ایجاد یک سرپناه برای کسانی که این روزها سقفی بالای سر ندارند و از گزند سرما و باد و باران در امان نیستند، دغدغه اصلی فعالان اجتماعی و همچنین بهزیستی و شهرداری استانهای مختلف کشور در این روزهاست. از سالها پیش بحث ایجاد گرمخانه در استانهای ۳۱گانه کشور با محوریت مرکز استان در دستور کار شهرداریها قرار گرفت.
گرمخانه به افراد بیخانمان، کارتن خواب و آسیبدیدگان اجتماع، پناهگاه و غذای رایگان میدهد که هزینههای آن از راه دولتی یا خدمات گروههای اجتماعی تأمین میشود. گرمخانهها معمولاً حالت اردوگاهی دارند و تعداد زیادی از افراد بیسرپناه را پذیرش میکنند. بر اساس قانون، سازمان بهزیستی موظف است افراد بیسرپرست، ناتوان، معلول و سالمندان نیازمند را در اماکن مناسب نگهداری کند و تحت آموزش قرار دهد. این سازمان، همچنین باید پوششهای حمایتی لازم را تا ایجاد شرایط و زمینه مناسب برای بازگشت آنان به زندگی عادی ایجاد کند.
البته در حال حاضر، بیشتر، شهرداریها متولی ایجاد گرمخانهها در کشور هستند و بهزیستی نیز با در اختیار گذاشتن نیروی متخصص و مددکار به گرمخانهها سهم خودش در ساماندهی پدیده کارتنخوابی را ادا میکند اما بهنظر میرسد برای انجام یک کار جدی و اثرگذار در این حوزه، باید کار را بهدست متخصصان و فعالان این حوزه بسپاریم؛ موضوعی که احمد بخارایی، استاد جامعهشناسی و مدیر گروه مسائل و آسیبهای اجتماعی انجمن جامعهشناسی ایران نیز به آن معتقد است.
این جامعهشناس و عضو هیأت علمی دانشگاه با اشاره به تجارب دیگر کشورها در ساماندهی موضوع کارتنخوابی میگوید:« اساسا در جوامع پیشرفته از آنجا که افراد برای داشتن شغل و درآمد با موانع و مشکلات کمتری مواجه هستند، ما در این کشورها زیاد با پدیده کارتنخوابی مواجه نیستیم. نهایتا تعداد خیلی کمی از افراد تحتشرایط ویژه کارتنخواب هستند که خیریهها با نگاه انساندوستانهای که دارند و امکانات حداقلی که از دولتها میگیرند به وضعیت این افراد سامان میدهند. بنابراین وضعیت جامعه ما از حیث داشتن افراد بیخانمان و دیگر قشرهای آسیبپذیر ازجمله کودکان کار، متکدیان، زبالهگردها و… با این جوامع قابلمقایسه نیست. در چنین وضعیتی صرف ایجاد گرمخانه در کشور و ساختن سرپناهی برای افراد بیخانمان یک راهکار موقتی در این حوزه بهحساب میآید و درواقع حکم مسکن برای التیام درد ناشی از سرطان را دارد؛ یعنی گرمخانهها در پدیده کارتنخوابی موقتا درد را کم میکنند اما قطعا قادر به درمان نیستند.» او ادامه میدهد:« اگر میخواهیم در این حوزه یک کار جدی انجام بدهیم، باید کار را بهدست متخصصان که همان NGOها هستند بسپاریم و دستشان را باز بگذاریم تا خودشان سیاستگذاری کرده و بتوانند کار را از طریق کانال صحیح و علمی پیش ببرند؛ کاری که این روزها در دنیا در حال انجام است. متأسفانه هماکنون سازمانهای مردمنهاد در کشور ما پرقدرت نیستند چه برسد به اینکه بخواهند فعالیت اثرگذاری داشته باشند درحالیکه در کشورهای پیشرفته دنیا مددکاری جامعهای شکل گرفته که این نوع مددکاری فراتر از مددکاری اجتماعی است. بر این اساس، NGOهای بزرگتر حلقه اتصال دولت با NGOهای کوچکتر هستند و نظامی تشکیل دادهاند که در این نظام دولت یک نقش حداقلی و پشتیبانی دارد. چنین سیستمی علاوه بر اینکه بار بزرگی از روی دوش دولت برمیدارد، قطعا کاراتر است و میتواند کارهای بزرگتری انجام دهد.» بخارایی تأکید میکند که اگر میخواهیم در حوزه آسیبهای اجتماعی بهویژه موضوع موردبحث کاری جدی و اثرگذار انجام بدهیم، تنها راهی که داریم واگذاری کار و سیاستگذاری به نهادهای مردمنهاد و پشتیبانی دولت از آنهاست.
