تمرینها کوتاهتر و کیفیت اجرا بالاتر برود. ضمن اینکه چهره و کاریزمای ایشان دقیقاً با شخصیتی که در فیلمنامه طراحی کرده بودیم، همخوانی داشت. در کنار ایشان، حضور سیدجواد هاشمی بهعنوان چهرهای شناختهشده در آثار دفاع مقدس، برایمان نوعی اعتبار معنوی داشت. تجربه و سن ایشان به ما این امکان را میداد تا در نقش یک فرمانده باتجربه و مقتدر از او بهره ببریم؛ کسی که نگاهش، گفتارش و حتی سکوتش پیام مقاومت را منتقل میکرد. همچنین انوش معظمی به دلیل توان بدنی، قدرت بیان و تن صدای منحصربهفردش انتخاب شد. نقشی که برای او در نظر گرفته بودیم نیاز به بازیگری داشت که هم از نظر فیزیکی و هم از نظر حسی، قدرت و اقتدار را به تصویر بکشد. در مجموع، ترکیب این سه چهره که هرکدام در حوزه خودشان شناخته شده و محبوب هستند، باعث شد فیلم ما از نظر تأثیرگذاری، چند برابر شود. حضورشان نهتنها اعتبار هنری اثر را بالا برد، بلکه زحمات بچههای مرزبانی و پیام اصلی فیلم، یعنی «ایثار، مقاومت و امنیت» را پررنگتر به چشم مخاطب رساند. البته باید بگویم که با بازیگران متعددی هم مذاکره کردیم؛ برخی به دلیل سختی شرایط و حضور طولانی در منطقهی مرزی، تمایل نداشتند از تهران خارج شوند. اما دغدغهمندی و روحیهی مسئولیتپذیر این سه هنرمند باعث شد در نهایت، همان انرژی و روح ایثار که بهدنبالش بودیم، در ترکیب بازیگران بهخوبی شکل بگیرد.
شعار محوری فیلم بر اساس فرمایش مقام معظم رهبری «دورهی بزندررو تموم شده؛ بزنی میخوری» شکل گرفته است. به نظر شما سینما تا چه اندازه میتواند بازوی فرهنگی جهاد تبیین و تقویت روح بازدارندگی ملی باشد؟
در واقع، مضمون جملهی معروف «دوره بزندررو تموم شده، بزنی میخوری» در بطن فیلم کد ۱۳۳ کاملاً جاری است. این مفهوم، در طول بازنویسی فیلمنامه و حتی در تعامل و گفتوگو با بازیگران، بهویژه بازیگر نقش هیوا (آقای معظمی)، شکل عملی به خود گرفت. در روند قصه، ما شاهد تقابل مستقیم نیروهای خودی با عناصر متجاوز هستیم؛ آنها ضربه میزنند، اما پاسخ قاطع و سریع میگیرند. همین رفتوبرگشتها، نمادی از همان دورهی جدید اقتدار است؛ دورهای که در آن دشمن بداند اگر جسارت کند، پاسخ سخت و درخور دریافت خواهد کرد. این جمله در فیلم تنها یک شعار نیست، بلکه تجلی اراده، توان و جسارت نیروهای ماست؛ نیروهایی که نهتنها از هیچ تهدیدی نمیترسند، بلکه نشان میدهند امنیت این خاک با هیچکس شوخی ندارد. این روحیهی بیواهمه و ایمان به قدرت ملی، دقیقاً در پلانها و بازیها دیده میشود. در واقع از زاویهی سینمایی هم باید بگویم که سینما بازوی قدرتمند تبیین است. همانطور که در فیلمهای سرگرمکننده و طنز میبینیم، اگر هدف و رویکردی درست وجود داشته باشد، تأثیرگذاری سینما بسیار بالاست. در مقابل، سینمای متعهد میتواند اندیشه، ایمان و آرمانهای یک ملت را بهزیبایی بازتاب دهد. کد ۱۳۳ دقیقاً همین مسیر را دنبال کرده؛ فیلمی که با زبان تصویر و روایت، رشادت مرزبانان و جوانان مؤمن این سرزمین را نشان میدهد و در ذهن مخاطب، حسِ اقتدار، امنیت و آرامش را نهادینه میکند. باور دارم هرچه در این حوزه بیشتر کار شود، میتواند پاسخی باشد به سینمایی که گاه در مسیر دیگری حرکت میکند و باید با آثار متعهد و معناگرا توازن فرهنگی را حفظ کرد.
