سرویس اجتماعی

زلزله‌ای با قدرتِ ۴.۴ ریشتر حوالی بیشه بنه از توابع شهرستان بهشهر مازندران را در عمق هشت کیلومتری زمین، در ساعت ۱۷:۴۴ روز چهارشنبه ۲۸ تیرماه به لرزه درآورد.

در پی این حادثه ۲ تیم ارزیاب جمعیت هلال‌احمر برای ارزیابی میزان خسارت احتمالی زمین لرزه به محل اعزام شدند و همه پایگاه‌های هلال‌احمر استان به حال آماده باش درآمدند.حسینعلی محمدی شیرکلاهی در این باره گفت:‌ این تعداد واحد مسکونی دچار خسارت جزیی و در حد کمتر از ۱۰ درصد خسارت شدند و غالب خسارت ها به صورت ترک دیوارها بوده است. وی ادامه داد: با توجه به اینکه اکثر منازل این منطقه قدیمی و فرسوده هستند با زلزله قدرت پایین دچار خسارت می‌شوند. مدیرکل مدیریت بحران استانداری مازندران اظهار داشت: برای جبران خسارت وارده پس از نهایی شدن آمار میزان خسارت‌ها و ارسال آن به تهران در خصوص مساعدت احتمالی تصمیم گیری و اعلام می‌شود. بیشه بنه به عنوان کانون این زمین لرزه یکی از روستاهای بخش «یانه سر» بهشهر و از مناطق کوهستانی و ییلاقی به شمار می‌رود.

مازندران چقدر ایمن است؟

اما به واقع مازندران در برابرِ زلزله‌های بزرگ، چقدر ایمن است؟ از جاده‌های مواصلاتی و راه‌های بین شهری و روستایی گرفته تا منازل مسکونی و دیگر زیرساخت‌ها؟! هیولای خفته‌ای که ۶۰۰ کیلومتر از استان‌های شمالی کرانه خزر را در برگرفته و طغیان آن می‌تواند قدرت تخریبی شدیدتر از بم کرمان را برجای گذارد. بررسی یافته‌ها نشان داده که گسل خزر در طول فعالیتش همواره زمین لرزه‌هایی با مقیاس هفت ریشتر به بالا داشته و زیرساخت‌های لرزان موجود در شمال از جمله مازندران برابر این گسل تاب آوری چندانی نخواهد داشت. ۷۵ درصد وسعت ۲۳ هزار کیلومتر مربعی مازندران روی گسل خزر و البرز واقع شده و این هیولای خفته در زیرپوست شهرها و مناطق مازندران، آرمیده است. یک استاد دانشگاه زمین شناسی با اظهار اینکه گسل خزر و شمال البرز در طول تاریخ همواره آثار تخریبی بالایی برجای گذاشته است در این باره گفت: تاکنون زمین لرزه‌های مخربی در مناطق مختلفی از جمله بابل، آمل و غیره ثبت شده است و زمین لرزه سال ۱۳۸۳ در بلده مازندران شواهدی از گسل خزری را نمایان کرده است.

حسین اسلامی با عنوان اینکه انتظار می‌رود گسل خزر هر ۶۰۰ تا ۷۰۰ سال با رخداد و زمین لغزشی به بزرگی هفت ریشتری خود را نمایان سازد، افزود: این گسل پهنای کرانه جنوبی دریای خزر را دربرمی‌گیرد و متاسفانه زیرساخت‌های شهرهای شمالی از جمله بنادر و شهرهای ساحلی در این مناطق واقع شده است.

وی با عنوان اینکه باید نسبت به تقویت زیرساخت‌ها در حوزه جنوبی دریای خزر تلاش بیشتری کرد، افزود: ریزش و رانش سنگ و جوشش ماسه از جمله مخاطرات معمول به شمار می‌رود. وی با عنوان اینکه متاسفانه اطلاعات دقیقی از گسل خزر وجود ندارد، یادآور شد: حرکت گسل خزر نسبت به گسل تهران ۱۰ برابر و قدرت تخریب آن نیز بیشتر خواهد بود.

