«خبرشمال» با توجه به سخنان اخیر استاندار مازندران در نشست سیاستگذاری بخش کشاورزی گزارش میدهد؛ اصلاح الگوی کشت، حلقه مفقوده کشاورزی مازندران استاندار مازندران در جلسه سیاستگذاری بخش کشاورزی با بیان اینکه حوزه کشاورزی در حال تحول است به نمونه جدید برنج پرمحصول در استان مازندران اشاره کرد و گفت: با وجود برنج پرمحصول […]
«خبرشمال» با توجه به سخنان اخیر استاندار مازندران در نشست سیاستگذاری بخش کشاورزی گزارش میدهد؛
اصلاح الگوی کشت، حلقه مفقوده کشاورزی مازندران
استاندار مازندران در جلسه سیاستگذاری بخش کشاورزی با بیان اینکه حوزه کشاورزی در حال تحول است به نمونه جدید برنج پرمحصول در استان مازندران اشاره کرد و گفت: با وجود برنج پرمحصول اما همچنان برنج هندی در سورتینگها وجود دارد.
سید محمود حسینی پور با بیان اینکه در الگوی کشت از دیگر کشورها هنوز عقب هستیم، افزود: چرا نباید برنجهای پرمحصول ما در سبد غذایی کشورهای دیگر باشد؛ اگر کشاورز بداند برنجی که تولید میکند در بازارهای خارجی عرضه میشود حتما به سمت تولید این محصول خواهد رفت.
استاندار مازندران گفت: اگر ضعفی در این حوزه وجود دارد کشاورز مقصر نیست، مشکل درحوزه مدیریتی است.
وی افزود: تغییر الگوی کشت با رویکرد توسعه محصولات کم آببر، کشت محصولات گلخانهای و ترویج تکنیکهای نوین زراعی باید از اولویتهای مهم فعالیتهای کشاورزی استان قرار گیرد.
حسینیپور گفت: احیای اقتصاد روستا جزو سیاستهای دولت است و اصلاح الگوی کشت از مولفههای مهم احیای اقتصاد روستا محسوب میشود؛ اصلاح الگوی کشت یک انقلاب بزرگ در حوزه کشاورزی است و جهادکشاورزی باید برای تحقق این موضوع با روشهایی نوین پای کار باشد.
وی با بیان اینکه هر استانی که بتواند سیاستهای اجرایی این طرح را دقیق انجام دهد حتما از حمایتهای ویژه دولت برخوردار میشود، ادامه داد: برای سیاست اجرایی این کار باید یک کارگاه تشکیل و فرمانداران رئیس و روسای جهادکشاورزی دبیری آن را به عهده بگیرند.
حسینیپور تغییر الگوی کشت و توسعه محصولات گلخانهای را از ضروریات ارتقای اقتصاد کشاورزی استان دانست و گفت: جهاد کشاورزی برنامه اجرایی الگوی کشت تا را پایان دولت نوشته و به ما تحویل دهد البته بهرهمندی از ظرفیتهای نخبگان در این حوزه استفاده شود.
در ادامه منصورعلی زارعی با بیان اینکه برای پیادهسازی الگوی کشت؛ اعتماد مهمترین اصل است و باید مورد توجه ویژه قرار گیرد اما این اعتماد در کشاورزان از بین رفته است.
وی به توجه دولت به مزیت اقتصادی و تغییر الگوی کشت اشاره کرد و افزود: اگر قرار باشد مردم با تغییر الگوی کشت به سمت ارقام پرمحصول بروند باید با اعتماد سازی بین کشاورزان و طرح تشویقی این موضوع را محقق کرد.
نماینده مردم ساری و میاندورود در مجلس شورای اسلامی، «یارانه کشت» را ضرورت اجرای الگوی کشت دانست و تاکید کرد این موضوع باید در برنامه هفتم پیشبینی تا اعتماد کشاورزان افزونتر شود.
زارعی تجهیز و نوسازی اراضی کشاورزی برای تحقق الگوی کشت را لازم دانست و گفت: برای اینکه در حوزه کشاورزی به موفقیت برسیم باید با تغییر الگوی کشت بعد از کشت برنج؛ سویا در کشت دوم مازندران قرار گیرد.
