تغییر سبک زندگی و فقدان تفکیک زباله از مبداء سبب شد در شرایط فعلی بیش از یک سوم زبالههای تولیدی در مازندران سهم روستاها باشد که در صورت تداوم رویه فعلی این امر به یک چالش جدی برای مدیریت پسماند استان تبدیل خواهد شد.
بر اساس آمارهای اعلام شده در حال حاضر روزانه سه هزار و ۱۰۰ تن زباله در استان مازندران تولید میشود که از این مقدار بیش از یک سوم آن برابر با یک هزار و ۱۰۰ تن زباله تولیدی سهم روستاهای این استان است.
با توجه به اینکه در سالهای گذشته بحران پسماند مازندران همانند شرایط فعلی بحران نشده بود هر شهرستان یک مکانی برای دفن زباله در اختیار داشت. با توجه به بسته شدن چند سایت زباله در شهرهای مازندران و به ناچار حمل این زبالهها به استانهای دیگر سبب شد که متولیان امر ابراز نگرانی خود را از تولید انبوه زباله در روستاهای مازندران اعلام کنند.
مازندران از نظر جمعیت روستانشین دومین استان کشور است. وجود بیش از سه هزار و ۶۰۰ روستا در این استان و تراکم جمعیتی بالای این آبادیها هرچند که نقش این استان در تولید محصولات کشاورزی و باغی را برجسته کرده است، اما از سوی دیگر تعداد زیاد جمعیت روستانشین به همراه حضور پر تعداد مسافران در این استان سبب شده که در برخی مسائل زیرساختی مانند جمعآوری پسماند روستایی با چالشهای جدی مواجه باشد.
آخرین آمارهای ثبت شده از سرشماری جمعیت در مازندران نشان میدهد که دستکم ۴۷ درصد مردم این استان ساکن روستاها هستند. روستاهایی که بسیاری از آنها در مناطق جلگهای فاصله چندانی با هم ندارند و مانند شهرهای این استان گاهی فقط با یک تابلو از هم جدا میشوند.
برای این منظور، هر شهر و شهرستانی دارای یک یا چند سایت زباله است که زبالههای جمع آوری شده از سطح شهر و روستا در آنجا دپو میشود.
سایت زباله اشکتهچال رامسر که پس از سالها پیگیری، موفق به دریافت مصوبه طرح مستقل شد و از انتقال زباله به تنکابن نجات یافت، مردادماه امسال بار دیگر با تصمیمی استانی مواجه شد که خواستار انتقال زباله این شهر به تنکابن بوده است؛ تصمیمی که اگر بهموقع و با ایجاد زیرساختهای کافی در تنکابن همراه شود، گامی مثبت و در غیر این صورت بار دیگر مدیریت پسماند رامسر را در دامِ چالشهای گذشته گرفتار میکند.
سایت زباله اشکتهچال رامسر که در دل جنگل کلاکولی واقع شده، از سال ۱۳۷۹ تاکنون روزانه میزبان ۶۰ تا ۸۰ تُن زباله تولیدی شهروندان رامسر بوده است. این عدد در ایام پیک مسافر به ۱۸۰ تن هم میرسد. قرار بود از این مکان تنها بهمدت هشت تا ۱۰ سال برای دفن زباله استفاده شود، اما اکنون با گذشت بیش از ۲۰ سال، به گفته کارشناسان، نه تنها عملاً ظرفیت آن تکمیل شده بلکه از همان ابتدا مکان مناسب برای دفن زباله نبود و زیرساختهایش ناقص و غیراصولی بود.
طی سالهای گذشته، مقامات استانی همواره بر انتقال زبالههای رامسر به سایت پردهسر تنکابن تأکید داشتند؛ اما هردو شهرستان با این تصمیم مخالف بودند. مسئولان مدیریت پسماند رامسر معتقد بودند که سایت پردهسر از نظر فنی توان و ظرفیتِ پذیرش زبالههای رامسر را ندارد و باید برای رامسر طرح و بودجه مستقل تعریف شود. در مقابل، تنکابن نیز نه تنها تمایلی به پذیرش زبالههای رامسر نداشت، عملاً هیچگاه زبالهای را از این شهرستان نپذیرفت. ضمن اینکه ظرفیت و تجهیزات لازم برای پذیرش زباله هم در این سایت فراهم نبود.
همین کشوقوس و بلاتکلیفی به واسطه رویکرد مدیریتی استان مبنی بر تجمیعی شدن زباله باعث شد که رامسر، برخلاف همسایه خود تنکابن، طی این سالها از داشتن طرح مستقل و بهرهمندی از اعتبارات ملی و دولتی، محروم بماند و از اعتبارهای داخلی شهرداری برای تجهیز و بهسازی سایت هزینه کند. اکنون نیز این تصمیم درحالی مطرح شده که سال گذشته، رامسریها موفق شدند با پیگیریهای مستمر، مصوبه داشتن سایت و طرح مستقل پسماند را از استان دریافت کنند. حتی به واسطه آن مشاوری برای عملیات اجرایی طرح انتخاب شد؛ در چنین شرایطی بار دیگر زمزمههای انتقال زبالهها به تنکابن مطرح شده است.
این تصمیم درحالی از سوی مقامات استانی اخذ شده که اخیرا عملیات اجرایی بهسازی سایت پردهسر تنکابن، شامل تولید کمپوست و افزایش ظرفیت پذیرش، با اعتباری بالغ بر ۲ هزار میلیارد ریال آغاز شده است و با اتمام آن ظرفیت سایت پردهسر به ۲۵۰ تن زباله در روز میرسد؛ موضوعی که احتمال تغییر سیاستهای پسماند منطقه را پررنگتر میکند.