وی بیان کرد: ممکن است زمین‌لرزه تاریخی در این منطقه، زمانی که ثبت دستگاهی وجود نداشته بود، رخ داده باشد، وجود دریاچه ولشت در نزدیکی کلاردشت نمایانگر سدی زمین‌لغزشی است که به احتمال زیاد به رخداد یک زمین‌لرزه مهم قبلی در همین منطقه این سه زمین‌لرزه کوچک، مربوط بوده است. استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله ایران اشاره کرد: در قطعه گسله البرز شمالی، حدفاصل بین ناحیه چلاو و ناحیه کجور، نبود لرزه‌ای مهم وجود دارد (قطعه‌ای از گسل فعال و لرزه‌زا که از زمان مشخصی در هزاره‌های گذشته، تا کنون زلزله شدیدی در آن رخ نداده و هر آن ممکن است رخ دهد) و انتظار می‌رود که یک زلزله در حد بزرگای ۷ ریشتر در این منطقه لرزش شدید و خسارات جدی ایجاد کند. زارع افزود: زلزله ۱۳۳۶ سنگچال منطقه کوهستانی بندپی را با حدود ۱۲۰ روستا به کلی ویران کرد، سنگین‌ترین ویرانی‌هایی که در اثر زمین‌لرزه به بار آمد بین ناندل، سنگچال، چلیاسر، نسل، اندوار و پردمه بود، در حالیکه سنگ‌ریزش‌ها و زمین‌لغزه‌ها به ویژه در برون، ورزنه، شنگلده، نل و دینان بر میزان ویرانی‌ها افزودند. وی یادآورشد: درمسیرهای علیای سجادرود و شیرقلعه، سد زمین‌لغزشی ایجاد و گذرگاه‌ها بسته شد، سنگ‌ریزش بزرگی رودخانه هراز را در نزدیکی علی‌آباد مسدود کرد به نحوی که سدی به بلندی ۲۰ متر و با مخزنی به طول حدود یک کیلومتر پدید آمد همچنین در بخش‌های جنوبی تهران و تا فیروزکوه چند خانه آسیب دیدند. استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله ایران گفت: در شمال، به خانه‌هایی در آمل، بابل، قائمشهر و ساری به چند خانه آسیب رسید، زمین‌لرزه از خراسان و شاهرود تا هشتپر در آذربایجان و در جنوب تا کاشان حس شد. زارع اظهار کرد: زمین‌لغزش‌های بزرگ به عنوان ساختارهایی که با عوامل زمین‌ساختی مرتبط بوده و زمین‌لرزه به عنوان محرک آنها عمل کرده می‌توانند به عنوان شاخص برای شناخت زمین‌لرزه‌های بزرگ رخ داده در زمان پیشاتاریخی و برآورد توان لرزه‌زائی گسل مورد استفاده قرار گرفته شود. وی گفت: دریای مازندران در چهار دهه گذشته به دلایل مختلف از نظر سوانحی که در نزدیکی آن اتفاق افتاده مورد توجه مردم قرار گرفته است. در اواخر دهه ۶۰ و در طول دهه ۷۰ یکی از مسائل مهمی که مطرح شده مسیر پیشروی آب دریا و همچنین آب دریای مازندران، پلاژها و سواحلی که در ساحل ساخته شده بود را تخریب کرد.

استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله ایران افزود: دلایل طبیعی زمین‌شناختی و افزایش ورودی آب از طریق کشورهای شمالی به دریای مازندران از دلایل بالا آمدن آب مطرح است.

زارع اظهار کرد: مخاطرات دریای خزر، به صورت نوسانات طبیعی موجب پیشروی و پسروی آب می‌شود، البته دلایل ساختاری کف دریا، مداخلات انسانی و نوسانات طبیعی آب همچنان در برآورد پیشروی آب دریا اهمیت بالایی دارد. وی گفت: مطالعه‌ای طی سال‌های ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۰ در خصوص پتانسیل وقوع سونامی در دریای مازندران انجام شده است. دریای کاسپین بزرگترین آبگیر بسته زمین است و با توجه به حجم آب آن وعمق زیادی که دارد با دریاهای اقیانوسی مانند دریای سیاه، دریای بالتیک و دریای زرد قابل مقایسه است، همچنین در کف دریای مازندران هفت گسل لرزه‌زا شناسایی شده است. استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله ایران ادامه داد: بر اساس گسل‌هایی که در امتداد و نزدیکی ساحل قرار دارند و انجام مدل‌سازی در نتیجه آن مطالعه نشان داد، امکان پدیده سونامی وجود دارد اما اندازه آن خیلی بزرگ نخواهد بود و حداکثر ارتفاع آب به ۳ تا۴ مترخواهد رسید.