وی افزود: باید با همافزایی در جهت ارائه هر چه بهتر خدمات به تولیدکنندگان و در نهایت اعتلای خاک و شکوفایی بخش کشاورزی گام برداریم. زارعی بیان کرد: در حال حاضر ۱۵۰ هزار هکتار از شالیزارها زیر کشت دوم میرود در چنین شرایطی کشت کلزا باید در دستور کار قرار گیرد.
ابلاغ سند الگوی کشت پس از ۱۳ سال
این سخنان استاندار مازندران و نماینده مردم ساری و میاندورود در حالی است که برای نخستین بار پس از ۱۳ سال و با ابلاغ سند الگوی کشت در سال زراعی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ روز تاریخی برای کشاورزان کشور رقم خورد.
اجرای طرح اصلاح الگوی کشت راهبردی هوشمندانه برای مدیریت مصرف آب و افزایش بهرهوری در شرایط خشکسالی و بحرانی منابع آبی است که همراهی و احساس مسوولیت کشاورزان و مدیریت کارشناسی و علمی مسوولان لازمه اجرای آن است.
در طرح الگوی کشت پیش بینی شده با ایجاد مشوق برای محصولات راهبردی و مشخص شدن تعرفهها برای محصولهای جالیزی و سبزی و صیفی، تعادل بخشی ایجاد میشود. چندی پیش آیتالله رئیسی طرح اصلاح الگوی کشت با ایجاد مشوقها و جذابیتها برای کشاورزان را بسیار مهم دانست و متذکر شد: اگر عوارض کشت سُنّتی و فواید اصلاح الگوی کشت برای کشاورزان تبیین شود، حتماً از سوی آنان پذیرفته خواهد شد.
به اعتقاد متخصصان تامین بازار فروش، توجه به کشاورزی قراردادی و استفاده از ظرفیت بخش خصوصی از راهبردهای مهم اصلاح الگوی کشت است؛ طرحی که کمک بزرگی به حفظ منابع آب و خاک میکند و میتواند، هرچند دیر، مرهمی بر آلام زمینی باشد که منبع اصلی کاشت و داشت و برداشت روزی زمینیان است.
الگوی کشت در مازندران معمولا بر مبنای صرفه اقتصادی است و با نوسانات قیمت محصولات کشاورزی در بازار یا تعطیلی یک کارخانه صنایع تبدیلی و تکمیلی بلافاصله الگوی کشت تغییر میکند و در واقع الگوی کشت بهینه وجود ندارد و به منابع آبی توجه نمیشود.
با توجه به تغییر اقلیم، گرمتر شدن هوا، کاهش بارندگی و به تبع آن کاهش میزان آبهای سطحی و زیرزمینی در مازندران و از سوی دیگر خشک شدن بخشی از اراضی شالیزاری استان که نیاز برنج کشور را تولید و تامین میکند قطعا ضرورت تغییر الگوی کشت در مازندران احساس میشود.
مشکل کمبود منابع آب و خشکسالی بخشی از اراضی کشاورزی که سال گذشته در شرق مازندران شاهد آن بودیم ممکن است در صورت عدم صرفه جویی مصرف آب و عدم تغییر الگوی کشت به زودی خشکسالی گریبان گیر اراضی کشاورزی مرکز و غرب مازندران شود.
کشاورزی به عنوان شغل اصلی اکثر مردم مازندران محسوب میشود که در صورت تداوم روند خشکسالی و بحران کم آبی؛ بخش کشاورزی دچار چالشهای اساسی میشود و اقتصاد مازندران را فلج میکند.