در حالی که زمزمههای اجرای طرح انتقال زبالههای رامسر به گوش میرسد، متولیان مدیریت پسماند این شهرستان موفقیت آن را مشروط به تحقق چند عامل کلیدی میدانند.
مهران حلاجیان، مدیر خدمات شهری شهرداری رامسر، در همین راستا اظهار کرد: ظرفیت پذیرش سایت زباله اشکتهچال مدتهاست به پایان رسیده است. از همان ابتدا، دپوی زباله در این محل بهصورت غیربهداشتی و غیراصولی انجام شد و همین موضوع باعث شده مدیریت پسماند در این منطقه همواره با چالشهای جدی روبهرو باشد. اقدامات فنی ضروری نظیر احداث کانالهای تصفیه شیرابه، پوششدهی و سدبندی به درستی انجام نشد و این کاستیها باعث شده این سایت به معضلی جدی و بهتعبیری به یک غده سرطانی تبدیل شود.
وی با تاکید بر ضرورت افزایش ظرفیت این سایت و تأمین اعتبار، گفت: شهرداری برای احیا و بهسازی این محل، مشاور فنی استخدام کرده و طبق آخرین برآورد، به ۳۰ تا ۳۵ میلیارد تومان اعتبار نیاز داریم. برای بهبود وضعیت، باید کانال جمعآوری شیرابه احداث، خاکریزی، پوششدهی کامل و زیرساختها تقویت شود. اجرای این اقدامات نیز نیازمند حضور پیمانکاران متخصص و توانمند است.
حلاجیان درباره اقدامات شهرداری برای ایجاد سایت مستقل پسماند در رامسر نیز توضیح داد:سال گذشته طرحی شامل تولید کمپوست، راهاندازی خط پردازش تکمیلی و سایر الزامات به تصویب کارگروه پسماند استان رسید و مشاور طرح نیز انتخاب شد. قرار بود اعتبارات لازم تأمین شود و بخش خصوصی نیز در این طرح سرمایهگذاری کند. اما در پیگیریهای اخیر مشخص شد تصمیم استان، انتقال زبالههای رامسر به تنکابن است؛ هرچند این تصمیم هنوز بهصورت رسمی و مکتوب به شهرداری اعلام نشده است. مدیر پسماند شهرداری رامسر با اشاره به سابقه طولانی و بینتیجه طرح تجمیع زباله در تنکابن گفت:این طرح سالهاست در دستور کار قرار دارد، اما هنوز عملیاتی نشده و همین بلاتکلیفی موجب رکود طرحهای مدیریت پسماند در رامسر شده است. در حالی که تنکابن از اعتبارات ملی و استانی برای توسعه و بهسازی سایت خود بهرهمند میشود، رامسر بهدلیل نداشتن طرح مصوب، در دو دهه اخیر فقط از منابع داخلی شهرداری استفاده کرده و از دریافت اعتبارات ملی محروم مانده است.
او همچنین به چالشهای فنی و اجتماعی سایت پردهسر تنکابن اشاره کرد و افزود: جهیزات این سایت قدیمی است و مشکلات اجتماعی خاص خود را دارد. با این حال، اگر امکان فنی سایت اجازه دهد و فرآیند انتقال زبالهها بهسرعت انجام شود، این طرح میتواند به نفع رامسر تمام شود؛ چرا که حجم بالای زباله، ظرفیت جذب سرمایهگذار و ایجاد درآمد را افزایش میدهد. اما در غیر این صورت، ادامه وضعیت فعلی به ضرر شهرستان خواهد بود.
و حالا امروز دادستان عمومی و انقلاب رامسر در مکاتبهای با دادستان مرکز استان مازندران، بر لزوم اختصاص بودجه مستقل برای سایت پسماند کلاکولی این شهرستان تأکید کرد.
بهمن سامخانیان در این نامه با اشاره به چالشها و موانع سایت زباله پردهسر تنکابن و مقاومتهای محلی، از استاندار مازندران درخواست کرد تا اعتبار مستقلی برای سایت زباله رامسر اختصاص یابد.
در این مکاتبه آمده است که در طول چندین سال در سایت زباله پردهسر تنکابن اقدام مؤثر و ملموسی صورت نگرفته و در گذشته علاوه بر تنشهای اجتماعی و اعتراضات محلی، بارها از ورود زبالههای حتی شهرستان تنکابن به این سایت با دستورهای قضایی جلوگیری شده است. شهردار رامسر نیز در این رابطه گفت: وابستگی شهرستان رامسر در حوزه مدیریت پسماند طی دو دهه اخیر به سایت تنکابن نتیجهبخش نبوده و انتقال زباله رامسر به سایت تنکابن محقق نشده است. مصطفی گلجاریمقدم افزود: برابر مصوبات کمیته پسماند شهرستان رامسر برای ساماندهی سایت کلاکولی مشاور گرفته شده و این طرح به ۶۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد. از سوی دیگر با توجه به شکایت اداره محیط زیست، حکم تعطیلی سایت زباله رامسر صادر شده که در صورت قطعیت، شهرستان با چالش جدی مواجه خواهد شد. پس از این مکاتبه، دادستان مرکز استان مازندران موضوع را با توجه به اهمیت و فوریت آن به معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری ارسال کرده است. چندی پیش هم استاندار مازندران از سایت زباله کلاکولی بازدید کرده بود.
- نویسنده : مائده مطهری زاده
