مائده مطهری زاده نیمه اردیبهشت ماه و به عبارتی نیمه بهار است و تا تابستان هنوز یک ماه و نیم دیگر فاصله داریم، اما خشکسالی و کم آبی خیلی زود خودش را به مازندران رسانده است. همین اتفاق سبب شده است تا آب دزدی هم به قولِ مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مازندران به بالاترین […]
مائده مطهری زاده
نیمه اردیبهشت ماه و به عبارتی نیمه بهار است و تا تابستان هنوز یک ماه و نیم دیگر فاصله داریم، اما خشکسالی و کم آبی خیلی زود خودش را به مازندران رسانده است.
همین اتفاق سبب شده است تا آب دزدی هم به قولِ مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مازندران به بالاترین حد خود برسد.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مازندران چند روز پیش با بیان اینکه، افزون بر سه هزار انشعاب غیرمجاز آب آشامیدنی در مازندران شناسایی شده است از عزم جدی این شرکت برای مقابله با پدیده «آب دزدی» خبر داد.
بهزاد برارزاده در جلسه با معاونان این شرکت با محوریت بررسی وضعیت پایداری شبکه آبرسانی در فصل گرم سال با بیان اینکه هر گونه بهره برداری از آب شرب بدون کسب مجوز غیرقانونی است، اظهار کرد: براساس قانون، مشترک خاطی به جبران خسارت، جزای نقدی و قطع انشعاب محکوم می شود. وی با بیان اینکه این گونه انشعابات منجر به اخلال در امر خدمات رسانی منظم و تضییع حقوق سایر مشترکان، آلودگی و کاهش عمر مفید شبکه توزیع آبرسانی میشود، گفت: انشعاب غیرمجاز به دلیل برداشت بی رویه منجر به افت فشار آب میشود. برارزاده به شناسایی سه هزار و ۱۳۶ فقره انشعاب آب غیر مجاز در سطح استان مازندران توسط این شرکت طی سال گذشته اشاره و تصریح کرد: از این تعداد هزار ۶۹۷ فقره در شهرها و هزار ۴۳۹ فقره در روستاها شناسایی شده است.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مازندران با بیان اینکه شناسایی انشعابات غیرمجاز با جدیت پیگیری میشود، افزود: از مجموع انشعابات غیرمجاز شناسایی شده در سال گذشته، هزار و ۹۹۶ فقره انشعاب با هزینه ۲۹۵ میلیارد و ۱۴۷ میلیون ریال به مجاز تبدیل شدند که بیشترین انشعابات مجاز شده در شهرستان آمل با ۴۱۷ فقره، نور با ۲۹۱ فقره، ساری با ۲۱۰ فقره، نوشهر با ۱۵۷ فقره و چالوس با ۱۵۳ فقره بوده است. برارزاده خاطرنشان کرد: اﻧﺷﻌﺎب ﻏﯾرمجاز آبﻣﻌﺎدل چهار انشعاب مجاز آب مصرف میکند که این امر به کمبود آب دامن می زند.
حفر چاههای دستی به دلیلِ کمبود منابع آب
همچنین، گزارش میدانی از دشت هراز واقع در شهرستان های بابل، آمل، فریدونکنار، محمود آباد و بابلسر در مرکز مازندران که بیشترین اراضی کشاورزی به ویژه شالیزاری را دارد، نشان میدهد که حدود ۸۰ درصد این اراضی نشاکاری شده است، اما بسیاری از کشاورزان به خاطر افت سطح آب و کم شدن دبی چاه و حتی خشک شدن در حال حفر چاههای دستی جدید هستند.
طبق آمار رسمی هواشناسی و شرکت آب منطقه ای مازندران اگرچه وضعیت بارندگی امسال نسبت به سال قبل تا ۵۰ درصد بهتر بوده است، اما میزان روان آب هراز به عنوان بزرگترین رودخانه استان نسبت به سال گذشته حدود ۳۰ درصد کاهش نشان میدهد.
