خطر رانش زمین و ریزش کوه در مازندران، خطری جدی است که همه ساله از سوی کارشناسان امر گوشزد میشود. چندی پیش اسماعیل فولادی، معاون راهداری مازندران، رانش زمین و ریزش کوه را دغدغه همیشگی محورهای ترانزیتی هراز و کندوان بیان کرد و با اشاره به شرایط راههای استان و راههای منتهی به پایتخت و […]
خطر رانش زمین و ریزش کوه در مازندران، خطری جدی است که همه ساله از سوی کارشناسان امر گوشزد میشود.
چندی پیش اسماعیل فولادی، معاون راهداری مازندران، رانش زمین و ریزش کوه را دغدغه همیشگی محورهای ترانزیتی هراز و کندوان بیان کرد و با اشاره به شرایط راههای استان و راههای منتهی به پایتخت و کریدور شمال – جنوب اظهار داشت: محورهای استان آبستن حوادث از جمله سیل، لغزش، زلزله و غیره است.
وی با بیان اینکه عوامل انسانی و محیطی در بروز حوادث نقش اساسی دارند، افزود: خدمات دستگاههای حفار و عدم اجرای اصولی طرحها نیز سبب بروز رانشها و حوادث در راهها میشود و در سال جاری ارائه خدمات دستگاههای حفار مستلزم پیوستهای فنی و ایمنی است.
وی با اظهار اینکه الفبای آبادانی، راه محسوب میشود و اگر نباشد دستگاههای خدماترسان نمیتوانند به ارائه خدمات بپردازند، افزود: در محور کندوان در منطقه پل زنگوله قبل از عید شاهد رانش زمین بودیم و با تمهیدات صورت گرفته، تردد در این محور مدیریت شد.
فولادی یادآور شد: شرایط نقطه حادثه خیز رانشی در محور کندوان برای تردد ایمن مرمت شد هرچند این محور پاسخگوی شمار بالای ترددها نیست و راهها جایگزین آزادراه باید تسریع و تکمیل شود.
وی بهرهبرداری غیراصولی بهرهبرداران معدن را دلیل اصلی رانش اخیر در محور هراز بیان کرد و گفت: با توجه به ابلاغ سازمان راهداری، ممیزی راههای کوهستان و ایمن سازی آن در دستور کار است.
زمین لغزش یا همان رانش زمین مانند دیگر پدیدههای طبیعی این روزها زیاد به گوش میخورد، خسارتهای وسیعی که زمین لغزشها بر منابع طبیعی، ساختمانها، جادهها و غیره میگذارند گاهی مواقع جبران ناپذیر است و با پیشبینیها و هشدارهایی که زمین شناسان و کارشناسان به مسئولین میدهند، میتوانند جلوی وقوع حادثه را قبل از رخ دادن آن با انجام راهکار مناسب و علمی بگیرند.
بهترین عمل ممکن در این امر تهیه نقشه پهنهبندی خطر زمین لغزش در مقیاسهای ملی، منطقهای و محلی است تا با بهرهگیری از آن بتوان مناطق حساس را شناسایی و جلوی بسیاری از خسارات را قبل از وقوع هرگونه حادثه گرفت.
به اعتقاد کارشناسان، عامل حرکت توده رسوبی، تغییرات آبهای زیرزمینی، به هم خوردن یا تغییرات شیب زمین، نیروی جاذبه، زلزله، جاده سازی، باران یا فشار منفذی سیالات، سبک سازی پایین دست توده و سایر موارد سبب رانش یا لغزش زمین میشود و حرکت نزولی در رانش زمین امکان دارد بسیار کند رخ دهد تنها در چند میلیمتری در سال یا با سرعت رخ دهد و متاسفانه براثر این پدیده آثار مصیب باری برجای میگذارد.
براساس گزارشهای مستند، رانش یا لغزش زمین در بسیاری از مناطق غربی مازندران بوقوع پیوسته و متاسفانه این بلای طبیعی افزون بر آسیبرسانی به زیرساختها از جمله راههای ارتباطی و دردسرهای فراوان در حوزه تردد وسائط نقلیه و همچنین ارایه خدمات زیرساختی به مردم در نقاط روستایی و شهری هم دچار چالش کرده است.
سوابق بروز این پدیده بحران زا طبق اظهار نظر کارشناسان به دهه ۷۰ بر میگردد اما اوج پیدایش این رخداد طبیعی به دهه ۹۰ مربوط میشود که نمونههای آن را میتوان به لغزش زمین و ریزش کوه در منطقه ازارک آزاد راه تهران – شمال محدوده شهرستان چالوس اشاره کرد.