مهم‌ترین گسل‌های زلزله خیز

دکتر مهدی زارع، استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله ایران اظهار کرد: مهم‌ترین زمین‌لرزه‌های مازندران بیشتر تحت تاثیر گسل البرز شمالی و گسل مازندران در بخش‌های مرکزی و شمال البرز مرکزی و همچنین گسل بهشهر و قطعه شرقی گسل البرز شمالی در بخش‌های شرقی البرز مرکزی گزارش شده است. وی تصریح کرد: گسل گرگان نیز در ادامه شرقی گسل بهشهر قرار دارد که در سال ۱۵۲۰ دوره صفویان با توجه به خسارات وارده یک زلزله ۶.۵ رخ داده است. استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله ایران خاطرنشان کرد: مناطق مرکزی و تلاقی گسل‌های بهشهر و مازندران در جنوب ساری، بابل و منطقه مرکزی البرز مرکزی از جمله مهم‌ترین مناطق با پتانسیل خطر بالای رخداد یک زمین‌لرزه بزرگ در مازندران می‌توان نام برد. زارع گفت: مهم‌ترین گسل‌های لرزه‌زا در منطقه البرز مرکزی، شامل گسل‌های شمال البرز، خزر (مازندران)، لاریجان، لار، مشا، کندوان و گسل بلده است. وی با اشاره به زلزله‌های مهم مرتبط با جنبایی گسل بهشهر اظهار کرد: زلزله ۲۲ فروردین ۱۳۱۴ کسوت ساری به بزرگی ۶.۳ همچنین (۱۱ آوریل ۱۹۳۵) گسل خزر(مازندران) از حدود ۱۲ کیلومتری جنوب شهر نور و در مرز بین کوه و دشت مازندران موجب تغییر شکل و کج شدن آبرفت‌های جوان شده است. استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله ایران ادامه داد: در کیلومتر ۲۳ جاده رویان بلده مقطع گسل شمال البرز که از روستای وازک عبور می‌کند با ایجاد یک زون خورد شده به پهنای یک کیلومترمتر مشهور است که این گسل زلزله ۸ خرداد ۱۳۸۳ فیروزآباد کجور با بزرگای ۶.۵ را موجب شد (که با ۲۷ کشته همراه بود و در منطقه‌های بلده و کجور به شدت احساس شد). زارع یادآورشد: از زلزله‌های مهم بخش شرقی این گسل همان زمین‌لرزه ۱۱ تیر ۱۳۳۶ (۲ ژوئیه ۱۹۵۷) سنگچال، جنوب آمل بود که حدود ۱۲۰۰ نفر کشته بر جای گذاشته است. وی افزود: بزرگای زلزله سنگچال -در مقیاس امواج سطحی Ms- از ۶.۸ تا ۷.۵ گزارش شد، بنابراین گسل شمال البرز گسل مهمی که پتانسیل لرزه‌زایی مهمی نیز داراست. استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله ایران بیان کرد: این گسل در سال‌های اخیر در ۲۱ شهریور ۱۳۹۶ سه زمین‌لرزه کوچک را در جنوب غرب موجب شد که این زلزله‌ها همگی کوچک و در حوالی کلاردشت رخ داده است.

زارع افزود: هر رخداد زلزله شدید (با بزرگای بیش از ۶) در این منطقه با وقوع زمین‌لغزش‌های مهم می‌تواند همراه باشد، این زمین‌لغزش‌ها به عنوان خطر ثانویه در منطقه کوهستانی البرز مرکزی و غربی در اثر رخداد زلزله می‌تواند موجب خسارت و تلفات به ویژه در جاده‌های مهم نظیر جاده چالوس و روستاها و شهرهای واقع در منطقه کوهستانی مانند کلاردشت شود.

۹۰ درصد مردم استان روی گسل‌های زلزله زندگی می‌کنند.

مدیرکل جمعیت هلال احمر مازندران نیز سال گذشته با اشاره به خطرپذیری استان گفت: ۹۰ درصد مردم استان روی گسل‌های زلزله زندگی می‌کنند.

غلامعلی فخاری در روز گرامیداشت سالروز تأسیس جمعیت هلال احمر با بیان اینکه مازندران استانی حادثه خیز است و باید همواره آماده باشیم، افزود: ما در استان پرخطر و پرریسک زندگی می‌کنیم و در کنار مردم باید آماده باشیم. وی ادامه داد: دو سوم مساحت مازندران، شیبدار، کوهستانی، صعب العبور و جنگلی است و دو قله کوهستانی پرخطر نظیر دماوند در استان وجود دارد و ۱۵ گردنه کوهستانی پرخطر نیز در استان واقع شده است. وی وجود پنج محور کوهستانی، دو محور جلگه‌ای را از جمله جاذبه‌ها و حساسیت‌های استان بیان کرد و گفت: وجود ۶۳ رود و ۱۵ رودخانه پرخروش وضعیت استان را خاص و حساس کرده است. فخاری با اظهار اینکه مازندران دومین استان دارای تراکم جمعیتی کشور است، ادامه داد: مجاورت با شش استان کشور از جمله تهران، خطرپذیری استان را افزایش داده است و علاوه براین، استان معین و پیشتاز تهران و استان‌های حاشیه هستیم. مدیرکل جمعیت هلال احمر مازندران با اشاره به آزادسازی ساحل و دسترسی مردم به این مناطق گفت: ۷۵ درصد مساحت استان روی گسل‌های فعال زلزله است و ۹۰ درصد مردم روی این گسل‌ها زندگی می‌کنند. وی ادامه داد: جاده، دریا، کوهستان و تعطیلات شرایط خطرپذیری استان را بیشتر کرده است و هر ساله ۳۲ حوادث و مخاطرات طبیعی را در استان شاهد هستیم از این رو آمادگی، توانمندسازی، به روزسازی تجهیزات و لجستیک مهمترین مأموریت است. با همه اینها، آخرین حرکت و اقدام اجرایی در مازندران در این خصوص به خبرِ اجرایی شدنِ طرح ریز پهنه بندی در سه شهر ساری، بابل و رامسر

بازمی‌گردد که از عملیاتی شدن همان هم خبری در دست نیست و متاسفانه باید گفت تقریبا هیچ کاری برای مقابله با زلزله و ایمن سازی ساختمان‌ها و تاسیسات در استان نشده است و بیمِ زلزله‌های بزرگ با قدرت تخریب بسیار گسترده تا مغز استخوان‌مان را می‌سوزاند!