قطعا راهکارهایی مانند تغییر الگوی کشت و استفاده از سیستمهای نوین آبیاری وجود دارد که میتوان با بهره گیری از آنها بحران کم آبی را به گونهای مدیریت کرد که به بخش کشاورزی آسیب وارد نشود. اما باید دید مسئولان و کشاورزان این راهکارها را چگونه و تا چه میزان عملیاتی میکنند؟
برای حل مشکلات کشاورزی باید جزئی نگری را کنار گذاشت
همت الله پیردشتی دکترای زراعت و عضو هیات علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری اظهار کرد: وزارت جهاد کشاورزی از سالها قبل برنامه تغییر الگوی کشت و راهکارهای دیگری برای مقابله با کم آبی پیش بینی کرده و برای عملیاتی شدن آنها در تلاش است اما آیا تغییر الگو از سیستم کشاورزی رایج به سمت کشاورزی پایدار به آسانی امکان پذیر است؟ آیا با سیستمها و سامانههای کشاورزی رایج میتوانیم به اصلاح الگوی کشت دست یابیم؟ جواب خیر است. چراکه الگوی کشت به عنوان یک سامانه کشاورزی باید دارای مزیت نسبی پایدار و مبتنی بر سیاستهای کلان کشور باشد و با شناسایی پتانسیلهای هر منطقه؛ الگوی کشت مناسب را تدوین کند.
وی افزود: برای حل مشکلات کشاورزی باید جزئی نگری را کنار گذاشت و کلی نگری را در پیش گرفت و به سمت الگوی کشت مبتنی بر کشاورزی پایدار برویم و برای تغییر الگوی کشت باید همه ابعاد آن را در نظر بگیریم یعنی اگر به کشاورزان شرق مازندران بگوییم شما برنج نکارید و یک محصول دیگر را کشت کنید. آیا واقعا ابعاد اجتماعی، فرهنگی، زیست محیطی و صرفه اقتصادی تغییر الگوی کشت را در نظر گرفتهایم؟نهادینه شدن کشاورزی پایدار در بستر فرهنگی
صورت میگیرد
این استاد دانشگاه با بیان اینکه هرگونه تغییراتی در حوزه کشاورزی در بستر فرهنگی صورت میگیرد و برای نهادینه شدن مفهوم کشاورزی پایدار باید از طریق رسانهها، دانشگاهها و واحد ترویج جهاد کشاورزی در جامعه فرهنگ سازی شود، گفت: اگر به عنوان یک کشاورز برای محیط زیست ارزش قائل شویم و بدانیم که آب و خاک از منابع بسیار ارزشمند هستند راحتتر تغییر الگوی کشت یا استفاده از سیستم آبیاری قطرهای را میپذیرم.
پیردشتی اظهار کرد: اگر آموزش کشاورزان به صورت دستوری باشد و آموزش دهنده بخواهد کسی را قانع کند بسیار سخت است درحالی که باید رهیافتها مشارکتی باشد یعنی کشاورز در برنامهها مشارکت کند و کلاسهای آموزشی در مزرعه کشاورزان برگزار شود که قطعا اثربخشی بیشتری دارد. این عضو هیات علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری خاطرنشان کرد: زمانی گفته شد که استانهای شمالی قطب تولید برنج کشور باشند و کشاورزان استانهای دیگر برنج نکارند اما این موضوع مستلزم آن است که تولید برنج در استانهای شمالی و به ویژه مازندران افزایش یابد به همین دلیل کشاورزان مازندرانی به کشت دوم برنج روی آوردند و حتی سعی کردند با نهاده بیشتر تولید بیشتری داشته باشند تا برنج مصرفی مورد نیاز کشور را تامین کنند.
با اصلاح الگوی مصرف باید ضایعات برنج را کاهش دهیم
وی افزود: زمانی که صحبت از اصلاح الگوی کشت یا اصلاح سامانههای تولید میشود از سوی دیگر باید به سامانههای اصلاح الگوی مصرف نیز توجه شود یعنی الگوی مصرف را به سمت محصولاتی ببریم که نیاز آن از قبل وجود داشته باشد. آیا سرانه مصرف برنج در کشور همان میزانی است که گزارش میشود؟ قطعا خیر و باید ضایعات برنج در کارخانههای شالیکوبی، ضایعات پس از برداشت شالی و همچنین ضایعات مصرف برنج را در کشور کاهش داد که به تبع آن سرانه مصرف برنج کشور نیز کاهش پیدا میکند.