گرمخانهها در مازندران
در مازندران نیز با توجه به گردشگرپذیر بودن، تعدادی گرمخانه در شهرهای ساری، بابل، آمل و قائمشهر وجود دارد. فرماندار بابل در همین راستا با بیان اینکه گرمخانه ظرفیتی برای شناسایی و ساماندهی بیخانمانها از سطح شهر است، گفت: متکدیان به صورت شبکهای هدایت میشوند اما افرادی که به هر دلیلی بیخانمان هستند برای مدت مشخص و با دستور دستگاه قضایی از گرمخانه استفاده میکنند. البته متکدیان هیچ تمایلی برای استفاده از گرمخانه ندارند.
در راستای اهمیت موضوع فرماندار ویژه شهرستان بابل در خصوص فعالیت گرمخانه این شهرستان در گفتوگویی اظهار کرد: گرمخانه بابل با هدف نگهداری از کودکان کار، متکدیان، کارتن خوابها و افرادی که با دستور قضایی و انتظامی باید تحت پوشش قرار گیرند در سال ۱۳۹۵ از سوی شهرداری بابل احداث شد.
علی پیرفلک افزود: این ساختمان که حدود ۲۵۰ متر و در دو واحد مجزا برای آقایان و بانوان تعبیه شده است شامل یک حال و پذیرایی بزرگ، سه اتاق خواب، سرویشبهداشتی، حمام و سیستم سرمایشی و گرمایشی با ظرفیت هر واحد ۳۰ نفر است.
وی افزود: این گرمخانه در سال ۱۴۰۰ با اعتبار ۱۲۰ میلیون تومان بازسازی و تجهیز کامل شد.
فرماندار ویژه شهرستان بابل با اشاره به اینکه این گرمخانه ظرفیت نگهداری و پذیرش ۲۰۰ نفر به نسبت مساوی برای آقایان و خانمها را دارد، خاطرنشان کرد: این گرمخانه دارای امکاناتی چون تهویه مطبوع، یک وعده غذای گرم، شستشو البسه و ریکاوری ۲۴ ساعته برای عزیزان در راه مانده، متکدیان و افراد بی سرپناه بوده که در زمان محدودی نگهداری میشوند.
وی ادامه داد: پیش فرض نگهداری این افراد بی سرپناه ۲۴ ساعت است اما اگر موردی با دستور قضایی به آنجا ارجاع داده شود زمان نگهداری به تشخیص دستگاه قضا است. فرماندار ویژه شهرستان بابل از مقاومت متکدیان برای حضور در گرمخانه خبر داد و گفت: گرچه استقبال خوب است اما متکدیان که اکثرا از قشر کولی هستند حاضر به ورود به گرمخانه نیستند به همین سبب این افراد از سوی شهرداری جمع آوری شده و به این گرمخانه منتقل میشوند، چون دستوری برای بازداشت این متکدیان نداریم معمولا ۲۴ ساعت بیشتر نمیمانند و بعد از یک شبانه روز با غربالگری کارگروه متشکل از اداره بهزیستی، کمیته امداد، معاونت بهداشت و اداره کار بسته به شرایط و نیاز به یکی از دستگاهها ارجاع داده شده یا رها میشوند.
فرماندار ویژه شهرستان بابل با اشاره به اینکه نمیتوان سطح امکانات و رسیدگی افراد تحت پوشش گرمخانه بابل را با گرمخانه تهران یا شهرهایی که بخش خصوصی عهدهدار مدیریت آن هستند مقایسه کرد و انتظار داشت، گفت: گرچه شهرداری بابل نیز قول مساعد برای توسعه فضا را داده و بخش خصوصی نیز اعلام آمادگی برای همکاری داشته است.
مسئول گرمخانه شهرداری بابل در این باره گفت: ساخت گرمخانه برای تحت پوشش گرفتن افرادی که شبها در خرابهها، بوستانها، زیرپلها، کوچهها و خیابانها بسر میبرند از سوی شهرداری بابل در دستور کار قرار گرفت.
مهرداد باقری افزود: این گرمخانه به گونهای طراحی و ساخته شد که تمامی گروه سنی و همچنین زن و مرد به صورت جداگانه در آن استراحت کنند.
وی یادآور شد: یکی از وظایف مهم دستگاه های اجرایی تعیین تکلیف جمع آوری و ساماندهی متکدیانی است که به صورت متفرقه در سطح شهر تکدیگری میکنند.