همزمان با اکران فیلم، پویش آزادسازی زندانیان غیرعمد در مازندران آغاز شده است. چرا تصمیم گرفتید یک اثر سینمایی را با یک حرکت اجتماعی پیوند دهید و چه شباهتی میان ایثار در میدان نبرد و گذشت در میدان انسانیت میبینید؟
واقعیتش از همان زمان که تصمیم گرفتم کد ۱۳۳ را بسازم، دغدغهی اکرانش هم در ذهنم بود. چون برای این پروژه زحمات زیادی کشیده شد، هم از سوی عوامل تولید، هم از طرف نیروهای لشکر ۲۵ کربلا که با همهی امکانات در کنار ما بودند. ما به مناطق مرزی رفتیم، در سختترین شرایط فیلمبرداری کردیم و با دست پر برگشتیم. احساس میکردم چنین کاری نباید در آرشیو بماند و فراموش شود، مثل بسیاری از آثاری که برایشان هزینه شده اما هرگز به مرحلهی اکران نرسیدند. این فیلم، بهخاطر معنویت و روح خاصی که در آن جاری بود، باید دیده میشد. از طرفی، همیشه فکر میکردم هنر اگر نتواند تأثیر اجتماعی واقعی بگذارد، رسالتش را کامل انجام نداده است. در همین مسیر بود که ایدهی پیوند اکران فیلم با یک حرکت خیرخواهانه شکل گرفت. ابتدا با مسئولان قضایی استان و ادارهکل زندانها و سپس با انجمن حمایت از زندانیان غیرعمد جلساتی داشتیم. کمکم این پیشنهاد بهصورت جدی مطرح شد که اکران فیلم در قالب یک پویش مردمی برگزار شود؛ پویشی برای کمک به آزادی زندانیان غیرعمد. در واقع، همانطور که در فیلم، مفاهیم ایثار، مقاومت و فداکاری روایت میشود، خواستم این روحیه در دنیای واقعی هم تداوم پیدا کند. یعنی مخاطب فقط تماشاگر ایثار نباشد، بلکه خودش هم در یک عمل ایثارگرانه مشارکت کند. از همین رو، برای نخستین بار در استان مازندران، یک فیلم در کنار پویشی مردمی قرار گرفت، با معرفی حساب ویژه برای دریافت کمکها و حمایت از خانوادههای زندانیان! بهنظرم این اتفاق میتواند آغازگر یک جریان تازه در سینمای اجتماعی کشور باشد؛ اینکه فیلم صرفاً روایتگر نباشد، بلکه بخشی از کنش فرهنگی جامعه شود. این نوع مشارکت هم به شناختهتر شدن انجمنهای حمایتی کمک میکند و هم میتواند در بلندمدت اثرات مثبتی بر کاهش آسیبهای اجتماعی، ارتقای همبستگی و حتی بهبود وضعیت اقتصادی خانوادههای آسیبپذیر بگذارد. در واقع، همانطور که در فیلم ایثار برای حفظ مرزها روایت میشود، در کنار اکران هم تلاش کردیم جلوهای دیگر از ایثار را رقم بزنیم، این بار برای نجات زندگی انسانهایی که بهدلیل مشکلات مالی در بندند.
