مائده مطهری زاده

دومین قله مرتفع بعد از دماوند که در لیست قله‌های ۴۰۰۰ متری می‌درخشد، قله علم کوه با ارتفاع ۴۸۵۰ متر است. این کوه از جبهه شمالی به کلاردشت و از جبهه جنوبی به طالقان مشرف است. رودبارک و کلاردشت نزدیکترین شهرها به این منطقه در استان مازندران و پراچان و طالقان نزدیک‌ترین شهرها به این منطقه در استان تهران هستند.
منطقه تخت سلیمان (علم کوه) ۴۷ قله بالای ۴۰۰۰ متر دارد و در بین کوهنوردان به آلپ ایران نیز معروف است. در دامنه شمالی علم کوه، دیواره‌ای قرار دارد که یکی از سخت‌ترین و فنی‌ترین مسیرها برای سنگ‌نوردی و دیوارنوردی در ایران محسوب می‌شود و بیشترین شهرت این قله به خاطر همین دیواره‌ست.
مجموع قلل تخت سلیمان دراستان مازندران بخش کلاردشت حدفاصله دره طالقان وجنگل‌های عباس آباد وشهسوار منطقه‌ای بسیار سرد با قلل مرتفعی است که از آن می‌توان به عنوان بزرگ‌ترین ناحیه کوهستانی یخچالی درایران نام برد. مجموع یخچال‌های علم کوه در ارتفاع حدودی ۴۰۰متر و درمیان قلل گرانیتی تخت سلیمان شده‌اند. این یخچال‌ها به نام‌های سرچال، علم چال، تخت سلیمان،مرجیکش، خرسان،هفت خوان،چالون،شانه کوه واسپلیت معروف هستند. به علت همین یخچال‌های بزرگ دائمی، آب مصرفی در سرچشمه‌های متعدد آن یافت می‌شود.
اما این قله زیبای ایران، چند سالی است که به واسطه کوهنوردی‌های بی ضابطه و غیر هدفمند و مخرب و اخیرا آفرودسواری‌های بی رحمانه، دردمند و زخمی شده است.
عابدین فقیه نصیری فرماندار کلاردشت در گفت‌وگو با ایرنا با اشاره به تردد خودروهای آفرود با هدف جابه‌جایی گردشگران به ویژه مسافران خارجی در طبیعت قلل علم کوه و تخت سلیمان حوالی این شهرستان گفت: تمام برنامه ریزی ها و تلاش ها آن است بتوانیم هر سال مسیر تردد این خودروها که آسیب جدی به طبیعت و محیط زیست وارد می کنند علاوه بر فرهنگ‌ سازی بلکه محدودتر کنیم.
خروج گردشگری از حالت سنتی و در پیش گرفتن حالت مدرن آن در مازندران نظیر آفرودسواری در فضاهای بکر این استان به نوعی نواخته شدن زنگ آسیب زیست محیطی در منابع ملی به ویژه جنگل های هیرکانی به شمار می رود.
سالهای نه چندان دور نشستن زیر سایه درختان در جنگل و روشن کردن آتشی با چوب خشکیده درختان لذتی را برای مسافران و گردشگران به ارمغان می آورد که تکرار این حس برایشان لذتبخش تر از دیگر تفریحات در آن محیط بود اما این روزها تفریحات در مازندران دیگر جای خود را به تفریحات مدرن و به قولی ماجراجویانه همچون ‘آفرود’ داده است که بدون تعیین خط مشی و چهارچوبی در محیط های بکر جنگلی استان اجرا می شود.
با باز شدن پای ماشین و موتور با لاستیک های سنگین و بزرگ به مناطق جنگلی مازندران برای تجربه لحظاتی لذتبخش برای گردشگران و مسافران بدون اینکه چهارچوب مشخصی داشته باشد به قیمت اثرات نامطلوب فرسایش و کوبیدگی شدید خاک و افزایش ریسک سیل‌خیزی، رشد نیافتن گیاه به‌دلیل کوبیدگی خاک، ایجاد آلودگی هوا و آلودگی شدید صوتی و به‌دنبال آن مزاحمت و کاهش امنیت منطقه برای حیات وحش، از بین رفتن برخی از حیوانات و مهاجرت اجباری برخی گونه ها تبدیل شده است.