این دکترای زراعت بیان کرد: باید طبق سامانه الگوی کشت؛ میزان سرانه مصرفی برنج در کشور تعیین و اینکه چه مناطقی استعداد کشت برنج و چه نقاطی پتانسیل کشت دوم برنج را دارند شناسایی شود. درحالی که برخی مناطق در مازندران اقدام به کشت دوم میکنند که اصلا پتانسیل این کار را ندارند.
ضرورت ایجاد صنایع تبدیلی و سیستمهای بسته بندی و برندسازی برنج
پیردشتی گفت: زمانی که میخواهیم به سمت کشاورزی پایدار حرکت کنیم نباید فقط به افزایش سطح زیر کشت و تولید توجه شود بلکه یکی از لازمههای تحقق کشاورزی پایدار؛ تقویت بخش صنایع جانبی و تکمیلی و همچنین ایجاد سیستمهای بسته بندی و برندسازی است به طور مثال محصولات متنوعی را میتوان از برنج تهیه کرد و اگر بخش خدمات و صنایع تبدیلی و تکمیلی برنج توسعه داشته باشد این موضوع خیلی میتواند در بحث اصلاح الگوی کشت کمک کند.
این عضو هیات علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری یادآور شد: در شرق مازندران انار و انجیر دو محصول کم آب بر، ارگانیک و بسیار مرغوب است که میتوان با ایجاد صنایع تبدیلی و تکمیلی این محصولات و برندسازی آنها؛ الگوی کشت در این منطقه را تغییر داد و اصلاح کرد که البته پیش از تولید باید بازار را بشناسیم و نیازسنجی کنیم و از سوی دیگر الگوی کشت بهینه باید ضمانت اجرایی داشته باشد که در مدت مشخص، بازار، تولید، مصرف سرانه کشور و میزان قابل صادرات را مشخص کنند.
الگوی کشت مازندران در تار عنکبوت اقتصاد گیر کرده است
پیردشتی گفت: در چند دهه گذشته اکثر اراضی کشاورزی شرق مازندارن به کشت پنبه اختصاص داشت چراکه کارخانه چیت سازی بهشهر فعال بود و بازار فروش پنبه برای کشاورزان وجود داشت اما پس از ورشکستگی و تعطیلی این کارخانه و عدم صرفه اقتصادی برای کشاورزان؛ همه اراضی پنبه به اراضی شالیزاری تبدیل شدند پس در واقع برای این منطقه الگوی کشت برنج وجود نداشته که اکنون بخواهیم آن را تغییر دهیم و کشاورزی فقط به صورت الگوی کشت سنتی انجام میشد.
وی افزود: همچنین یک زمانی برنج صرفه اقتصادی نداشت و بسیاری از اراضی شالیزاری در سطح استان مازندران به باغات مرکبات تبدیل شد و در چند سال اخیر به دلیل افزایش قیمت برنج؛ باغات مرکبات به شالیزار تبدیل شد زیرا صرفه اقتصادی داشت یعنی مازندران در کشاورزی به تار عنکبوت اقتصاد گیر کرده است و الگوی کشت بهینه وجود ندارد اما اگر میخواهیم به آن دست یابیم باید با توجه به اطلاعات ماهوارهای استعداد و پتانسیل هر منطقه شناسایی و بازار آن فراهم شود و همچنین خرید تضمینی و مشوق کشت محصولات کم آب بر از سوی دولت تعیین شود.روند کند توسعه کشت محصولات کم آب بر
این استاد دانشگاه تصریح کرد: روند توسعه کشت محصولات کم آب بر مانند کنجد، ذرت، پنبه و ارزن در مازندران بسیار کند است و البته باید بازار آنها مهیا باشد تا کشاورز از لحاظ اقتصادی با مشکل مواجه نشود.