فیلم از نظر بصری و لوکیشنها بسیار واقعگرایانه است. بازسازی صحنههای عملیاتی در مناطق مرزی شمالغرب کشور چقدر دشوار بود و برای حفظ اصالت روایت از چه مشاوران نظامی یا میدانی بهره بردید؟
باید بگویم کد ۱۳۳ کاملاً در لوکیشن واقعی ساخته شد. ما با یک گروه حرفهای به منطقهی مرزی رفتیم، جایی بسیار نزدیک به مرز عراق، و همهچیز از قبل با دقت برنامهریزی شده بود. فیلمنامه هم دقیقاً بر اساس همان موقعیت و شرایط جغرافیایی روایت میشد. از ابتدا تصمیم داشتیم برای اولین بار یک گروه فیلمسازی وارد منطقهی مرزی شود و اثری داستانی را در همان بستر واقعی تولید کند، نه در دکور یا شهرک سینمایی. بهنظر من، هرچه فیلمساز به فضاهای بکر و واقعیتر نزدیک شود، خروجی اثر باورپذیرتر و تأثیرگذارتر خواهد بود. ما هم همین تجربه را داشتیم. در آنجا هیچ دکور از پیشساختهای نداشتیم؛ تنها کارهای صحنهای، لباس و آمادهسازی بازیگران در همان محیط انجام میشد. مسیر دسترسی هم ساده نبود، هر روز باید حدود یک ساعت با خودرو به دل کوه و تا نزدیکی خط مرزی میرفتیم تا بتوانیم زحمات واقعی نیروهای مرزبان را به تصویر بکشیم. نکتهی مهم دیگر، حضور مستمر مشاوران نظامی در تمام مراحل کار بود. از زمان نگارش ایده و فیلمنامه تا روزهای فیلمبرداری در منطقه، مشاوران نظامی لشکر ۲۵ کربلا همراه ما بودند. نظرات و راهنماییهای آنها روی جزئیترین بخشهای فیلم تأثیر گذاشت، از طراحی صحنه و چیدمان نیروها گرفته تا نوع دیالوگها، حرکات و تصمیمگیریها در صحنههای حساس. در واقع، همین حضور و هماهنگی باعث شد روایت ما از واقعیت جدا نشود. مخاطب وقتی فیلم را میبیند، احساس میکند در دل همان منطقه است؛ جایی که امنیت کشور لحظهبهلحظه توسط دلاورمردانی حفظ میشود که شاید کمتر کسی نامشان را شنیده باشد.
با توجه به شرایط سینمای امروز که بخشهایی از آن از موضوعات ارزشی فاصله گرفتهاند، چه چالشهایی در مسیر تولید از نظر سرمایهگذاری، مجوزها و حمایتها داشتید و چگونه بر مسیر ارزشمحور خود پایبند ماندید؟
همانطور که اشاره کردید، با توجه به شرایط اقتصادی ضعیفی که امروز بر سینما حاکم است، طبیعی است که این حوزه تا حد زیادی از تولید آثار ارزشی فاصله گرفته باشد. بخش خصوصی نیز معمولاً تمایلی به حضور در چنین پروژههایی ندارد، چراکه دغدغه اصلی آن بازگشت سرمایه و تبلیغات تجاری است. در نتیجه، مسئولیت تولید اینگونه آثار بیشتر بر دوش نهادها و ارگانهای فرهنگی وابسته به نظام قرار میگیرد. با این حال، کار در این حوزه بسیار دشوار است؛ چراکه تعداد طرحها زیاد و فضای رقابت محدود و حساس است و ورود به چنین مسیری، جسارت و تعهد ویژهای میطلبد. در مسیر تولید این فیلم، من هم با چالشهای متعددی روبهرو شدم؛ از هماهنگیهای فیلمنامه و محتوای نظامی گرفته تا مشکلات مربوط به سرمایهگذاری و دریافت مجوزها. هر سازمان و نهادی مجوز خاص خود را داشت و این روند زمانبر و سخت بود. بهویژه که وقتی موضوع فیلم به حوزه دفاع مقدس مربوط میشود، حساسیتها بسیار بالاست تا مبادا کوچکترین انحراف از چارچوبهای ارزشی و محتوایی رخ دهد. با این حال، ایمان و اعتقاد قلبیام نسبت به ارزشهای دینی، ملی و تعلق خاطرم به استان و شهر خودم، باعث شد در این مسیر بمانم. آشنایی بیشترم با نیروهای لشکر طی سالهای اخیر نیز انگیزهام را برای ساخت این اثر دوچندان کرد. البته خستگیها، کمبودها و فشارهای مسیر کم نبود؛ گاهی تا مرز رها کردن پیش میرفتیم، اما نیروی ایمان و باور قلبی باعث شد ادامه دهیم. خوشحالم که در تمام مراحل کار، پایبند ارزشهای خود بودم و توانستم پروژه را به سرانجام برسانم. امیدوارم در ادامه نیز بتوانم همین مسیر سخت، اما ارزشمند را با قدرت و صداقت ادامه دهم.