این حادثه در مهرماه سال ۱۳۹۳ درست بیش از یک سال از افتتاح این طرح ملی حدفاصل مرزن آباد تا چالوس رخ داد و مسوولان دست اندرکار برای پاکسازی این نقطه رانشی و پیشگیری از تکرار این حادثه نزدیک به هفت سال خط شمال به جنوب به روی وسائط نقلیه موتوری بابت ساخت دیوارههای حفاظتی برای جلوگیری از رانش زمین و ریزش کوه بستند و پس از هزینه حدود ۱۰۰ میلیارد تومانی سرانجام این مسیر در هفته دولت امسال به بهرهبرداری رسید. وقوع رانش زمین بر اثر بارندگیهای شدید در منطقه «بابران» واقع در جاده گردشگری جواهرده در فروردین ماه سال ۱۳۹۱ مورد دیگری بود که در این منطقه رخ داد و متاسفانه این رخداد طبیعی خسارتهای جبران ناپذیری به جاده «کلاکولی» ، مسیراصلی حمل و دفن زباله و مزارع پرورش ماهی شهرستان رامسر وارد کرد.
آذر ماه سال ۹۲ هم اهالی روستای کندلوس بخش کجور نوشهر شاهد بروز رانش زمین بودند که بر اثر آن این پدیده خسارتهای جبران ناپذیری به باغها، زمینهای کشاورزی و مزارع پرورش ماهی وارد کرده بود.همچنین رانش زمین در سال ۱۳۹۸ در روستای یوج تنکابن سبب مرگ یکی از اهالی این روستا شد و سابقه وقوع رانش زمین در نقطه «کنس دره» بخش مرزن آباد چالوس هم بنا به گفته مسوولان امر به ۲۵ سال پیش بر می گردد و این بلای طبیعی سبب شده تا ساکنان ۶ روستای «کنس دره» ، «گیجان» ، «فشکور» ، «یپچ دینو» ، «مکار» و « انگوران » از مزیتهای گاز طبیعی محروم باشند چرا که شبکهگذاری گاز باید از این نقاط بگذرد که متاسفانه به علت خطرات رانش زمین امکانپذیر نیست و متاسفانه سال گذشته هم بر اثر رانش زمین و انتقال املاح به کف جاده راه ارتباطی این ۶ روستا چند روزی قطع شده بود هرچند مسوولان دولت جهادی امسال با اتخاذ ساز و کارهای اصولی گزارش دادند تلاش میشود این مشکل دیرینه
در همین راستا استادیار گروه زمین شناسی و عضو هیات علمی دانشگاه آزاد واحد چالوس در این ارتباط گفت: بررسیها نشان داده که استان مازندران از چالوس تا جاده هراز روی گسل قرار گرفته است و بر همین اساس ضرورت دارد مسوولان دست اندرکار پیش از اجرای طرحهای عمرانی در تامین زیرساختها در بعد پیشگیری از رانش زمین یا زمین لغزش نقاط بحرانی را شناسایی و با دقت نظر بیشتر کارِ کارشناسی و مطالعات بیشتری در این زمینه انجام دهند.
جهانگیر اسماعیلی افزود: در بیشتر نقاط مازندران به ویژه غرب این استان بارها حادثه رانش زمین از جمله در محدوده گلندرود مسیر راه فرعی رویان – بلده رخ داده است و این نشان میدهد آن زمان پیش از ساخت این راه ارتباطی کارِ کارشناسی تخصصی و مطالعه روی این طرح انجام نگرفته است و نتیجه این غفلت سبب شد که از دهه ۷۰ تاسه سال گذشته بارها در این نقطه رانش زمین بوقوع رخ داد و افزون بر دردسرهای فراوان برای عبور و مرور روستاییان منطقه بلکه خسارتهای جبران ناپذیری هم تحمیل دولت کرده است.
وی به عملیات ساخت جاده بلده – گرمابدره – تهران اشاره کرد و بیان داشت: این طرح آنچه گزارش شده مربوط به طرحهای دور نخست دولت نهم بوده است که حدود ۶۵ کیلومتر طول دارد که متاسفانه در حین اجرای طرح به منطقهای که موسوم به «کشکک» است زمین به طول حدود پنج کیلومتر دچار رانش شد و همین مساله روند عملیات اجرای این طرح را دچار متوقف کرد.
این استادیار گروه زمین شناسی و عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد چالوس خاطرنشان کرد: برای مواجه نشدن با چنین چالشهایی باید کار مطالعاتی، امکان سنجی رفتار زمین در زمان پایدارسازی انجام گیرد تحقق این امر به بودجه نیاز دارد ضمن آنکه دستگاههای نظارتی هم در زمان واگذاری این طرح به مجریان و پیمانکاران باید کسانی بسپرند که اهلیت داشته باشند و نه براساس روابط و باندبازی.
اسماعیلی افزود: زون گسلی که در مازندران داریم براساس تحقیقات تا عمق ۲ هزار متری است و نمونه آن در محدوده گلندرود شهرستان نور است بنابراین نیتجه میگیریم باید طرحهای زون گسلی اجرا بشود و این نیازمند اتخاذ تمهیدات خاصی است و آزمایشهای سازهای در حوزه راه سازی باید صورت گیرد و افزون بر این اقدامات اجرای طرحهای زهکشی در نقاط، ساخت دیوارههای حفاظتی و گاویونی بسیار مهم است چرا که در پیشگیری از رانش و لغزش زمین تاثیر فراوانی دارد.
