مائده مطهری زاده
در روزگاری بسر میبریم که آثار تاریخی و باستانی در ایران و به ویژه مازندران، زیر تَلّی از خاک سردِ فراموشی یک به یک دفن میشوند.
بسیاری از ابنیه، به دلیل موازیکاریها و چند تولیگری، (میراث فرهنگی و اوقاف و …) به حال خود رها شده و هیچ ارگانی مرمت و احیای آنها را گردن نمیگیرد.
متاسفانه امروز این امر به یک رویه غلط تبدیل شده است که آنقدر به سراغِ آثار تاریخی نمیآیند تا صدای شکستنِ استخوانهایشان شنیده شود و کار که از کار گذشت، سراغشان را باید در گزارشهای خبری بگیرید. نظیرِ آنچه در خصوصِ ترک خوردنِ برجِ لاجیم در سوادکوه به واسطه رویش درخت در گنبد آن
اتفاق افتاد!
این فقط برجِ لاجیم نیست که روزگارش از آخرت یزید هم بدتر شده، بلکه همتایان دیگرِ این برج نیز از شرق تا غرب مازندران هستند که همسرنوشت با او بوده و نابودی بر روی پیکرهشان سایه انداخته است.
اما بشنوید از سرنوشتِ متفاوتِ بقعه آقا سید محمد زرین نوا در قائمشهر که در روزگارِ بی مهری با آثار تاریخی، فرهنگی و مذهبی، مهر دیده و آفتابِ امید به روزهای روشن از پسِ گنبدش سر برآورده است.
برجمقبره زریننوا در میان قبرستان روستای چمازکتی شهرستان قائمشهر واقع است. این بقعة مهم تاریخی در قرن نهم هجری (در زمان سلسله مرعشیان) بنا شده است و حدود ششصد سال قدمت دارد.
به گفته مهدی خلیلی باستانشناس، در شهرستان قائمشهر ۱۰۰ اثر باستانی و تاریخی شاخص وجود دارد و حتی دیرینگی برخی محوطههای باستانی به حدود ۳۵۰۰ سال قبل میرسد اما طبق تحقیقات میدانی و پژوهشی وی که مجموعه آنها در قالب یک کتاب با عنوان «قائمشهر، باستانشناسی و آثار تاریخی» در حدود ۱۰ سال پیش منتشر شده است، این سازه با توجه به معماری زیبا و چشمنوازی که دارد قدیمیترین بنای تاریخی شهرستان قائمشهر محسوب میشود.
آنطور که این پژوهشگر در میان سخنان خود به آن اشاره میکند، این بقعه، یک ضریح چوبی قدیمی با تزئینات گرهچینی نیز داشت که حدود بیست سال قبل به سرقت رفت. وی از زندهیاد دکتر منوچهر ستوده، ایرانشناس، جغرافیدان تاریخی، استاد دانشگاه تهران و پژوهشگر برجسته ایرانی، نقل میکند که حدود چهل سال قبل این صندوق را دیده است. ستوده در کتابش اشاره کرد روی ضریح آیاتی از سورههای مبارکه بقره، اسرا، شوری، غافر، حدید و رحمن حک بوده و ساخت آن نیز به سالِ ۸۵۵ هجری نَقر شده بود.
خلیلی در اینباره به «خبرشمال» میگوید: با پیگیریهایی که بنده انجام دادم، متوجه شدم این صندوق خوشبختانه از سارقان بازپسگرفته شده و در حال حاضر گویا در انبار امامزاده عباس(ع) ساری نگهداری میشود و بازگرداندن آن مستلزم همت و ارادة اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی است.
این باستانشناس میگوید: اولینبار در سال ۱۳۸۱ بود که این بنا رویِ مرمت را به خود دید و در آن سال، طبق اصول مرمت بازسازی شد. در سالهای اخیر بارها سودجویان آثار تاریخی با کند و کاو در محیط بنا و شکستن بخشهایی از آن آسیب جدی به سازه وارد کردند. در سال گذشته با پیشنهاد من و با تلاش شورای اسلامی روستا، دهیاری و هیئت امنا و همراهی مجدانه فرماندار، معاونین فرماندار و بخشدار مرکزی، مرمت این بنای مهم تاریخی مجدداً در دستور کار قرار گرفت. این تصمیم منجر به زیباسازی پیرامون برجآرامگاه، افزایش امنیتِ بقعه با نصب چراغهای روشنایی و دوربینهای مداربسته و مرمت شکستگیهای بنا شده است.
خلیلی میافزاید: در شرایط حاضر اولویت با ساماندهی قبور است زیرا طی سالهای اخیر حفر قبرها تا زیرِ بنا نیز آمده است که این امر، علاوهبر شکستن حریمِ بقعه، باعث نشست آن نیز میشود و این برای ایستایی بقعه خطرناک است.
خلیلی با ابراز خرسندی از سنگ تمام گذاشتنِ دهیاری و شورای اسلامی روستای چمازکتی در جهتِ مرمت و احیای این بنای مهم تاریخی شهرستان قائمشهر نیز گفت: تا آنجا که مطلعم بدونِ حتی یک ریال از اعتبارات دولتی و تنها از محل کمکهای مردم روستا در حدود ۲۵۰ میلیون تومان برای زیباسازی و حفاظت این بنا هزینه شد که به نظرم اقدام تحسینبرانگیز دهیاری و شورای چمازکتی الگویی برای مسئولان سایر روستاهاست.
از نظر این باستانشناس، برجآرامگاه سید محمد زریننوا، با معماری و تزئینات منحصربهفرد کاملاً ظرفیت و قابلیت یک مکان گردشگری تاریخی و مذهبی را دارد. وی همچنین پیگیر تهیه ماکتی از این اثر تاریخی بهعنوان یکی از نمادهای قائمشهر است.