هم اکنون در بعضی از رودخانههای مرکزی مازندران در بخش لاله آباد بابل که با حدود هفت هزار هکتار بیشترین زمین شالیزاری را در بخشهای استان دارد از جمله «کاری پی»، «وازررود»، «سیترو» و «چولرود» در چند روز گذشته آبی جریان نیافت و همین وضعیت سبب شده است تا کشاورزان برای نجات شالیزاری نشا شده خود اقدام به ترمیم و حفر چاه جدید کنند.
کاهش روان آب رودخانه هراز و نوبت بندی طولانی مدت رها سازی آب این رودخانه به عنوان مهمترین و بزرگترین رودخانه مازندران سبب شد تا پمپ آب چاههای نیمه عمیق شالیزارهای واقع در دشت ۱۱۰ هزار هکتاری هراز از ۴۰ روز گذشته روشن شود. بر اساس این گزارش، به نظر میرسد بر سر هر یک از قطعات زمینهای شالیزاری در این منطقه در حال حاضر یک تا ۲ حلقه چاه دستی حفر شده است. چاههای دستی به چاههایی گفته میشود که بدون نیاز به تجهیزات پیشرفته و تخصص لازم حفر میشود و معمولا زیر ۴۰ متر عمق دارند. یکی از شالیکاران روستای ورمتون بخش لاله آباد بابل در این باره گفت: چاه نیمه عمیق ۹ متری پس از گذشت حدود ۲۰ سال اکنون به دلیل روشن بودن شبانه روزی هموار شده است.
سید امید موسوی با توضیح اینکه شالیکاران از ۴۰ روز گذشته به امید رها سازی آب در رودخانه کاری پی که حقه آبه از رودخانه هراز دارد، نشا کاری را انجام دادند، افزود: متاسفانه طولانی شدن نوبت رها سازی آب در رودخانه های این منطقه سبب شد تا همه شالیکاران به یکباره از چاه های کشاورزی استفاده کنند.
وی با بیان این نکته که امسال بیشترین هزینه را در شخم شیار و انجام نشا کاری متحمل شدهایم، بیان داشت: اکنون که نشاکاری انجام شده است و برنجکاری درآمد اصلی مردم منطقه است، به هیچ عنوان نمیتوان در این مرحله از کشاورزی دست کشید، بنابراین به ناچار چاه جدید حفر کردم که خوشبختانه در عمق ۱۲متری به آب مکفی رسیدم.
سطح آب زیرزمینی در مناطق جلگه ای مازندران به ویژه شهرستانهایی که فاصله آنها به ساحل دریای خزر نزدیکتر است، بالاتر از سایر نقاط است و به طور معمول حفاران چاه به احتمال بسیار زیاد تا قبل از عمق ۲۰ متری به آب میرسند. در بعضی از نقاط آب در عمق کمتر از پنج متر قرار دارد. در همین پیوند معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای مازندران گفت: اقدامات نظارتی در زمینه برداشت آب از چاههای کشاورزی مازندران به ویژه دشت هراز به طور مستمر انجام میشود و در همین راستا نیز بیش از یکهزار پرونده مرتبط با چاههای کشاورزی حوضه آبریز هراز طی کمتر از ۲ هفته تعیین تکلیف و آماده صدور پروانه بهرهبرداری شد.
سید محمد موسوی با بیان اینکه برداشت آب از سفرههای زیرزمینی در مازندران به مرز هشدار رسیده است، اظهار کرد: بخش قابل توجهی از آب مورد نیاز مصارف کشاورزی در مازندران از سفرههای زیرزمینی تأمین میشود که ضرورت نظارت بر چاههای استان را بیشتر میکند. این نظارت در دشت هراز که بزرگترین دشت کشت برنج کشور است با توجه به تعداد چاهها با جدیت و دقت انجام میشود.
وی افزود: حدود نیمی از برنج تولیدی مازندران در دشت ۱۰۰ هزار هکتاری هراز کشت میشود و بخش قابل توجهی از آب مورد نیاز کشاورزان این دشت نیز در حال حاضر باید از چاهها برداشت شود.
معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای مازندران با بیان اینکه ۴۴ هزار و ۷۷۶ حلقه چاه مجاز در دشت هراز وجود دارد، گفت: از این تعداد ۴۳ هزار و ۴۲۶ چاه مربوط به تأمین آب بخش کشاورزی است.