عیسی متاجی امیررود استادیار زمین شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد چالوس هم گفت: در مدت سه دهه گذشته تاکنون چنین حوادثی بارها در مناطق غربی مازندران رخ داده منتهی ادارات و سازمانهای مربوط این حوادث را ثبت نکردهاند.
وی افزود: نمونه آن میتوان در منطقه جنوبی روستای خیرودکنار بخش مرکزی نوشهر، قطعه چهار آزاد راه تهران – شمال و شهرک پزشکان اشاره کرد و نکته جالب اینجاست تا زمانی که اتفاقی رخ ندهد چنین پدیدهای را به عنوان حوادث غیرمترقبه به حساب میآوریم.
وی بیان داشت: یکی از عوامل وقوع پدیده زمین لغزش و رانش فرسایش خاک است که امروز به عنوان یک چالش جدی دامنگیر مردم غرب مازندران و مسوولان دست اندرکار شده است به نظر میرسد نوع نگاهها در رابطه با مقابله با این پدیده محلی است یا به عبارتی ملی فکر میکنیم اما در عمل نگاهمان
محلی است.
این استادیار زمین شناسی دانشگاه گفت: البته در نقاطی محدود کاربری اراضی نقشههایی تهیه شده اما در این حوزه ضعیف عمل شده است که نمونه آن در کجور بوده است اما بازدیدهای میدانی و گزارشها نشان میدهد پدیده تهدیدزا در این منطقه از جمله دریاچه ولشت، گلندرود، سینوا، خیرودکنار و آزاد راه تهران – شمال محدوده چالوس بسیار جدی است.
متاجی امیررود افزود: پیش از ساخت قطعه آزاد چهار آزاد راه تهران – شمال آن زمان به مجریان این طرح گفته شد که در نقاطی از مسیر به علت واقع شدن در روی زون گسل نباید راه روی زمین ساخته شود بلکه باید با احداث ستون ۱۸ دستگاه پل ساخته شود و متاسفانه نسبت به این موضوع اعتنایی نشد و امروز شاهد رانشهای پی در پی زمین در ضلع جنوبی این آزادراه هستیم.معاون فنی و آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری غرب مازندران – نوشهر هم در این خصوص گفت: هرسال ۱۱ تُن خاک در هر هکتار به علت چرای بی رویه دام در غرب مازندران فرسایش میشود.
محمدرسول رجبی افزود: این آمار بر اساس تجزیه و تحلیل دادههای ایستگاههای آب سنجی وزارت نیرو در یک بازده زمانی ۱۰ ساله به دست آمده است و از گستره حدود ۶۴۰ هزار هکتار عرصههای جنگلی و مرتعی این منطقه حدود ۹۰ درصد کوهستانی و خاک آن در معرض فرسایش آبی قرار دارد.
وی بیان داشت: بقیه عرصههای ملی هم در حاشیه روستاها و چسبیده به اراضی کشاورزی است و متاسفانه خاک این مناطق بیشتر به خاطر چرای بی رویه دامها و عوامل دیگری مانند معدن کاوی، خشکسالی، جاده سازی و نیز لغزش زمین دچار فرسایش میشود.
این مسوول منابع طبیعی و آبخیزداری غرب مازندران گفت: امروز مشخص شده در هر نقطه از عرصههای جنگلی که گذرگاه دامها بوده خاک بشدت دچار فرسایش شده مانند مراتع «کندوان» ضمن اینکه معدن کاوی هم در فرسایش خاک این منطقه بی اثر نبوده چرا که سبب تخریب آبراهها در مسیرهای منتهی به رودخانهها شده و وقتی که بارندگی شدید رخ میدهد جریان سیلابها که همراه با گل و لای است باعث فرسایش خاک میشود.
رجبی با تشریح اقدامات انجام شده برای جلوگیری از فرساش خاک در منطقه، گفت: از سالهای گذشته اعتبارات قابل توجهی از محل صندوق توسعه ملی برای اجرای طرحهای آبخیزداری بیولوژیکی نظیر بذرکاری و نهالکاری، مکانیکی مانند احداث بندهای رسوبگیر گاویانی و سنگ ملاتی و بیو مکانیکی مانند ماکت بندی و تراس بندی و دیگر اقدامات از جمله حفاظت و قرق مدیریت چرا هزینه شده است.
وی یاد آورشد: نتایج این اقدامات مثبت سبب شده تا بیش از ۲۰۰ هزار هکتار از عرصههای منابع طبیعی این منطقه زیرپوشش حوضه آبخیز
قرار گیرد.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری مازندران هم به تازگی گزارش داده که این استان به دلیل قرار گرفتن در کمربند زلزله در معرض خطر لغزش و رانش قرار دارد و تاکید نموده یکی از پیامدهای جدی در استان ناشی از گسل البرز و خزر باید به طور جدی
مدنظر قرار گیرد.