داداشی دهیار روستای چمازکتی نیز در این باره به «خبرشمال» گفت: از روزی که شورای ششم کار خود را آغاز کرد، بنده با توجه به علاقه و دغدغهای که نسبت به آثار تاریخی و فرهنگی داشتم، تا به امروز پیگیرِ احیای این بقعه بودم. زخمهای عمیقی که بر پیکره این بنا وجود داشته و دارد، نمایانگرِ بیتوجهی و غفلتهای فراوانی ست که در گذر ایام بر او رفته است.
داداشی، با بیان اینکه بقعه آقا سید محمد زرین نوا، آسیبهای بسیاری به خود دیده است، اضافه کرد: پس از پای کار آمدنِ جدیِ دهیاری و شورای روستا، موفق شدیم از محل جمع آوری کمکهای مردمی روستا، با مبلغِ ۲۵۰ میلیون تومان، دستی به سر و گوشِ بنا بکشیم و آن را از وضعیتِ رقتبارِ اولیه خارج کنیم.
زیباسازی فضا و باغچهبندی حریمِ بقعه، نصب دوربینهای مداربسته و چراغهای روشنایی، از جمله اقداماتِ دهیاری در این زمینه بوده است.
دهیار روستای چمازکتی در ادامه گفت: فعلا توانستیم ۵ دوربین در نقاط مختلفِ بقعه نصب کنیم؛ اما با توجه به وسعتِ بنا و اهمیتِ تاریخی آن و تجربه بارها تجاوز به حریم آن توسط حفاران غیرمجاز، نیاز به نصبِ دوربینهای مدار بستهی بیشتر، کاملا
احساس میشود.
طبق گفته داداشی، بقعه سید محمد زرین نوا، یک متولی هم دارد که هر روز از ساعت ۶ صبح تا ساعت ۹ شب مشغولِ نظافت و مراقبت از بناست.
داداشی، خود اذعان دارد که این بنا نیازمندِ یک نگهبانِ شبانه روزی است که بتواند بیست و چهارساعته از بقعه مراقبت کند، اما این مهم، صورت نمیگیرد مگر آنکه برای این فرد مقرری ماهیانه و امکاناتی در نظر گرفته شود و علاوه بر آن، وجود یک پاسگاه پلیس نیز در آن نزدیکی از اهم موضوعات است.
این دهیار جوان در ادامه گفت: من امروز با اطمینان صددرصدی میگویم که تمامیِ پولهای جمع آوری شده از محل کمکهای مردمی در سال گذشته برای احیای بنا هزینه شد و حتی هزار تومان آن هم خرجِ امور دیگر نشد. اگر میراث فرهنگی و اوقاف دغدغه حفظ و حراست از این بنای تاریخی فرهنگی را داشتند کار به جایی نمیرسید که کفِ این بنا توسط حفاران غیرمجاز کَنده و سقف آن نیز سوراخ شود! قطعا اگر همت دهیاری و پیگیریهای مردم و دلسوزانی نظیر آقای مهدی خلیلی (باستان شناس) نبود، امروز این بقعه تاریخی مهم شهرستان قائمشهر به طور کامل تخریب شده بود و اثری از آن باقی نمانده بود که بخواهیم در مورد آن حرفی بزنیم!
داداشی تاکید کرد: متاسفانه در مسیرِ احیای این بنای تاریخی مانع تراشی زیادی از سوی عدهای صورت گرفت ولی ما با توکل بر خدا همه موانع را کنار زدیم و توانستیم بقعه تاریخی سید محمد زرین نوای روستای چمازکتی را از مهجوریت رها کنیم.
داداشی همچنین اضافه کرد: اخیرا نیز حفاران غیرمجاز پس از دستکاری سیستم دوربین مدار بسته و قطع برق آن بار دیگر به مجموعه ورود پیدا کردند که مشاهدات ما نشان از ایجاد یک سوراخ بر روی گنبد بقعه توسط آنان دارد.
این دهیار، با اشاره به حضورِ مسوولان شهرستان و بخش، به مجموعه در هفته گردشگری، از ابراز خرسندی فراوانِ آنها نسبت به زیباسازی و ایجاد فضای سبز و… گفت و افزود: مسوولان همچنین قول مساعد دادند تا برای بقعه آقا سید محمد زرین نوا کارهای بیشتری صورت گیرد.
داداشی در پایان از زحماتِ بیدریغِ اعضای هیات امنای برجمقبره سید محمد زرین نوا به ویژه تلاشهای مهندس سجاد رحیمی (بخشدار)، که به رغمِ تعددِ کارها و مسوولیتهای سنگینِ بخش، به عنوان یکی از اعضای هیات امنا نقشی فعالانه دارد، تشکر کرد.
وی همچنین از مهدی خلیلی استادِ باستان شناسی نیز به نیکی یاد کرد و گفت: با پیگیریهای جناب آقای خلیلی، از یک نقشه بردار دعوت شد تا نقشه بنا ترسیم شود و مقرر است که با کمک شهرداری قائمشهر ماکتی از این بنا به عنوان نمادِ قائمشهر در ورودی شهر
نصب شود.
دهیار روستای چمازکتی در پایان گفت: این بنا سالمترین و قدیمیترین بنای تاریخی قائمشهر است و دهیاری به تنهایی نمیتواند از پسِ حفظ و حراست و احیای آن بربیاید و در این زمینه از همه ارگانهای دولتی انتظار میرود که پای کار باشند.
از سر عینک ما هم نگذشتند و آن را شکستند …» .
کتاب نبرد مقدس فرزندان روحالله با ۵۱۰ صفحه در ۱۰ هزار نسخه روانه بازار شده است.
