ماه‌بانو صالح‌نژاد
اشاره: دریای خزر به عنوان بزرگترین دریاچه روی زمین برای کشورهای اطراف خود، منافع دریایی و محیطی فراوانی ایجاد کرده است که یکی از آنها وجود شرایط مساعد زیست محیطی و خلق چشم­ اندزهای بسیار زیبای طبیعی و توریستی در سواحل جنوبی آن است، چنان که کرانه­ های استان­ های گلستان و به ویژه عرب مازندران و گیلان در کشور ما، در طول حدود ۷۰۰ کیلومتر با برخورداری از جاذبه­ های متعدد طبیعی توریستی از جمله اراضی سرسبز، کوه ­های سربه فلک کشیده و دامنه­ های پوشیده از جنگل، تالاب میانکاله، مرداب انزلی، پارک­های نور، سیسنگان و گلستان و زیستگاه­ های حیات وحش، همچنین داشتن سواحل شنی و مناظر زیبا و دل­ انگیز، یکی از بزرگترین کانون­ های توریستی و گردشگردی ایران است. این منطقه دارای جذابیت­ های متعدد توریستی دیگر اعم از تاریخی، فرهنگی، اجتماعی، درمانی و تفریحی بوده و در مجموع از نظر توریسم تفریحی و اکوتوریست­ های داخلی و خارجی و مشتاقان و علاقه­ مندان به طبیعت و دریا بسیار اهمیت دارد. منشأ اصلی و زمینه­ساز همه این جذابیت­ های طبیعی و توریستی و حتی سابقه تاریخی سکونت و تمدن این سرزمین، وجود دریای خزر و اثرات متعدد زیست محیطی، اکولوژیکی، اقلیمی و اقتصادی آن ست. این سواحل با برخورداری از عوامل مساعد طبیعی و آب و هوایی ویژه در تابستان از جمله درجه حرارت مناسب تابستان، مدت آفتابی بودن روزها، درجه حرارت آب دریا، رطوبت نسبی، پوشش جنگلی و چشم­ اندازهای زیبای طبیعی و همچنین سهولت دسترسی به تهران و سایر نواحی پرجمعیت ایران شرایط برخورداری از امکانات رفاهی و خدماتی و تأسیسات تفریحی، یکی از مساعدترین مناطق ایران برای توسعه صنعت گردشگری و به ویژه توریسم تابستانی است؛ به طوری که سالیانه بیش از ۲۵ میلیون ایرانگرد و علاقه­ مندان به توریسم تفریحی را به سمت خود جذب می­ کند.
صنعت گردشگری در طول سال های اخیر رشد زیادی به خود دیده است. اگرچه ایران جاذبه های بی نظیر و منحصر به فرد مختلفی در خود دارد اما نتوانسته است از تمام ذخایر خود برای جذب توریست استفاده کند. از شمال تا جنوب، از شرق تا غرب، جاذبه های شگفت انگیز مختلفی در جای جای ایران وجود دارد و همین امر آن را به یک مقصد توریستی بی نظیر تبدیل می کند. یکی از همین جاذبه ها دریای خزر و سواحل بی بدیل آن است. اگر تا به حال سری به شمال کشور زده باشید بدون شک نقاط گردشگری مختلفی را از نزدیک دیده اید. امکاناتی چون جزایر مختلفی که در کنار دریای خزر جا خوش کرده‌اند سالانه مسافران و گردشگران زیادی را به سمت خود جلب می کنند. آیا می دانستید که دریای خزر تنها یک جزیره ایرانی دارد؟ این جزیره می تواند مقصد گردشگری عالی برای افراد باشد اما خیلی ها آن را نادیده می گیرند و اما با به راه افتادن اتوبوس‌های دریایی می‌توان به شناخته شدن این جزایر دل خوش کرد.
بزرگ ترین دریاچه جهان که خیلی ها آن را به اسم دریای خزر می شناسند چندین جزیره مختلف دارد. از جمله این جزایر می توان به جزیره اغورجه، جزیره گیل، جزیره چچن، جزیره زنبیل، جزیره ژانبای، مجمع‌الجزایر باکو و آشوراده اشاره کرد. این دریاچه زیبا و شگفت انگیز از جنوب به ایران، از شمال به کشور روسیه، از غرب به روسیه و جمهوری آذربایجان و از شرق به ترکمنستان و قزاقستان می رسد. در میان جزیره های مختلفی که در کنار این دریاچه واقع شده اند سهم ایران تنها یک جزیره است که آن را آشوراده می نامند.
