هرساله از اواسط شهریور تا اواسط زمستان تالاب و آببندانهای مازندران میزبان گونههای مختلف پرندگان از نقاط سردسیر کشورهای حاشیه دریای خزر است که به امید یافتن مکان گرم و غذا به این مقصد عزم سفر میکنند.
بنا بر آمار اداره حیات وحش محیط زیست مازندران بیشتر از ۷۰ گونه از پرندگان مهاجر بومی و غیر بومی به تالابها و آبگیرهای این استان کوچ زمستانی دارند.
غازها، فلامینگوها، آبچلیکها، باکلانها و حواصیلها از جمله پرندگان مهاجری هستند که برای در امان ماندن از گزند سرمای فصول سرد سال به تالابها و آببندانهای مازندران میآیند و چند ماه را در این خطه از شمال کشور سپری میکنند.
میل و گرایش این پرندگان برای آمدن به استان تحتالشعاع شرایط فضای منطقهای دارد که قرار است در آن فرود بیایند از جمله مهمترین آنها میزان آبگیری تالابها و آبگیرهایی همچون ساهون، لپو و پلنگان، ولشت، استخرپشت، گلپل، خضر نبی، شورمست، دریوک، سراندون و بالندون، گز و کندوچال است. چرا که آبگیری مناسب و خوب آببندانها و آبگیرها باعث فراهم شدن محیط مناسب رشد و نمو مساعد گونههای جانوری و حشرات و گونههای گیاهی میشود که به عنوان بسته تغذیهای پرندگان زمستان گذران به شمار میروند.
میانگین بارش باران در هفت ماه نخست سال ۱۴۰۳ در مازندران ٤٢٢ میلیمتر بوده که نسبت به مدت مشابه دوره آماری بلندمدت که ٣٣٤ میلی متر، بوده حدود ۲۱ درصد و نسبت به مدت مشابه سال قبل که ۳۷۰ میلی متر بوده حدود ۱۲ درصد افزایش داشته است. طبق گزارش مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور، میانگین دمای هوا در هفت ماهه نخست سال ۱۴۰۳ در مازندران ۱۷.۶ درجه سلسیوس بوده که نسبت به مدت مشابه دوره آماری بلندمدت که ۱۶.۲ درجه سلسیوس بوده، ۱.۴ درجه سلسیوس افزایش و نسبت به مدت مشابه سال قبل که ۱۷.۸ درجه سلسیونی بوده ۰.۲ درجه سلسیوس کاهش داشته است.
معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای مازندران گفت: بارندگیهای آبان ذخیره آب در آببندانهای مازندران را با افزایش ۱۴ میلیون مترمکعبی به ۱۶۹ میلیون مترمکعب رساند که معادل ۴۲ درصد کل ظرفیت آبگیری این سازهها در استان است. سید محمد موسوی با اشاره به ظرفیت ۴۰۵ میلیون مترمکعبی آببندانهای مازندران اظهار کرد: پایان مهر امسال حجم آب موجود در ۸۷۸ قطعه آببندان فعال مازندران ۱۵۵ میلیون مترمکعب بود که این رقم در حال حاضر با افزایش ۹ درصدی به ۱۶۹ میلیون مترمکعب رسیده است.
وی با بیان اینکه بارشهای پاییزی نقش مهمی در ذخیره آب مورد نیاز کشاورزی مازندران در آببندانها دارند، افزود: در حال حاضر مجموع آب ذخیره شده در آببندانهای مازندران نسبت به تاریخ مشابه پارسال ۴۷ درصد بیشتر شده است.
معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای مازندران تصریح کرد: علاوه بر اثرگذاری مستقیم بارندگی روی ذخیره آبِ آببندانها، در برخی نقاط استان به واسطه تاسیسات و زیرساختهای شبکههای آبیاری و زهکشی نیز بخشی از آب رودخانهها به سمت آببندانها هدایت میشود تا ذخیره آببندانها افزایش یابد. موسوی افزود: با توجه به اینکه شهرستان بابل با ۲۰۷ قطعه آببندان به مساحت مجموع سه هزار و ۶۲۷ هکتار بیشترین تعداد و مساحت آببندانهای استان را دارد، در حال حاضر بیشترین آب ذخیره شده آببندانها با حدود ۴۷.۷ میلیون متر مکعب در آببندانهای این شهرستان قرار دارد و کمترین میزان ذخیره شده نیز با حدود ۰.۱۱ میلیون مترمکعب مربوط به شهرستان تنکابن است که چهار آببندان به مساحت مجموع ۱۵ هکتار دارد.
رییس اداره حیات وحش مازندران پرآبی نقاط استقرار پرندگان مهاجر از جمله آببندانها را در فرود بیشتر این پرندگان تاثیرگذار دانست و گفت: بارشهای فراوان باران امسال باعث آبگیری مناسب این نقاط شده است.
کوروس ربیعی افزود: این امر باعث شده پرندگان زمستان گذر بیشتری به مازندران بیایند و در آببندانها و تالابها فرود آمدند.
وی ادامه داد: هر چند آمار دقیقی از تعداد پرندگان زمستان گذر در مازندران وجود ندارد ولی مشاهدات عینی محیط بانان بیانگر افزایش این پرندگان است.
رییس اداره حیات وحش مازندران اظهار داشت: به طوری که تعداد مرغابیهای بیشتری به این استان پرواز کردند و همچنان دسته دسته پرندگان زمستان گذر در حال فرود در مازندران هستند.
وی گفت: پایان زمان جابجایی پرندگان زمستان گذر و حضور آنها در مازندران دی ماه است که آن زمان سرشماری پرندگان انجام خواهد شد.
مدیرکل حفاظت از محیطزیست مازندران نیز در این باره گفت: بارندگیها و سرمای هوا در چند هفته گذشته سبب افزایش ورود پرندگان مهاجر به زیستگاهها و طبیعت استان شده است.
به گزارش روابط عمومی اداره کل حفاظت از محیط زیست مازندران، عطاءالله کاویان با بیان اینکه دستههای متعدد پرندگان وارد طبیعت استان شدند، افزود: با توجه به سردشدن هوا انتظار داریم شاهد مهاجرت تعداد بیشتری از پرندگان باشیم.
وی اظهار کرد: با بارندگیهای هفتههای اخیر و سرمای هوا در روزهای پایانی شهریور انتظار داریم شاهد افزایش ورود پرندگان مهاجر در طبیعت مازندران باشیم. مدیرکل حفاظت محیطزیست مازندران با اشاره به وضعیت مطلوب منابع آبی و تالابهای استان، تصریح کرد: گشت و پایش کماکان در طبیعت مازندران ادامه دارد اما با حضور پرندگان مهاجر این گشتها تقویت خواهد شد. وی گفت: با ورود پرندگان مهاجر به تالابها و آببندانها، گشتها و پایشها در مناطق دشتی و تالابی استان بیشتر خواهد شد.
مازندران دارای ۲ تالاب بینالمللی میانکاله و فریدونکنار و چندین تالاب و آبگیر محلی چون ساهون، لپو و پلنگان، ولشت، استخرپشت، گلپل، خضر نبی، شورمست، دریوک، سراندون و بالندون، گز و کندوچال است. این استان همچنین افزون بر ۸۰۰ قطعه آببندان به گستره ۱۷ هزار هکتار دارد. همه ساله در فصل زمستان ۹۰ گونه پرنده مهاجر زمستان گذران با جمعیت حدود یک میلیون بال به مازندران مهاجرت میکنند. بر اساس آمارهای رسمی، تاکنون بیش از ۴۹۰ گونه جانوری از ردههای مختلف مهرهداران اعم از پرندگان، پستانداران، خزندگان، دوزیستان و ماهیها در زیستبوم مازندران شناسایی شدهاند.
پرندگان با ۳۱۷ گونه از ۵۸ خانواده، پستانداران با ۶۳ گونه و ۱۹ خانواده، دوزیستان با ۹ گونه از ۶ جنس و ۶ خانواده، خزندگان با ۲۶ گونه از ۲۱ جنس و ۱۱ خانواده و ماهیها با ۷۵ گونه بخشی از تنوع زیستی مازندران را تشکیل میدهند.