وجود قله های بلند، بالای چهار هزار متر ارتفاع از سطح دریا، یخچال ها و برفچال های طبیعی، دیواره های مرتفع گرانیتی، چمنزارها، مراتع و دامنه های جنگلی از جاذبه های مهم و کم نظیر علم کوه به شمار می آید و از سوی دیگر رویش گیاهان مرتعی، مناظر و چشم اندازهای زیبا و منحصربه فرد، شرایط مناسبی را برای استفاده های مرتعداری، زنبورداری، گردشگری و کوهنوردی در این منطقه فراهم کرده و با این موقعیت های ممتاز متاسفانه چند سالی است این اثر طبیعی با آسیب ها و مخاطره هایی نظیر جاده سازی، برداشت بی رویه گیاهان دارویی و خوراکی ، رفت و آمد شکارچیان غیرمجاز همراه بوده و به عبارتی سبب شده تا گردشگری و کوهنوردی ناسازگاری با طبیعت در این منطقه رقم بخورد.
نمونه این آسیب ها بنا به اظهار نظر شماری از صاحب نظران و حامیان محیط زیست می توان به رهاسازی انبوه زباله در سطح عرصه گرفته تا تا تخلیه فاضلاب انسانی و چرای بی رویه دام در مراتع علم کوه همه و همه همچون زخمی بر پیکره قله مرتفع برجای گذاشته است به گونه ای که این مخاطره زیست محیطی همچنان ادامه دار بوده و به نظر می رسد هیچ عزم و اراده ای از سوی مسوولان امر برای نظارت و کنترل تردد کوهنورد نماها به این محیط کوهستان وجود ندارد.
در حالی که بنا به اظهار نظر برخی از کارشناسان و صاحب نظران ، منطقه علم کوه یکی از مناطق مهم کوهستانی و مرتعی ایران به لحاظ برخورداری از چشم اندازهای منحصر بفرد طبیعی ، مرتعی و چمنزارهای با کیفیت است و بنابراین برای رهایی و گسترش ارزش های اکولوژیکی منطقه ، منع بهره برداری ناپایدار ، ایجاد شرایط مناسب برای بهره مندی خردمندانه از مواهب طبیعی ، برقراری شرایط مطلوب برای زیستگاه ها و رویشگاه ها به منظور تلفیق با کوهنوردی و گردشگری نیازمند عزم و اراده ملی مسوولان سازمان هایی چون منابع طبیعی، فدراسیون کوهنوردی، گردشگری، میراث فرهنگی، صنایع دستی است.
برای فائق آمدن بر این مشکلات و پیشگیری از این چالش های زیست محیطی آسیب زا و تهدید کننده ضرورت دارد صاحب نظران ، اندیشمندان ، اهالی بومی و علاقه مند به طبیعت و زیست بوم و در نهایت مسوولان امر پای کار بیایند.
مهرماه سال گذشته، یکی از اهالی کلاردشت طی مصاحبه‌ای اظهار داشت: موضوع نابودی طبیعت علم کوه بر اثر ورود و خروج بدون حساب و کتاب گردشگران و مسافران برای مسوولان تازگی ندارد چرا که بارها این فاجعه زیست محیطی رسانه ای هم شده اما متاسفانه گوش شنوایی وجود ندارد به نظر می رسد این اتفاق نامبارک و ناخوشایند برای مسوولان امر اهمیتی ندارد اگر داشت تا حالا فکر اساسی برای رفع این چالش زیست محیطی می کردند.
مهدی معصومی افزود: وقتی در دامنه های علم کوه در منطقه «حصار چال» مشاهده و گزارش شود یک شب حدود ۵۰۰ تخته چادر از سوی مسافران و گردشگران برپا می شود پس از همین الان باید فاتحه علم کوه را خواند و امروز مسوولان امر که نتوانستند در حفظ و مراقبت از این اثر طبیعی برنامه ریزی و اقدام کنند باید پاسخگوی این چالش زیست محیطی و تخریب طبیعت باشند.
وی اظهار کرد : درصورتی اگر حضور مسافران و گردشگران تا پای قله علم کوه مجاز است بنابراین نقش مسوولان مرتبط، حامیان محیط زیست و منابع طبیعی در این میان چیست؟ چرا بستر را برای صیانت از طبیعت منطقه فراهم نمی کنند چرا اجاز می دهند در جای جای طبیعت دست نخورده این منطقه زباله تخلیه و فاضلاب رهاسازی شود؟
این شهروند کلاردشتی حامی محیط زیست گفت : بارها این موضوع به اطلاع مسوولان امر رسانده شد و نشست های زیادی بابت پیگیری و پیشگیری از این چالش زیست محیطی در فرمانداری کلاردشت برگزار شد منتهی همه این دغدغه ها و دل نگرانی ها نتیجه نداشته است.