آشوراده؛ بزرگترین و تنها جزیره ایرانی خزر
سهم ایران از جزیره های مختلفی که دریاچه خزر را احاطه کرده اند تنها جزیره اشوراده است. بهتر است بدانید که در میان بندر ترکمن که یکی از شهرهای زیبای استان گلستان است جزیره ای جا خوش کرده که آن را آشوراده می نامند. البته این جزیره تنها نقطه دیدنی بندر ترکمن نیست. چیزی که در این بخش به آن اشاره می‌کنیم، جزیره ایرانی آشوراده و قرار گرفتن آن در شبه جزیره میانکاله است. این جزیره از قسمت شمالی خود به دریای خزر و از جنوب به خلیج گرگان می رسد. از آنجایی که این جزیره از لحاظ تاریخی هم اهمیت بسیار زیادی دارد حرف و حدیث های زیادی درباره آن وجود دارد. این جزیره نقش مهمی در برهه های تاریخی مختلف داشته که از جمله آن ها می توان به جنگ جهانی دوم اشاره کرد. در آن زمان جزیره آشوراده به دست روس ها افتاد و ساختمان ها و بناهای مختلفی در آن ساخته شد. اگر سری به کتاب های تاریخی بزنید متوجه می شوید که قلعه، کلیسا و بیمارستان از جمله بناهایی است که در آن زمان ساخته شد. تنها چیزی که از آن دوران برایمان به یادگار مانده قلعه ای زیباست که می توان از آن بازدید کرد.
بهتر است بدانید که تا سال ۱۳۷۰ این جزیره بیش از ۱۰۰۰ نفر سکنه داشت اما بعد از سیلی که در آن جریان پیدا کرد خالی از سکنه شد. با اینحال برخی از کارمندان اداره شیلات و فروشنده های مختلف در آن زندگی می کنند.
این جزیره زیبا جزیی از مناطق حفاظت شده ایران نیز به حساب می آید. شاید به همین دلیل باشد که جانواران مختلفی در آن به راحتی زندگی می کنند. این جزیره در فهرست بین المللی نیز به ثبت رسیده است. در کنار حیوانات و جانورانی که در جزیره آشوراده زندگی می کنند پوشش گیاهی بی نظیری هم در این ناحیه به چشم می خورد. به عنوان مثال زمانی که در بخش های آن قدم می زنید با بوته های تمشک و درختان انار ترش رو به رو خواهید شد که به زیبایی کنار هم قرار گرفته اند و اگر عاشق حیواناتی همچون روباه، شغال، خرگوش و قرقاول هستید، می توانید سری به این جزیره بزنید و هم‌قدم این حیوانات شوید.
منابع مختلف وسعت جزیره آشوراده را به شکل های مختلفی ثبت کرده اند. برخی از افراد بر این باورند که این جزیره ۸۰۰ هکتار وسعت دارد و جزء جزیره های قدیمی ایران به حساب می آید. این جزیره زیبا در ۱۰ کیلومتری بندر ترکمن واقع شده و فاصله آن با شهر گرگان حدود ۴۰ کیلومتر است.
این ناحیه از ایران حیات وحش و پوشش گیاهی بی نظیر و منحصر به فردی دارد. همین امر باعث می شود افرادی که عاشق محیط زیست هستند از سفر به آشوراده لذت ببرند و با کوله باری از خاطره به خانه خود باز گردند. با اینحال همه چیز به همین جا ختم نمی شود. زمانی که می خواهید خودتان را به جزیره زیبا و منحصر به فرد آشوراده برسانید به اسکله های چوبی خواهید رسید که جزء جاذبه های این منطقه به حساب می آیند. در طول فصل های مختلف سال به دلیل تغییر در میزان بارندگی ها، بخش های مختلفی از این اسکله به زیر آب می رود و آن را به یک منظره زیبا تبدیل می کند. یکی دیگر از زیبایی های این جزیره قرار گرفتن آن در مقابل کشور ترکمنستان است. اگر به اندازه کافی خوش شانس باشید و در هوای صاف و آفتابی به این ناحیه سفر کنید می توانید کشور ترکمنستان را از دور ببینید و لذت ببرید. تماشای طلوع یا غروب آفتاب از روی اسکله، قدم زدن در کنار ساحل، استفاده از قایق های موتوری یا پدالی برای گشت و گذار در آب های اطراف از جمله فعالیت های جذابی است که می توانید در این ناحیه به آن ها مشغول شوید و گذر زمان را احساس نکنید.
