مائده مطهری زاده تا سالهای قبل، اگر در ماههای فروردین و اردیبهشت راهی دشتهای شرق مازندران میشدید، زمین پر بود از خورشیدهای کوچکی که نامشان کلزا بود. اینکه میگویم خورشیدهای کوچک اغراق نکردهام. زردیِ درخشانِ گلهای کلزا شبیهترین رنگ به شعاعهای طلایی خورشید است. مزارعِ وسیعِ کلزا در فصل بهارِ اوایل تا اواسط دهه نود، […]
مائده مطهری زاده
تا سالهای قبل، اگر در ماههای فروردین و اردیبهشت راهی دشتهای شرق مازندران میشدید، زمین پر بود از خورشیدهای کوچکی که نامشان کلزا بود.
اینکه میگویم خورشیدهای کوچک اغراق نکردهام. زردیِ درخشانِ گلهای کلزا شبیهترین رنگ به شعاعهای طلایی خورشید است.
مزارعِ وسیعِ کلزا در فصل بهارِ اوایل تا اواسط دهه نود، خود، به یک جاذبه گردشگری در مازندران تبدیل میشدند؛ زیبایی دشتهای کلزا وقتی دو برابر میشد که با آبی آسمان و دشتهای سرسبز درمیآمیخت و تلفیقِ رنگهای زرد و سبز و آبی، تابلویی زیبا از آفرینش را به تصویر کشیده و چشمِ هر اهلِ دلی را متوجه و ثناگویِ خالقِ این زیبایی منحصربفرد میساخت.
کلزا از گیاهانِ کمآببر محسوب میشود و همین عاملِ مهم نیز برای چند سالی، سببِ رونقِ کشتِ این گیاهِ روغنی سودآور در دشتهای مازندران شده بود.
روند کاهشی سطح زیر کشت دانه روغنی کلزا در مازندران، زنگ خطر حذف کشت این محصول راهبردی را در استان به صدا در آورده است.
یکی از دلایل اصلی کاهش کشت دانه روغنی کلزا، افزایش سطح زیر کشت گندم در شرق استان است.
یک کارشناس کشاورزی در این باره میگوید: جابهجایی کشت کلزا و گندم در اراضی شرق مازندران یک امری طبیعی است و کشاورزان این مناطق برای تنوع دادن به زراعت زمین این کار را میکنند.
بر اساس آمار رسمی مدیریت زراعت جهادکشاورزی در سال ۹۹، ۹ هزار هکتار از اراضی مازندران به کشت پاییزه کلزا اختصاص داشت و از این سطح حدود هشت هزار و ۵۰۰ تن محصول برداشت و تحویل مراکز خرید شده است در حالی که تعهد استان برای کشت در سال ۹۹، ۲۷ هزار هکتار بود.
بررسیها از آمارهای معاونت زراعت جهاد کشاورزی مازندران نشان میدهد تعهد سال ۱۴۰۰ برای کشت کلزا در استان هم ۲۴ هزار هکتار بود که تنها کمتر از یک سوم آن در سال مزبور محقق شد.
آمار کشت پاییزه کلزا مربوط به سال ۹۸ در مازندران نیز ۱۳ هزار و ۵۰۰ هکتار بود که نسبت به تعهد همان سال که ۴۰ هزار هکتار بوده، کاهش محسوسی را رقم زد.
از آن جایی که زمان کشت کلزا محدود و عمده آن به صورت دیمزاری است، بارندگیهای بهنگام میتواند به رونق کشت این محصول بینجامد. شاید به همین خاطر و همچنین تمایل بیشتر شالیکاران در اوایل دهه ۹۰ به کشت کلزا به عنوان کشت دوم شالیزارها بود که سبب شد تا کلزاکاری از سال ۹۳ در مازندران روند افزایشی به خود بگیرد به گونهای که سطح زیر کشت از چهار هزار هکتار سال ۹۳ به ۲۵ هزار هکتار در سال زراعی ۹۷ افزایش یافت. البته حمایتها و تشویق دولتِ دوازدهم نیز همچون ( اعلام به موقع خرید، قیمت مناسب و پرداخت سریع و عملی کردن بستههای حمایتی) در گسترش کشت کلزا در مازندران را نباید نایده گرفت، حمایتی که در دولت سیزدهم هم ادامه یافته است و پرداخت تسهیلات برای خرید دستگاه دنبالهبند خطیکار هم به آن اضافه شده است.
حالا، مدیر زراعت جهاد کشاورزی مازندران با اظهار این مطلب که با هماهنگی غله و خدمات بازرگانی استان، ۱۷ مرکز آمادگی لازم برای شروع عملیات خرید تضمینی کلزا را در استان دارند، خطاب به کشاورزان گفت: با توجه به کمبود شدید منابع آبی به هیچ عنوان بعد از برداشت کلزا و گندم به فکر کشت برنج نباشند.
آمار رسمی جهاد کشاورزی مازندران نشان میدهد که امسال هشت هزار و ۱۰ هکتار کلزاکاری و ۵۸ هزار هکتار نیز از زمینهای کشاورزی استان که عمده در دشت شرق استان واقع است، زیر کشت گندم رفت.
برداشت کلزا آخر هفته جاری و گندم از نیمه دوم خرداد ماه شروع میشود.