معصومی افزود : گلایه های مردم کلاردشت بابت این موضوع مربوط به یک دهه گذشته است که فریاد می زنند به داد علم کوه برسید و نگذارید با ورود فله ای افراد این منطقه تبدیل به بوستان شود و کماکان این فاجعه زیست محیطی ادامه دارد. همین مصاحبه دستمایه‌ای شد تا مسوولان نسبت به حفاظت و حراست از علم کوه، گام‌هایی عملی و کارآمد بردارند و نتیجه آنکه در دی ماه ۱۴۰۲، علم کوه صاحب پاسگاه محیط بانی شد.
موافقت سازمان حفاظت محیط زیست با ساخت پاسگاه محیط بانی در «ونداربن» مبدا ورودی قله علم کوه در کلاردشت ،به گفته مسوولان امرسبب شد تا علاوه بر حفظ محیط زیست از ورود کوهنوردنماها به این اثر طبیعی گرفته شود.
در این پیوند، مسوول نمایندگی اداره حفاظت محیط زیست کلاردشت گفت : سازمان محیط زیست برای نجات این اثر طبیعی با اسقرار پاسگاه محیط بانی موافقت کرده و مصوبه آن به تازگی به اداره حفاظت محیط زیست مازندران و این مجموعه ابلاغ شده و به طور طبیعی با عملیاتی شدن این مصوبه تا حدود زیادی می توان به پیشگیری از تردد کوهنورد نماها به منظور نجات این علم کوه و سایر قلل پیرامون آن امیدوار بود.
شهرام بیگلر افزود : از سال ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۰ آمد و شد افراد برای ورود به طبیعت علم کوه برابر دستور مقام قضایی تا حدودی مهار می شد و متاسفانه از ۲ سال گذشته این زنجیر واقع در منطقه رودبارک از سوی برخی افراد به ویژه شکارچیان باز شد و چندین بار هم دوباره قفل زده شد که متاسفانه کار ساز نبود و از آن زمان تاکنون آمد و شد افراد به عرصه آزاد شد.
هرساله همزمان با آغاز بهار فصل کوهنوردی هم با حضور شمار زیادی از افراد کوهنورد سطح کشور و حتی خارج از کشور و همچنین گردشگران و مسافران طبیعت گرد همراه خانواده به بهانه یدک کشیدن نام کوهنورد راهی طبیعت بکر و دست نخورده علم کوه می شوند که با حضور بدون نظارت و کنترل آن ها خسارت های جبران ناپذیری به این طبیعت زیبا با چشم اندازهای بسیار وصف ناپذیر خسارت های جبران ناپذیری وارد می کنند.
این مسوول بیان داشت : هرچند الان مسیر دسترسی با نصب یک زنجیر بسته است اما کماکان عده ای در قالب طبیعت گرد وارد این عرصه می شوند در حالی که بارها گزارش شده که این افراد در پی یافتن گنج یا شکار حیات وحش به این عرصه ورود پیدا کرده اند هرچند این موضوع با دادستان در میان گذاشته و حکم صادر شده که در هیچ شرایطی نباید اجازه داد این دسته از افراد در این فصول وارد عرصه شوند اما عده ای زیرپوستی به شکل پنهان این توصیه ها را رعایت نکرده و به کارخلاف خودشان ادامه می دهند.
مسوول نمایندگی اداره حفاظت محیط زیست کلاردشت ابراز امیدواری کرد : در فصول کوهنوردی این پاسگاه در این شهرستان استقرار یافته از این پس ورودی و خروجی ها بشدت بیشتری نظارت می شود و نکته مهم تر هر فردی به بهانه ورود به قله علم کوه به طور حتم باید راستی آزمایی شود و مدارک معتبر ارایه دهد غیر از آن ورود او به این عرصه ممنوع است.
اما با همه این اوصاف، گویا تخریب کنندگان محیط زیست، از هر دری بیرون شوند بار دیگر از پنجره داخل شده و مشغول خرابکاری می‌شوند!
حالا آفرودسواران پس از پایان جولانِ کوهنوردنماها، گویی آمده‌اند تا کارِ ناتمامِ آنها را تمام کنند و بر زخم‌های بنشسته بر پیکره علم کوه نمک بریزند و باید دید مسوولان امر، برای نجاتِ جانِ علم کوه چه تدابیری می‌اندیشند!