با وجود این‌همه توانایی رشد در شواحل خزر، مسوولان هرگز به نظر منظومی برای هدایت و رشد گردشگری منطقه نداشته و گویا سردرگم بودند؛ مثالش این که به وقت سال ۹۹ مدیر کل دفتر همکاری و توافق‌های ملی گردشگری وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری همان زمان در دولت پیشین از انجام اقدامات موثر در راستای رونق گردشگری دریای خزر از طریق ایجاد اسکله و راه اندازی شناور‌های تفریحی در نقاط مختلف ساحلی این دریا با همکاری مشترک سازمان بنادر و دریانوردی خبر داد و حالا در سال جاری و دولت بعدی، صحبت از وسایل مقلیه جمعی دریایی است و خدا می‌داند فردا چه برنامه‌ای چیده خواهد شد. مهم‌تر از برنامه‌ها، اجرایشان است.
برنامه ۹۹ این بود که پس از تاسیس اسکله‌ها و خرید شناور‌های تفریحی، مسیر‌های گردشگری دریایی در دریای خزر نیز برای تردد این شناور‌ها و ارائه خدمات تفریحات دریایی به گردشگران مشخص شود تا لحظات خاطره انگیری برای گردشگران به یادگار ماند. مسوولان وقت باور داشتند که با اقدامات در حال انجام بدون شک در آینده‌ای نه چندان دور شاهد تردد شناور‌های بزرگ تفریحی در نوار ساحلی دریای خزر همچون آب‌های جنوبی کشور خواهیم بود.
علاوه بر شناور‌های تفریحی و سایر تاسیسات گردشگری دریایی، ظرفیت‌های دیگری برای رونق گردشگری دریای خزر از جمله صیادی و پرورش ماهی وجود دارد اما توجه ما به این بخش از این روست که استاندار مازندران از راه اندازی اتوبوس‌های دریایی در آینده نزدیک در این استان خبر داد و گفت: یکی از مهمترین مسائل مورد توجه دولت سیزدهم رسیدگی و ساماندهی موضوع دریا است که با توجه به برنامه‌ریزی‌های انجام شده بزودی اتوبوس‌های دریایی برای گردشگران داخلی و خارجی راه اندازی خواهد شد.
سیدمحمود حسینی‌پور در گفت‌وگو با خبرنگاران با تاکید بر اینکه اتوبوس‌های دریایی را برای جذب گردشگران داخلی و خارجی راه اندازی می‌کنیم، ادامه داد: اتوبوس‌های دریایی می‌تواند مسافران همسایه‌های بین شهری و کشورهای همسایه را جابه‌جا کند. متاسفانه هم اکنون حتی یک مورد شناور ویژه حمل مسافر در دریای مازندران وجود ندارد.
حسینی‌پور با بیان اینکه سیاست‌های رییس جمهور محترم برای توسعه، تعامل و ارتباطات به خصوص با کشورهای همسایه طراحی و برنامه ریزی شده است، گفت: به عنوان نخستین گام در این عرصه بیش از ۱۲ نفر از سفرای کشورهای همسایه دعوت و چندین نشست تخصصی در حوزه جذب گردشگری برگزار کرده‌ایم.
وی با تاکید بر اینکه مازندران به لحاظ موقعیت جغرافیایی و اقلیمی خود کم نظیر بوده و گونه های گیاهی موجود، جنگل های بکر و آب و هوای بی نظیری دارد، اظهار داشت: بر اساس اعلام نظر کارشناس حوزه محیط زیست گونه های گیاهی موجود در جنگل های استان مازندران در دنیا کم نظیر است و باید بیش از این مورد توجه قرار گیرد.
استاندار مازندران تصریح کرد: به رغم منابع بسیار طبیعی مانند منطقه «میان کاله» که مورد توجه خاص گردشگران خارجی نیز هست دارای گونه‌های گیاهی کم نظیر در جهان است تاکنون مورد توجه قرار نگرفته و هیچ‌گونه برنامه ریزی برای توسعه زیرساخت های آن صورت نگرفته است. استاندار مازندان با بیان اینکه توجه ویژه به طبیعت گردی از دستورات مورد تاکید رییس محترم جمهموری است، گفت: این استان به لحاظ دارا بدون جغرافیای چهارفصل و جنگل، جلگه، دریا و کوهستان در کنار هم منطقه منحصر به فردی دارد.
وی با انتقاد از عدم سرمایه گذاری طی سال‌های گذشته در این منطقه اظهار داشت: متاسفانه در سیاست گذاری های بحث گردشگری این استان مورد توجه قرارنگرفته است با توجه به اینکه باید مورد توجه ویژه قرار می گرفت.