این دکترای زراعت اظهار کرد: برای مقابله با بحران کم آبی در حوزه کشاورزی به عنوان راهکار کوتاه مدت میتوان بهره وری آب یا راندمان مصرف آب را بالا برد یعنی از سیستمهای آبیاری تناوبی و آبیاری قطرهای و خشک و مرطوب کردن استفاده کرد که با توجه به تحقیقات علمی ثابت شده برنج یک گیاه کاملا آبزی نیست بلکه نیمه آبزی بوده و همیشه لازم نیست اراضی شالیزاری کاملا غرقابی باشند اما برای پیاده سازی این سیستم باید در زمینه اجتماعی و آموزش کشاورزان کار کرد. در راهکار دراز مدت باید تغییر سیستم کاشت را در نظر گرفت یعنی به سمت سیستمهای خشک کاری یا سیستمهایی کم آب بر برویم همان طوری که در بسیاری از کشورها برنج را به صورت غرقابی کشت نمیکنند.
یکی از راههای دستیابی
به کشاورزی پایدار؛ تثبیت شغل کشاورزی
وی با بیان اینکه یکی از راهکارهای دستیابی به کشاورزی پایدار؛ تثبیت شغل کشاورزی است تا به عنوان یک شغل شناخته شود و کشاورز حرفهای داشته باشیم، گفت: اکنون در کشاورزی سنتی فقط با استفاده از نهادههای زیاد تولید بالایی داریم و با توجه به اینکه در سالهای اخیر هزینه تولید نهادهها افزایش یافته و فشار بازار زیاد شده است برای کشاورز صرفه اقتصادی ندارد که برای گریز از این مشکل باید به سمت کشاورزی دانش بنیان حرکت کنیم.
پیردشتی عنوان کرد: یکی از راههای رسیدن به کشاورزی دانش بنیان ایجاد گلخانهها است که در آن میتوان از سطوح کم؛ درآمد بالاتری بدست آورد و همچنین کشت گیاهان دارویی که میتوانند در درازمدت ارزش اقتصادی داشته باشند و آب کمتری استفاده میکنند و کشور ایران به شدت پتانسیل کشت این گیاهان را دارد. اگر حمایتها صورت گیرد و صنایع تبدیلی گیاهان دارویی در مازندران احداث شوند مطمئنا کشاورزان نیز راغب میشوند که کشت گیاهان دارویی را در الگوی کشت خود قرار دهند.
عدم توجه به پتانسیلهای هر منطقه منجر به بهره برداری بیش از حد منابع آب کشور شد
علی شاهنظری دکترای آبیاری و منابع آب و عضو هیات علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری اظهار کرد: کمبود منابع آب در کشور یک امر طبیعی است و طبق روال هیدرولوژیکی دورههای ترسالی و خشک سالی اتفاق میافتد اما آنچه شرایط منابع آبی کشور را بحرانی کرده الگوی کشت حمایت شده از سیاستگذاریهای کشور است.
وی افزود: در هر منطقهای باید بر اساس پتانسیل موجود سیاستهای توسعهای را اجرایی کرد اما آنچه در طی سالهای اخیر به بهره برداری بیش از حد منابع آب کشور منتج شد عدم توجه به پتانسیلهای هر منطقه است. توسعه و حمایت از برخی کشتها که با آمایش سرزمین یک منطقه همخوانی ندارد حتی موجب برداشت بیش از حد منابع آب زیرزمینی شده است که خسارت جبران ناپذیری دارد به همین دلیل باید دنبال راهکارهایی باشیم که بتواند این عقب افتادگیها را جبران کند.
شاه نظری گفت: برای حل مشکل در ابتدا مسئولان باید به اهمیت آب و لزوم اجرای راهکارها بر مبنای توسعه پایدار اهتمام ورزند و قبول کنند که موضوع آب در حال حاضر به یک مشکل اصلی در کشور تبدیل شده است. در مرحله دوم باید به فرهنگسازی استفاده از آب در سطح جامعه پرداخت و با استفاده از مزارع الگویی به کشاورزان نشان داد که شالیزار نیازمند وجود پنج سانتی متر آب نیست و اگر فقط در منطقه ریشه به مقدار لازم آب وجود داشته باشد کافی است. حتی برخی از مواقع مانند مرحله پنجه زنی گیاه برنج؛ خشک کردن شالیزار یک ضرورت بوده و برای مزرعه و تولید بیشتر محصول
مفید است.