اگر بخواهید پیام نهایی فیلم را در یک جمله بیان کنید، آن پیام چیست و دوست دارید مخاطب پس از تماشای «کد ۱۳۳» چه احساسی نسبت به امنیت، وطن و مسئولیت اجتماعی داشته باشد؟
من اگر بخواهم پیامی درباره ساخت این فیلم بدهم، باید بگویم هدف ما فراتر از یک پروژه سینمایی بود. ما میخواستیم یاد و غیرت بچههای مرزبانی را زنده کنیم؛ همان جوانانی که در سختترین شرایط، با کمترین امکانات، لباس رزم میپوشند و از مرزهای کشور دفاع میکنند. اعتقاد من همیشه این بوده و هست که نباید کار این عزیزان را با فعالیتهای معمول اداری یا سازمانی مقایسه کرد. آنها در سرمای استخوانسوز و شرایط طاقتفرسا، گاهی بیش از چهل روز در مناطق صعبالعبور شمالغرب کشور میمانند، بدون آنکه حتی امکان بازگشت به خانه داشته باشند. همین واقعیت بود که از ابتدا با من همراه شد و جرقه ساخت این فیلم را در ذهنم روشن کرد. وقتی درباره این فیلم و موضوعش صحبت میکنم، احساس غرور عمیقی در دلم زنده میشود. اینکه بدانم هنوز در گوشهوکنار این سرزمین، مردانی ایستادهاند که با جانشان از خاک ایران محافظت میکنند، مایه آرامش و افتخار است. ما در شهرها و کنار خانوادههایمان در امنیت زندگی میکنیم، و این امنیت را مدیون همان مردان گمنامی هستیم که شب و روزشان را در کوه، برف و تاریکی میگذرانند. به باور من، پاسداشت این ایثار و فداکاری فقط وظیفه نهادهای نظامی یا فرهنگی نیست؛ بلکه مسئولیتی اجتماعی بر دوش همه شهروندان ایرانی است. اگر روزی این مرزبانان نباشند، باید پذیرفت که دیگر از امنیت و حتی از ایران هم چیزی باقی نخواهد ماند.
رشادت مرزبانان در قاب سینما؛ از نقطه صفر مرزی تا اکران مردمی
به گزارش خبرشمال، فیلم داستانی «کد ۱۳۳» به تهیهکنندگی و کارگردانی امید برزگر، با بازی علیرام نورایی، سیدجواد هاشمی و انوش معظمی، برای اولین بار در نقطه صفر مرزی شمالغرب کشور فیلمبرداری شد و روایتگر رشادت و ایثار مرزبانان در شرایط سخت است. این اثر از ۲۶ آبان ۱۴۰۴ در سینماهای استان مازندران اکران میشود و همزمان پویشی برای حمایت از خانواده زندانیان غیرعمد به راه افتاده است؛ علاقهمندان میتوانند کمکهای خود را به شماره کارت ۶۰۳۷۷۰۷۰۰۰۵۸۵۸۵۵، شماره حساب ۱۱۱۷۱۸۳۷۵۶ و شماره شبا ۴۳۰۱۶۰۰۰۰۰۰۰۰۰۱۱۱۷۱۸۳۷۵۶ به نام انجمن حمایت از زندانیان واریز کنند. پخش جهانی فیلم بر عهده «پارسسین» است و خرید بلیطها از طریق سایت ایران اجرا امکانپذیر است.
- نویسنده : فرزانه حسنی