تالاب میانکاله به علت پسروی آب خزر در ماههای اخیر حال و روز خوشی نداشت به طوری که طی سالها کم بارشی منجر به آن شد ۳۲ هزار هکتار از سطح تالاب میانکاله کاهش پیدا کرد و از ۵۲ هزار هکتار گذشته به ۲۲ هزار هکتار برسد.
در دنیا ۴۲ نوع تالاب وجود دارد که از این تعداد ایران دارای ۴۱ نوع آن است و تالابهای ساحلی همانند میانکاله از جمله آن است و تالابهای داخلی همانند ارومیه نوع دیگری از آنها محسوب میشود، در جهان یک نوع تالاب خاص هم وجود دارد که بینظیر است و آن هم آببندانهای استان مازندران هستند که به دلیل اینکه کنوانسیون رامسر در مازندران ثبت شد این نوع تالاب نیز وارد لیست جهانی شده است و از جمله ۴۲ نوع تالاب ثبت شده جهانی هستند.
بارندگیها در مازندران برای تمامی این آببندانها به خصوص میانکاله که شرایط حادتری دارد مفید است و این بارشها تراز آب تالاب را افزایش میدهند.
بر اساس بررسیهایی که چهرههای علمی انجام داده اند وسعت میانکاله در حوزه مازندران در سال ۱۳۷۳ به میزان ۵۵ هزار هکتار بود و براساس آخرین برآوردهایی که در کارگروه احیای میانکاله انجام شد این وسعت به ۲۲ هزار هکتار یعنی کمتر از نصف کاهش یافته که این امر تاثیرات فراوانی در کاهش حضور پرندگان مهاجر در مازندران داشته است.
آمار مرکز ملی مطالعات و تحقیقات دریای خزر هم از کاهش ۲ متری سطح آب این دریا از سال ۱۳۷۵ تاکنون خبر میدهد و در سالهای گذشته سطح آب این دریا ۲۶ سانتیمتر کاهش یافته است.
صاحبنظران دانشگاهی بر این باورند که تغییرات اقلیمی و گرمایش زمین که یک مسئله جهانی است و از طرفی دیگر کاهش پوشش جنگلی و مراتع در مازندران که سبب نفوذ کمتر بارشها در زمین شده به همراه تغییر کاربری و گسترش ویلاسازی و توسعه شهری سبب شد که بارشهای در استان سیل آسا و خسارت آفرین باشد. کارشناسان میگویند با توجه به گرم شدن زمین، گاز گلخانه ای سبب میشود نور خورشید در اتمسفر زمین حبس شود و این موضوع زمینه گرمایش زمین و بی نظمی را فراهم میکند که این بی نظمی و تغییر اقلیم رو به افزایش است و بنابراین بارشهای سیل آسا در مازندران با توجه به تغییر کاربریهای زیاد در استان بیشتر از این میزان هم خواهد شد. بر اساس مطالعه صورت گرفته در سال ٢٠١٧ مشخص شد که آب خزر تا سال ٢٠۵٠ پسروی خواهد داشت و این پسروی بنا به گفته کارشناسان به علت تغییرات اقلیمی است که احتمال افزایش هم دارد در حالی که حدود ۵۰ درصد پسروی دریایی خزر به سرعت تبخیر آب در آن برمیگردد و در صورتی این روند با این سرعت ادامه یابد ٢٠ تا ٢۵ درصد مساحت خزر در بخش شمالی که سواحل روسیه را شامل میشود، کاهش خواهد داشت.
نتایج این مطالعات همچنین نشان داده تنها در سالهای ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۰ سطح آب دریای خزر با کاهش حدود ۵۰ سانتیمتری مواجه بوده که این رخداد به عقب نشینی دریا از ۱۰ متر تا ۱۰۰ متر در سواحل مختلف منجر شده است.
- منبع خبر : مائده مطهری زاده