این مسئول خاطرنشان کرد: حدود ۳۳ هزار حلقه چاه نیز در این دشت فاقد پروانه هستند. توصیه میشود کشاورزان برای اینکه مشکلی در بهرهبرداری از این چاهها و تأمین برق و سوخت آن نداشته باشند نسبت به تمدید پروانه بهرهبرداری اقدام کنند. به گفته موسوی نیاز آب کشاورزی دشت ۱۰۰ هزار هکتاری هراز که محدوده حدفاصل بابلرود تا آلشرود را در بر میگیرد سالانه یک میلیارد و ۲۶ میلیون متر مکعب است که ۳۵۶ میلیون متر مکعب از این میزان نیاز آبی کشتزارهای دشت هراز از چاهها و مابقی از منابع آبهای سطحی تأمین میشود.
بر اساس گزارشهای رسمی، میانگین سرانه شالیزاری در مازندران هفت دهم هکتار است و با توجه به این که بیشتر کشاورزان به کشت ارقام محلی با عملکرد سه تا چهار تن محصول در هر هکتار گرایش دارند، دستیابی به آب برای زنده نگه داشتن این نوع کشت برایشان حکم مرگ و زندگی را دارد. برنج مصرفی قاطبه کشاورزان مازندرانی نیز از ارقام محلی است و این موضوع هم سبب میشود تا در مقابل کشتهای جایگزین یا کشت ارقام پرمحصول مقاومت کرده و در مقابل برای تامین آب مورد نیاز به هر وسیله ممکن متوسل شوند.
برنج ارقام محلی مانند انواع طارم نیاز به مصرف آب بیشتری دارند و در عین حال فروش تولید مازاد آنها در بازار به ویژه بازار مازندران آسانتر و به صرفهتر است.
البته کشت دوم برنج اعم از پرورش ساقه یا دونوچ و کشت دوباره هم که در سالهای اخیر رواج یافته و هر سال بر وسعت آن اضافه میشود، دستیابی به آب مکفی و ذخیره سازی آن توسط کشاورزان برنجکار را تشدید کرده است.
بررسی تاریخی از منابع آبی مازندران نشان میدهد که کم آبی در مازندران در گذشتههای دور بیشتر در مناطق شرقی و آن هم اواخر مرداد ماه رخ میداد، اما اینکه خشکسالی و کم آبی به دشت ۱۱۰ هزار هکتاری هراز با رودخانه پر آب روان در آن منطقه آن هم در فروردین ماه از فصل بهار نمود پیدا کند، وضعیتی که علاوه بر اینکه تهدید جدی علیه کشاورزی استان محسوب میشود، این سوال از سوی کشاورزان منطقه مطرح است، چرا پس از گذشت سه دهه از مطرح شدن سد هراز، هنوز شاهد توقف و کندی اجرا این طرح مهم هستیم. کشاورزان مازندران به خصوص شالیکاران دشت هراز در حالی از وضعیت کندی ساخت سد هراز و رخنه خشکسالی به پرآبترین منطقه استان نگران هستند و گلایه دارند که سالها حسرت مهار روان آب این رودخانه با متوسط سالانه یک میلیارد مترمکعب به هرز وارد دریای خزر میشود را میخورند. دشت ۱۱۰ هزار هکتاری «هراز» که نیمی از زمینهای برنجکاری مازندران را شامل میشود، در سایه غفلت و کم توجهی به تامین اعتبار برای شتاب بخشی به ساخت سد هراز (منگول) روزگار خوشی را سپری نمیکند؛ طرح ساخت این سد اکنون وارد سیزدهمین سال خود شده است و به نظر می رسد با توجه به تزریق قطره چکانی اعتبار، تکمیل آن امکانپذیر نشود.
«سد هراز» بزرگترین طرح مهار آب و تامین آب کشاورزی و آشامیدنی از آبهای سطحی در مازندران است، طرحی که به گفته معاون طرح و توسعه شرکت آب منطقهای استان، پس از گذشت ۱۳ سال از آغاز ساخت آن برای تکمیل و بهربرداری نیازمند ۷۱ هزار میلیارد ریال اعتبار است.