خلیل حقیقی به دایر شدن و آمادگی ۱۷ مرکز خرید تضمینی دانه روغنی کلزا در استان اشاره کرد و گفت: پیش بینی تولید کلزا در سال جاری بیش از ۱۴ هزار تُن است که امیدواریم با حمایت و تدابیر دولت، ۱۱هزار و ۵۰۰ تن کلزا از کشاورزان استان خریداری شود.
مدیر زراعت جهاد کشاورزی مازندران ضمن تایید کاهشی شدن سطح زیر کشت دانه روغنی کلزا طی پنج سال گذشته، بیان کرد: امسال نیز به دلیل کمبود بارش و نباریدن به موقع در بازه زمانی مهر تا نیمه آبان ماه، حدود هشت هزار و ۱۰ هکتار کلزاکاری شد که این رقم نسبت به سال گذشته حدود ۸۰۰ هکتار کمتر است.
وی با بیان اینکه هنوز قیمت امسال خرید تضمینی کلزا و گندم اعلام نشده است و محصول طبق قیمت سال قبل خریداری خواهد شد، در عین حال توضیح داد: به طور یقین با افزایش قیمت کلزا و گندم، مابهالتفاوت افزایش به حساب کشاورزان پرداخت میشود.
کلزاکاران به هیچ عنوان برنج نکارند
از آن جایی که کلزا محصول کشت پاییزه است که در بهار برداشت میشود و بلافاصله زمین زیر کشت برنج میرود، شرکت آب منطقهای مازندران نسبت به کشت برنج پس از کلزا به ویژه ارقام آب بر پرمحصول برنج در منطقه شرق استان، علیالخصوص در اراضی پایین دست شبکه آبیاری سد شهید رجایی ساری و گلورد نکا هشدار داد.
حقیقی با تاکید بر اینکه کلزا کاران و گندمکاران شرق مازندران به هیچ عنوان به فکر کشت برنج پس از برداشت این ۲محصول نباشند، گفت: کشاورزان پائین دست سد شهید رجایی به هیچ عنوان نباید به فکر کشت برنج به خصوص پس از برداشت کلزا باشند و از طرفی نباید ارقام پرمحصول برنج نظیر شیرودی، ندا و فجر بکارند، چون با توجه به مصرف بالای آب این نوع ارقام و طولانی بودن دوره رشد با مشکل بیشتر تامین آب مواجه خواهند شد.
وی توضیح داد: این دسته از کشاورزان علاوه بر اینکه درآب تخت کردن با مشکل کمبود آب مواجه میشوند به طور یقین در ادامه پس از کشت نشاء در آبیاری مرحله داشت با قطعی کامل آب و در نتیجه رها شدن زمین دور از انتظار نیست.
وی کشت پنبه، کنجد و علوفههای دامی را مهمترین محصول برای کشت پس از برداشت کلزا و گندم عنوان کرد و گفت: حمایتهای لازم از جمله تامین بذر و دیگر نهادههای این محصولات نیز از سوی دولت صورت میگیرد.
بررسی آخرین وضعیت منابع آبی مازندران نشان میدهد که همزمان با توقف رهاسازی آب ازسد شهید رجایی ساری برای مصارف کشاورزی، رودخانه تجن پس از تلار خشک شد و دبی آب «هراز» به عنوان پرآب ترین رودخانه استان اکنون به کمترین میزان، یعنی۱۲ متر مکعب بر ثانیه کاهش یافته است.
خطرات کاهش بیش از حد حجم آب موجود سد شهید رجایی ساری و بسته شدن خروجی این سد از این جهت مهم است که هنوز شالیزارهای پایین دست واقع در شهرستانهای ساری و میاندورود که بیشترین کشت ارقام پرمحصول را دارند، موفق به آب تخت کردن زمینهایشان نشدند.
میانگین ذخیره آب سدهای مازندران این روزها کاهش حدود ۷۰ درصدی را نسبت به مدت مشابه چنین روزهایی در سال گذشته نشان میدهد؛ وضعیتی که نشانگر عمیق شدن ریشه خشکسالی و به خطر افتادن محور اصلی اقتصاد استان یعنی کشاورزی به خصوص شالیکاری است.
طبق آمار جهاد کشاورزی مازندران حدود۸۰ هزار هکتار از اراضی باغی و زراعی شرق استان با تنش کم آبی و خشکسالی مواجه شده است، موضوع بسیار نگران کننده نیز گسترش خشکی در دشت ۱۱۰ هزار هکتای هراز در منطقه مرکزی واقع در پنج شهرستان بابل، آمل، محمودآباد، فریدونکنار و بابلسر است، چراکه طبق اظهارات رسمی جهاد کشاورزی با کاهش روان آب رودخانه هراز، حدود نیمی از شالیکاری این دشت در معرض تنش آبی و خشکی قرار گرفت.
کاهش روان آب رودخانه هراز و طولانی شدن زمان نوبت بندی برای رها سازی آب این رودخانه به عنوان مهمترین و بزرگترین رودخانه مازندران سبب شد تا پمپ آب چاههای نیمه عمیق شالیزارهای پایین دست دشت هزار از ابتدای فعالیت شالیکاری روشن شود.