وی ادامه داد: متکدیانی که از بدو ورود توسط نیروی انتظامی و شهرداری جمعآوری و به این گرمخانه منتقل میشوند بعد از استحمام توسط مسئولان مربوطه لباسهای ویژه گرمخانه به آنها پوشانده شده و با رعایت پروتکل بهداشتی به آنها غذای گرم داده میشود. باقری تصریح کرد: معمولا زمان نگهداری این افراد در گرمخانه ۲۴ ساعت بوده که بعد از آن با حضور اعضای کارگروه، این متکدیان غربالگری و تعیین تکلیف میشوند. وی با اشاره به اینکه گرمخانهها توسط شهرداری احداث و مسئولیت آن در اختیار فرمانداری قرار گرفته شد، خاطرنشان کرد: شهرداری با نصب بنر در سطح شهر برای اطلاع رسانی به شهروندان اقدام کرده است که به تکدیگران کمک نشود زیرا تکدیگری جرم است. باقری خاطرنشان کرد: بهبود وضعیت موجود در حوزه ساماندهی متکدیان و پاکسازی شهر از وجود این افراد سودجو با کمک شهروندان و سایر دستگاههای مرتبط امکان پذیر بوده و مختص شهرداری به تنهایی نیست. مسئول گرمخانه شهرداری بابل افزود: بعد از پذیرش متکدی و کارتن خوابها کارگروهی متشکل از اداره بهزیستی (برای بررسی اینکه آیا فرد دارای پرونده است) اداره تعاون، کار ورفاه اجتماعی (ایا میشود برای اشتغال آنها اقدام کرد) کمیته امداد (آیا تحت پوشش کمیته امداد است) معاونت بهداشتی (برای آزمایش بیماری ایدز یا هپاتیت) تشکیل و بعد از طی کردن پروسه قانونی و امنیتی تصمیم گیری و غربالگری افراد انجام میشود.
از آنجا که کارتن خوابی زاییده عواملی همچون بیکاری، بروز مشکلات اقتصادی، افزایش مهاجرت و تعداد معتادان است، در سالهای اخیر همواره شاهد خواب شبانه این افراد در جای جای شهرهای مازندران به خصوص پارکها و سایه بان دیوارهای منازل و ادارات بودیم. این معضل که منجر به برهم زدن چهره شهرهای مازندران به عنوان قطب گردشگری کشور شده بود، مدیریت شهری را بر آن داشت تا با ایجاد گرمخانهای مجهز، حس اعتماد را در کارتن خوابها برای بهرهمندی از این جان پناه امن ایجاد کند.
در واقع این گرمخانه در شبهای سرد سال با ارائه خدماتی همچون جای گرم برای خوابیدن، غذا و خدمات بهداشتی و درمانی از آنان حمایت میکند. در این میان گرمخانه شهرداری قائمشهر یکی از کانونهای استقرار و زیست شبانه افراد بیسرپناه است و در این شبهای سرد سال ۳۰ نفر را در خود جای میدهد.
سرپرست گرمخانه شهرداری قائمشهر در این باره گفت: این گرمخانه محیطی برای شب گذرانی افراد بی سرپناه به شمار میرود که در فصول سرد و گرم سال میزبان آنان است. مجتبی حسینی افزود: در فصول سرد سال هر شب ۲۰ تا ۲۵ مددجو و در فصول گرم سال نیز به همین تعداد افراد در این گرمخانه سکنی میگزینند. وی در خصوص خدماتی که به این افراد ارائه میشود توضیح داد: یک وعده غذای گرم شب از جمله خدماتی است که در این گرمخانه به افراد داده میشود. سرپرست گرمخانه شهرداری قائمشهر اظهار کرد: همچنین به صورت هفتگی غربالگری و مشاوره توسط مددکاران اجتماعی انجام میشود و با همکاری شبکه بهداشت واکسیناسیون هپاتیت و ایدز به این افراد انجام شده است. حسینی شهروندان خواست تا با شرکت در پویش لباس گرم شهرداری قائمشهر را در انجام خدمات رسانی مطلوبتر و بهتر به افراد بی سرپرست یاری کنند و لباسهای گرم که نیاز ندارند را به این مرکز ارائه بدهند تا در اختیار این افراد قرار دهیم.
بروز سرما و یخبندان و افت دمای شبانه منفی صفر در بسیاری از شهرهای گلستان، تهدید جدی برای افراد بیسرپناه و کارتن خواب این استان به شمار میرود که با ویژهبینی و دستور مقامات قضایی و همراهی مدیران اجرایی ارائه خدمات به این افراد در گرمخانه های استان درحال افزایش است.
- نویسنده : مائده مطهری زاده
